ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Καλημέρα σας,

Δύο μεγάλες συζητήσεις έχουν ανοίξει στη Δύση, η μία είναι η συζήτηση για τις ανισότητες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, για τους μαύρους, τις γυναίκες, για τον σεβασμό και δη για την αξία της διαφορετικότητας, για τους φτωχούς και τους υπερπλούσιους του κόσμου, μια συζήτηση που έμενε κάπως στο περιθώριο, λες το θέμα ήταν ανύπαρκτο ή είχε προ πολλού λήξει, τώρα επανέρχεται με ένταση κι όλα δείχνουν ότι ήρθε για να μείνει, ίσως είναι ένας αξιοπρόσεκτος δείκτης ότι μεγάλες αλλαγές ωριμάζουν, συμπεριλαμβάνονται κι αυτές στις αλλαγές που αθόρυβα είχαν δρομολογηθεί στις οικονομίες και κοινωνίες της Δύσης και επιταχύνονται με αφορμή την πανδημία, αλλαγές που φαίνεται να ευαισθητοποιούν και να συγκινούν ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους, τις νέες γενιές –καθώς το δείχνουν οι δημοσκοπήσεις.

Διαβάστε: «Ανισότητες και δικαιώματα σε πρώτο πλάνο», της Λίδας Μπόλα, εδώ.

Μια δεύτερη μεγάλη συζήτηση έχει ανοίξει για τα διαφορετικά υποδείγματα της Ευρώπης και της Αμερικής του Μπάιντεν στον τρόπο αντιμετώπισης της υγειονομικής κρίσης και των οικονομικών συνεπειών της, χάσμα έχει ανοίξει και διευρύνεται ανάμεσα στα δύο, άνεμοι ανατροπής πνέουν από την Ουάσιγκτον του Μπάιντεν, που διεκδικεί την πλήρη αποκατάσταση του κύρους και της επιρροής των ΗΠΑ στον κόσμο και αυτήν την επιδίωξη υπηρετεί η οικονομική πολιτική του, 900 δισ. από τον Δεκέμβριο και 1,9 τρισ. τώρα, συνολικά 2,8 τρισ. (το 14% του αμερικανικού ΑΕΠ…) είναι η ένεση που θα τονώσει την αμερικανική οικονομία φέτος, σε αντίστιξη η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση (κοινοτική και εθνικά προγράμματα μαζί..) δεν θα υπερβεί το 7% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ.

Διαβάστε: «Η Αμερική, η Ευρώπη και το λεφτόδεντρο», του Κώστα Καλλίτση, εδώ.

Στα καθ’ ημάς:

Ανοίγει από αύριο το λιανεμπόριο

Ανοίγει από αύριο το λιανεμπόριο (εκτός Θεσσαλονίκης, Αχαΐας, Κοζάνης) με κυβερνητική απόφαση που ίσως οφείλεται περισσότερο στην αυξανόμενη πίεση μιας «μικρομεσαίας» εκλογικής πελατείας, που είναι στα όρια των αντοχών της, παρά στα υγειονομικά δεδομένα. ‘Αλλωστε, ποιος αλήθεια έχει μετρήσει αν και πόσο συμβάλλει στην εξάπλωση του ιού η λειτουργία των καταστημάτων, των σουπερμάρκετ, των λαϊκών αγορών ή των σχολείων ή, μήπως, η κατάσταση σε χώρους εργασίας και η μεταφορά του ιού στις οικογένειες ή, ίσως, το στριμωξίδι στα μέσα μαζικής μεταφοράς ή, πάλι, οι συναθροίσεις που δίνουν και παίρνουν σε σπίτια με τη μορφή γευμάτων/δείπνων; Άσε που είναι ένα ερώτημα που βρίσκεται στα χείλη όλων, τί νόημα έχει, αλήθεια, ένα λοκντάουν κατά το οποίο όλοι κυκλοφορούν παντού, αυτοεξυπηρετούμενοι με ένα sms στο 13033 που λογίζεται -δήθεν- ως έλεγχος, που στις λεωφόρους της Αθήνας η κίνηση παραπέμπει σε ημέρες προ πανδημίας, και τα μόνα που τελούν σε περιορισμό είναι τα καταστήματα λιανικής;..
COVID4
Ανοίγει, λοιπόν, το λιανεμπόριο, ενίοτε με περίεργους όρους. Παράδειγμα, σε κάθε κατάστημα θα μπορεί να μπαίνει ένα άτομο ανά 25 τ.μ., αλλά με ανώτατο όριο τα 20 άτομα, αλλά αυτό ισχύει μόνο για τα λιανεμπορικά κι όχι για τα σουπερμάρκετ, έτσι κάποιες αλυσίδες δεν θα ανοίξουν καθόλου τα μεγάλα καταστήματά τους, επειδή δεν τις συμφέρει. Άλλο: Για τα ψώνια από καταστήματα λιανικής επιτρέπονται οι διαδημοτικές μετακινήσεις με μόνο περιορισμό την προθεσμία των τριών ωρών, αλλά τα ψώνια από σουπερμάρκετ πρέπει να γίνουν από κατάστημα εντός του δήμου κατοικίας ή σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από αυτήν. Με διαφορετικό sms στο 13032 τα ψώνια στο λιανεμπόριο, με το γνωστό SMS στο 13033 τα ψώνια στο σουπερμάρκετ.

Αν θέλετε λεπτομέρειες ρίξτε μια ματιά στην σχετική απόφαση που δημοσιεύτηκε χτες στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εδώ.

Σε κάθε περίπτωση, μην ξεχνιέστε, να τηρείτε ευλαβικά όλα τα μέτρα υγειονομικής προστασίας, γιατί οι μέρες είναι και θα συνεχίσουν να είναι πονηρές και δύσκολες ενώ η τήρηση των περιορισμών επαφίεται στην υπευθυνότητα των κουρασμένων πολιτών -όπως όλους τους τελευταίους μήνες.

Η συζήτηση στην Βουλή

Η συζήτηση των αρχηγών, την Παρασκευή στην Βουλή, άφησε έναν ενδιαφέροντα πολιτικό απόηχο κι ένα ερώτημα: Μπορεί τελικά να υπάρξει μια συνεννόηση μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων, κάτι σαν μορατόριουμ, όπως είχε πει ο Αλέξης Τσίπρας, στην κρισιμότερη φάση της μάχης με την πανδημία, ώστε να μην πολιτικοποιείται η εφαρμογή των υγειονομικών μέτρων κι έτσι να μην υπονομεύεται η αποτελεσματικότητά τους; Η απουσία Πολάκη (τόσο η φυσική, αφού ο ΣΥΡΙΖΑ τον εξαίρεσε από την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, όσο και η πολιτική, αφού ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέφυγε να τον χρησιμοποιήσει ως –εύκολο- επιχείρημα…) ήταν ένα ενθαρρυντικό σημάδι.

Ο Κ Μητσοτάκης ξεκίνησε την πρωτολογία του με μια έκκληση: «σήμερα είναι πράγματι μια ευκαιρία να αφήσουμε πίσω μας μία στείρα αντιδικία, η οποία θεωρώ ότι και τους πολίτες αφήνει αδιάφορους, να μπορέσουμε να συμφωνήσουμε σε κάποιους βασικούς άξονες για το πώς θα κινηθούμε τους επόμενους μήνες, να ακούσουμε, εφόσον υπάρχουν, χρήσιμες προτάσεις από τα κόμματα που να μπορούμε να τις ενσωματώσουμε στη στρατηγική μας». Ο Α. Τσίπρας απάντησε: «Ζούμε μία έκτακτη συνθήκη, μία δραματική συνθήκη. Σε μία συνθήκη όπως αυτή, δεν μπορεί η συζήτησή μας στη Βουλή να έχει έναν χαρακτήρα στείρας αντιπαράθεσης».

Διαβάστε για τις δημοσκοπήσεις και την προσαρμογή των πολιτικών αρχηγών, εδώ.

«Σχέδιο αποσωλήνωσης» της οικονομίας σε τρεις φάσεις

Είναι δύσκολο, αλλά θα ήταν πολύ σημαντικό να επικρατήσει ένα πνεύμα μιας κάποιας συνεννόησης καθώς τα πράγματα είναι δύσκολα και ορισμένα ακόμα πιο δύσκολα είναι μπροστά μας. Όπως αυτά στην οικονομία.

Το κονδύλι για τη στήριξη των πληγέντων από την πανδημία στον φετινό προϋπολογισμό ήταν 7,5 δισ. ευρώ, έχει ήδη φτάσει στα 12 δισ., την προηγούμενη Κυριακή ο υπουργός Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρας είχε εκτιμήσει ότι θα φτάσει τα 14 δισ., αλλά προχτές, Παρασκευή, στέλεχος του Γενικού Λογιστηρίου μας έλεγε ότι θα ξεπεράσει τα 15 δισ. ευρώ. Το οικονομικό επιτελείο μοιάζει με τον εντατικολόγο που πρέπει να αποφασίσει πότε θα αποσωληνώσει τον επί μακρόν νοσηλευόμενο στη ΜΕΘ. Έχει αρχίσει να διαμορφώνεται ένα υποτυπώδες σχέδιο τριών φάσεων που εκτείνεται έως το 2022, με στόχο να περιοριστούν τα λουκέτα και οι απολύσεις όταν αρθεί το lockdown και τα μέτρα που εφαρμόστηκαν στη διάρκειά του.

Διαβάστε, τι περιλαμβάνει το σχέδιο αποσωλήνωσης εδώ.

Την Τρίτη, η έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος

Η κατάσταση και οι προοπτικές της οικονομίας θα παρουσιαστούν την Τρίτη, στη Γενική Συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας της Ελλάδος, με την έκθεση του διοικητή της, Γ. Στουρνάρα.
Η κεντρική τράπεζα εκτιμά πως η ελληνική οικονομία θα μεγεθυνθεί κατά 4,2% φέτος και κατά 4,8% το 2022 και είναι πιο αισιόδοξη σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (προβλέπει ανάπτυξη 3,5% το 2021) και το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (2,7%). Και πέρυσι είχε εμφανισθεί πιο αισιόδοξη από άλλους αλλά τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΑΤ για το ΑΕΠ τη δικαίωσαν. Ο διοικητής της ΤτΕ θα υπογραμμίσει πως αν κι η ανάκαμψη θα ξεκινήσει από το δεύτερο τρίμηνο, οι αβεβαιότητες θα παραμείνουν μεγάλες γιατί δεν μπορούν να αποκλειστούν νέες, πιο επιθετικές μεταλλάξεις του ιού, καθυστερήσεις στους εμβολιασμούς κ.λπ.

Το μόνο βέβαιο είναι πως η πανδημία θα αφήσει πίσω της περισσότερα κόκκινα δάνεια, κλειστές επιχειρήσεις, διευρυμένες ανισότητες και μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη. Ο Γ. Στουρνάρας θα επαναφέρει την πρότασή του για περισσότερη δημοσιονομική χαλάρωση έως ότου επιτευχθεί ανθεκτική ανάκαμψη καθώς και για την αλλαγή του Συμφώνου Σταθερότητας, με δημοσιονομικούς κανόνες προσαρμοσμένους στις επιπτώσεις που θα έχει υποστεί κάθε χώρα από την πανδημία και στην γενικότερη δημοσιονομική της κατάσταση.

Τράπεζες-dealing rooms: Βγάζουν κέρδη (μόνο) ως δανειστές του ελληνικού δημοσίου

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα της οικονομίας είναι η προβληματική κατάσταση του τραπεζικού συστήματος.

Όσο περνά ο καιρός τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα μοιάζουν περισσότερο dealing rooms που κάνουν trading ομολόγων, παρά με εμπορικές τράπεζες. Στα τέλη του 2018 είχαν ελληνικά ομόλογα ονομαστικής αξίας 6,6 δισ. και ξένα -κυρίως ιταλικά- 3,6 δισ., σύνολο 10,2 δισ. Στα τέλη του 2020, είχαν ελληνικά ομόλογα αξίας 18,9 δισ και ξένα 9,3 δισ., σύνολο 28,2 δισ. Σε δύο χρόνια έχουν σχεδόν τριπλασιάσει το χαρτοφυλάκιο των ομολόγων τους. Γιατί; Μα γιατί μόνο από αυτά βγάζουν κέρδη. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της περυσινής χρήσης, τα έσοδα από χρηματοοικονομικά ήταν της Εθνικής 1,09 δισ. (αύξηση 377% σε σχέση με το 2019), της Alpha Bank 714 εκατ. (+64.5%) και της Eurobank 447 εκατ. (+295%). Μόνο της Πειραιώς μειώθηκαν κατά 78,6% από 421 εκατ. το 2019, αλλά από επιλογή -θα δούμε στη συνέχεια γιατί. Τα καθαρά έσοδα από τόκους είτε μειώνονται (Eurobank – Εθνική) είτε μένουν σταθερά (Alpha Bank), είτε αυξάνονται οριακά (Πειραιώς). Μάλιστα, κι αυτά τα έσοδα επηρεάζονται από τις αγορές ομολόγων, αφού δανείζονται χρήμα με αρνητικό επιτόκιο από την ΕΚΤ και δανείζουν το δημόσιο με χαμηλό αλλά θετικό επιτόκιο. Πάνω από τα μισά όμως προέρχονται από τα swaps ομολόγων που είχαν οι τράπεζες με τον ΟΔΔΗΧ.

Διαβάστε, πώς οι τράπεζες βγάζουν κέρδη από τα ομόλογα, εδώ.

Τα ραντεβού στην Άγκυρα και στην Τρίπολη

Στη σφαίρα της εξωτερικής πολιτικής, αξίζει να σημειώσουμε δύο ενδιαφέρουσες επισκέψεις που θα συμπέσουν μεθαύριο, Τρίτη. Αφενός, φον ντερ Λάιεν και Μισέλ ταξιδεύουν στην Άγκυρα. Αφετέρου, Μητσοτάκης και Δένδιας επισκέπτονται την Τρίπολη της Λιβύης.

Η επίσκεψη της ευρωπαϊκής ηγεσίας στην Άγκυρα είχε σχεδιαστεί ως χειρονομία καλής θέλησης, συμβολική της βελτίωσης στις ευρωτουρκικές σχέσεις μετά από μια μακρά περίοδο εντάσεων. Πέφτει, όμως, σε κακή στιγμή, λίγο μετά την ξαφνική αποχώρηση της Τουρκίας από την σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και με το καθεστώς να σφίγγει την βίδα των διώξεων κατά πολιτικών του αντιπάλων στο εσωτερικό. Στην Τρίπολη, η Αθήνα επιδιώκει να γίνει μέρος του νέου τοπίου, όπου ΗΠΑ και Ευρώπη επιχειρούν να ανακτήσουν επιρροή σε μια χώρα, διαλυμένη από έναν 10ετή εμφύλιο, όπου μόλις επετεύχθη (με δραστήρια παρέμβαση της Αμερικανίδας απεσταλμένης του ΟΗΕ Stephanie Williams) μια εύθραυστη ειρήνευση.

Διαβάστε, οι 14 κρίσιμες ημέρες και το ερώτημα του Κ. Σημίτη, εδώ.

Τα άρθρα του KReport

Αυτή την εβδομάδα το KReport δημοσίευσε δύο άρθρα, του Ανδρέα Αθανασόπουλου για τα πρότυπα ESG και την σημασία τους για τις ελληνικές επιχειρήσεις την Τρίτη και του Αντώνη Παπαγιαννίδη για ορισμένα δείγματα ενός κυοφορούμενου αντι-γερμανισμού την Τετάρτη, αν δεν προλάβατε να τα διαβάσετε, σήμερα έχετε μια δεύτερη ευκαιρία.

Mια νέα φάση αντι-Γερμανισμού κυοφορείται στην ανοιξιάτικη Ελλάδα –του Αντώνη Παπαγιαννίδη

 

 

Στην Γερμανία, καθώς οι απώλειες των Χριστιανοδημοκρατών προβληματίζουν (προς τους Πράσινους που ανεβαίνουν, τους Φιλελεύθερους που προχωρούν, την υπερσυντηρητική AfD που προχωρεί δική της αμφισβήτηση του NGEU) ας αναμένεται όλο και σκληρότερη ερμηνεία κι εφαρμογή των κανόνων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Και στη σύνοδο κορυφής, έγινε σιωπηρά αποδεκτή η Τουρκική στάση των τελευταίων μηνών, απωθώντας πίσω-πίσω-πίσω τις κυρώσεις/sanctions (στα θέματα Κύπρου) –έγραψε την Τετάρτη ο Αντώνης Παπαγιαννίδης. Διερωτάται, λοιπόν, κανείς, μήπως ξαναζήσουμε στην ελληνική κοινή γνώμη ένα νέο κύμα αντι-Γερμανισμού; Το άρθρο εδώ.
ESG (EnvironmentalSocial and Governance), η νέα μπονάτσα –του Ανδρέα Αθανασόπουλου
Οι αρχές του υπεύθυνου ή συμμετοχικού καπιταλισμού προωθούνται από το World Economic Forum εδώ και μισό αιώνα. Την τελευταία 10ετία αναδεικνύονται πολύ πιο επιτακτικά, ιδίως μετά την έγκριση της Συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη με την ανάδειξη 17 Παγκόσμιων Στόχων και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, που θέτει ως στόχο να γίνει η Ευρώπη η πρώτη ουδέτερη κλιματικά ήπειρος μέχρι το 2050 –έγραψε την Τρίτη ο Ανδρέας Αθανασόπουλος. Μεγάλη πρόκληση θα είναι για τις ελληνικές επιχειρήσεις η προσαρμογή τους σε αυτά τα πρότυπα, που θα πάρουν και τη μορφή πιστοποιητικών για εξαγωγικές και άλλες καθημερινές δραστηριότητες. Το άρθρο εδώ.

Προτάσεις για διαδικτυακές εκδηλώσεις

Καταλήγοντας, να σας υπενθυμίσουμε να προσπαθήσετε να παρακολουθήσετε την εβδομάδα που έρχεται τις εξής διαδικτυακές εκδηλώσεις:

Αύριο, Δευτέρα, 18.30-19.30, την διαδικτυακή συζήτηση με θέμα «Το ασφαλιστικό στον ορίζοντα εσωτερικών και ευρωπαϊκών ανακατατάξεων» που διοργανώνει το ΕΛΙΑΜΕΠ, με τους Τ. Γιαννίτση, Στ. Θωμαδάκη, Κ. Κωστή και Λ. Τσούκαλη, εδώ.

 

 

Την Τρίτη, στις 18.00, την διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Σωτήρη Τσιόδρα, με θέμα «Πανδημία: Η επιστήμη συνοδοιπόρος με την αβεβαιότητα στην αναζήτηση της αλήθειας», που διοργανώνει η Ακαδημία Αθηνών, εδώ

Την Τρίτη, στις 19.00, την διαδικτυακή συζήτηση με θέμα «Παραβατικότητα ανηλίκων: Αρωγή ή Τιμωρία», που διοργανώνει το Ινστιτούτο Εναλλακτικών πολιτικών, με ομιλητές τους Κ. Κοσμάτο, Π. Βουτυράκο, Αμ. Ατσαλάκη και Ευ. Φυτράκη και αρκετές άλλες συμμετοχές, εδώ.

 

 

Την Τετάρτη, στις 18.30, την διαδικτυακή συζήτηση με θέμα «Η νέα ελληνική διασπορά», που διοργανώνουν διαΝΕΟσις και Κέντρο Σπουδών Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, συμμετέχουν οι Μ. Πρατσινάκης, Ο. Αναστασάκης και Αλ. Πατέλης, εδώ.

Τέλος, μπορείτε να δείτε τις σημερινές πρώτες σελίδες των κυριακάτικων εφημερίδων εδώ και λίγα από τα άρθρα γνώμης που δημοσιεύουν, εδώ, πριν πάτε στο περίπτερο για να προμηθευτείτε τις εφημερίδες της επιλογής σας.

Καλή συνέχεια, καλή Κυριακή -να προσέχετε, να είστε καλά.

Η Συντακτική Ομάδα του KReport

Του  Αντώνη Παπαγιαννίδη 

H εσωστρέφεια, στην πρόσληψη των διεθνών εξελίξεων που μας αφορούν – στην Ελλάδα του 2021 – συνεχίζει να είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά εκείνου που θεωρούμε ότι αποτελεί δημόσια συζήτηση. (Βέβαια, «συζήτηση» ούτως ή άλλως δεν μπορεί να αποτελεί η εκφώνηση διασταυρούμενων αυτάρεσκα αυτοδικαιούμενων θέσεων, σε όλο και πιο έντονο ύφος. Με αποτέλεσμα, απλώς, κακοφωνία. και πάντως ελάχιστη πρόοδο στην κατανόηση όσων συμβαίνουν γύρω μας).

Αρκούν δυο παραδείγματα αυτών των ημερών, για να το δείξουν.

Το πρώτο: Με συγκρατημένα επικούς τόνους παρουσιάστηκε από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο υπουργικό συμβούλιο το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, βασισμένο για την χρηματοδότησή του στο Ευρωπαϊκό NGEU. Με 160 δράσεις «έργα, επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις», με δυνατότητα «να προστεθούν 7 μονάδες στο ΑΕΠ μέχρι το 2027», με «δημιουργία 200.000 θέσεων εργασίας». Αυτή η ευδαίμων προοπτική που, αφού έτσι προβλήθηκε, θα αχθεί τώρα στην Βουλή των Ελλήνων «για συζήτηση», ώστε να οδεύσει εν συνεχεία στις Βρυξέλλες για έγκριση (κάπου στην διαδρομή προβλεπόταν και μια διαβούλευση, αλλ’ αφού ήδη η επίσημη άποψη είναι ότι στις Βρυξέλλες υπήρξαν θετικά αν μη ενθουσιώδη σχόλια για το Προσχέδιο, η όλη διαδικασία σαν να αποκτά τυπικό χαρακτήρα), στηρίζεται σε 19 δισ. ευρώ σε grants, συν 12+ δισ. σε δανεισμό. Με matching funds και μόχλευση για όσες δράσεις είναι του ιδιωτικού τομέα, φθάνει ο χρηματοδοτικός φάκελος πάνω από 57 δισ. – στρογγυλεύοντας 60 δισ., πάντα σε ορίζοντα 7ετιας. Ήδη «γράφεται» προκαταβολή της τάξεως των 4 δισ. για φέτος το καλοκαίρι. (Βέβαια, με δαπάνη στήριξης για την πανδημία στα 36 δισ. and counting στην διετία 2020-21, τα μεγέθη προσγειώνονται, όχι;)

Στην μελίρρυτη αυτή προοπτική, δεν αφέθηκε χώρος για αξιολόγηση του πρώτου κραδασμού που ήδη καταγράφηκε στην πορεία του NGEU – πρώτου, δηλαδή, σ’ αυτήν την φάση καθώς όλη η συζήτηση για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και για την χρηματοδότησή του μέσω της κοινής ανάληψης χρέους σε επίπεδο ΕΕ πέρασε από τριάντα κύματα το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2020: Αναφερόμαστε στο μπλοκάρισμα της διαδικασίας επικύρωσης των σχετικών αποφάσεων, με απόφαση/διαταγή του Bundesverfassungsgericht μετά από προσφυγή στην Γερμανία ιδιότυπης Γερμανικής πρωτοβουλίας Buendis Buergerwille, προσφυγή που θα κριθεί επί της ουσίας ενώπιον του Γερμανικού Συνταγματικού συντόμως.

Προσοχή! Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα υπάρξει εκτροχιασμός του NGEU: Το πολιτικό κεφάλαιο που έχει επενδυθεί σ’ αυτό παραείναι μεγάλο. Καθώς όμως στην Γερμανία βρίσκεται σε εξέλιξη κρίσιμη προεκλογική περίοδος, καθώς οι απώλειες των Χριστιανοδημοκρατών προβληματίζουν (προς τους Πράσινους που ανεβαίνουν, τους Φιλελεύθερους που προχωρούν, την υπερσυντηρητική AfD που προχωρεί δική της αμφισβήτηση του NGEU) ας αναμένεται όλο και σκληρότερη ερμηνεία κι εφαρμογή των κανόνων του ίδιου του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αν ήδη οι επενδύσεις σε αυτοκινητοδρόμους, σε ηλεκτροδότηση του σιδηροδρόμου και σε έργα φυσικού αερίου βρίσκουν προβλήματα – όσο κι αν εμείς καταγράφουμε ως απόλυτα πετυχημένο τον σχεδιασμό του Ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης – όταν έρθει η ώρα της ένταξης δράσεων, των εκταμιεύσεων, της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων για την αποπληρωμή, στοίχημα ότι θα «ανακαλύψουμε» πολύ πιο αυστηρό/απαιτητικό/συντηρητικό πλαίσιο απ’ εκείνο που νομίζουμε. Και … προεορτάζουμε.

Το δεύτερο παράδειγμα έχει να κάνει με εκείνο που μάθαμε να καταγράφουμε ως υψηλή πολιτική. Εννοούμε την ερμηνεία της Κοινής Δήλωσης των «27» (αντί Συμπερασμάτων) μετά την Κορυφή που συνέπεσε με την εθνική επέτειο και… με την επέτειο ίδρυσης της ΕΟΚ, άλλωστε – η 25η Μαρτίου έχει πολλές πτυχές!  Σ’ εμάς, το γεγονός ότι η στάση των «27» κατορθώθηκε – περίπου στο νήμα… –  να περιλάβει προειδοποιήσεις και αιρεσιμότητες προς την Άγκυρα, παράλληλα με τα στοιχεία «θετικής ατζέντας» μετατράπηκε από ανακούφιση σε (σχεδόν) αίσθηση διπλωματικής νίκης, επικράτησης των ελληνικών θέσεων. Το ότι η ισορροπία στην Κορυφή της 25/26 Μαρτίου συγκάλυψε, δηλαδή έκανε σιωπηρά αποδεκτή, την Τουρκική στάση των τελευταίων μηνών απωθώντας πίσω-πίσω-πίσω τις κυρώσεις/sanctions (στα θέματα Κύπρου) ή έστω μέτρα/measures (στα θέματα Ελλάδας) της θεσμικής ΕΕ απέναντι στην Τουρκία, αυτό έμεινε σε παρένθεση για την εσωτερική μας συζήτηση.

Καθώς όμως στην υψηλή πολιτική η εικόνα παίζει κυρίαρχο ρόλο, ή σχεδόν λαχανιασμένη σπουδή των δύο Προέδρων της ΕΕ – Σαρλ Μισέλ/Ούρσουλας φοντερ Λάϊεν – να βρεθούν την επόμενη Τρίτη στο Ακ Σαράι του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προκειμένου να σηματοδοτηθεί η αντίστοιχα λαχανιασμένη Ευρω-στήριξη προς μια Τουρκία που βρίσκεται σε ευαίσθητη θέση, θα ‘πρεπε να προβληματίζει.

Καθώς και στα δύο αυτά παραδείγματα, η Γερμανική παρουσία είναι κυρίαρχη – ποιος δεν γνωρίζει ότι η φίλτατη Ούρσουλα είναι «παιδί» της Καγκελαρίου Μέρκελ; ποιος δεν θυμάται ότι στην Κορυφή των «27» το Βερολίνο είναι που κυρίως βάρυνε προς την «θετική ατζέντα» για Τουρκία; ποιος δεν γνωρίζει ότι οι Ελληνικές εκκλήσεις για εμπάργκο όπλων κατά της Άγκυρας, την Γερμανία βρίσκουν πρώτο ανάχωμα, προς την Ιταλία ή την Ισπανία; – διερωτάται κανείς μήπως θα ξαναζήσουμε στην ελληνική κοινή γνώμη ένα νέο κύμα αντι-Γερμανισμού. Άλλωστε, στο εκκρεμές μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, πάλι αναπηδά ο ενθουσιασμός για ειδική σχέση Μπάϊντεν-Μητσοτάκη που θα αντιστρέψει εκείνην Τραμπ-Ερντογάν. Άλλωστε, στον εορτασμό της Εθνικής επετείου διαλέξαμε να τεθούμε υπό το φως – ή την σκιά – των Τριών Ναυάρχων. Άλλωστε, ο ζωηρός μηντιακός μας κήπος τις τελευταίες ημέρες με απαξιωτική διάθεση αναφέρεται στο πώς έχει σκοντάψει η Γερμανία στο τρίτο κύμα της πανδημίας, στο πόσο αδέξια η Καγκελάριος Μέρκελ ζήτησε συγγνώμη (τρομερή λέξη!) για λανθασμένες επιλογές.

Λέτε να ζήσουμε νέα φάση αντι-Γερμανισμούς στην ανοιξιάτικη Ελλάδας μας;

Του Γιάννη Σακέλλη (*)

Το 2016 επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ θεσμοθετήθηκε ο ανεξάρτητος  Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (εφεξής ΕΜΗΔΙΠΑ) στα σώματα ασφαλείας (ΕΛΑΣ, Πυροσβεστικό Σώμα, Λιμενικό Σώμα) και τις φυλακές και προστέθηκε  στις αρμοδιότητες της Ανεξάρτητης (συνταγματικά κατοχυρωμένης) Αρχής «Συνήγορος του Πολίτη». Η ιδιαίτερη βαρύτητα που δόθηκε στον ΕΜΗΔΙΠΑ από τον νυν Συνήγορο του Πολίτη καταδεικνύεται από το γεγονός ότι δεν ανέθεσε την αρμοδιότητα αυτήν σε κάποιον άλλον Βοηθό Συνήγορο, αλλά ανέλαβε ο ίδιος να συντονίζει και να εποπτεύει την ομάδα Ειδικών Επιστημόνων, προερχόμενων από άλλους κύκλους δραστηριοτήτων, οι οποίοι παράλληλα συμμετέχουν στον ΕΜΗΔΙΠΑ, διαχειριζόμενοι τις σχετικές καταγγελίες. Οι τελευταίες, αποτελούν την αιχμή του δόρατος της δραστηριότητας του Μηχανισμού και προέρχονται κυρίως από την ίδια την ΕΛΑΣ και το Λιμενικό Σώμα στο πλαίσιο της διαβίβασης στον Μηχανισμό των εντολών για ΕΔΕ και ΠΔΕ που εκδίδονται, αλλά και σε μικρότερο βαθμό από πολίτες, ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη μπορεί να παρεμβαίνει και αυτεπαγγέλτως ή έπειτα από παραπομπή από τον αρμόδιο Υπουργό ή Γενικό Γραμματέα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, τα οποία δημοσιεύονται σε ενημερωτικό σημείωμα του Συνηγόρου του Πολίτη στις 24 Σεπτεμβρίου 2020, το 2019 υποβλήθηκαν 208 υποθέσεις, εκ των οποίων το 85% προέρχονται από την ΕΛΑΣ.

Στο πλαίσιο της ειδικής αυτής αρμοδιότητας, ο ΕΜΗΔΙΠΑ προχωράει κατά κύριο λόγο στην παραπομπή στα σώματα ασφαλείας, προς εσωτερική έρευνα, περιστατικών αυθαιρεσίας, με ταυτόχρονη αρμοδιότητα παρακολούθησης και διατύπωσης σύστασης προς συμπλήρωση της έρευνας αυτής, ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα παρελκυστικών χειρισμών ή ακόμα και συγκάλυψης της ενδεχόμενης αυθαιρεσίας, και σε συνέχεια σχετικών αποφάσεων του ΕΔΔΑ, στην έκδοση απόφασης για επανάληψη ή συμπλήρωση της πειθαρχικής διαδικασίας. Όσον αφορά στη φύση της παρέμβασης του ΕΜΗΔΙΠΑ, σημειώνεται ότι υπερβαίνει τη μη δεσμευτική διαμεσολάβηση, όπως υπηρετεί κατά κύριο λόγο ο Συνήγορος του Πολίτη, αφού η έκδοση απόφασης από τα αρμόδια πειθαρχικά όργανα αναστέλλεται, μέχρι την έκδοση πορίσματος από τον ΕΜΗΔΙΠΑ, ενώ ενδεχόμενη απόκλιση από το πόρισμα του ΕΜΗΔΙΠΑ, επιτρέπεται μόνον με ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία.

Υπό το πρίσμα της σημασίας του ΕΜΗΔΙΠΑ, αλλά και του δεσμευτικού χαρακτήρα που έχει για τα εμπλεκόμενα σώματα ασφαλείας η αρμοδιότητά του, η εξαγγελία του Πρωθυπουργού περί δημιουργίας πρόσθετου Κύκλου στην Ανεξάρτητη Αρχή «Συνήγορος του Πολίτη», του οποίου θα αποτελέσει αποκλειστικό αντικείμενο ο ΕΜΗΔΙΠΑ, μόνον ως θετική μπορεί να ειδωθεί, καθώς μέσω μίας αυτοτελούς οργανωτικής μονάδας που θα υποστηρίζει τη λειτουργία του, αναμφίβολα διασφαλίζεται καλύτερα η αποτελεσματική άσκηση της αρμοδιότητάς του. Ταυτόχρονα όμως η προσθήκη ενός ακόμη κύκλου δραστηριότητας στους ήδη υφιστάμενους έξι και η συνακόλουθη αύξηση του ήδη πολυάριθμου προσωπικού της Ανεξάρτητης Αρχής καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη αντιμετώπισης ορισμένων ζητημάτων δομής και εσωτερικής οργάνωσης του Συνηγόρου του Πολίτη που έχουν αρχίσει να διαφαίνονται προ πολλού, προκειμένου η οργανωτική επέκταση να συνοδεύεται και από οργανωτική εμβάθυνση και ενίσχυση που θα διασφαλίζει την αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων του στο πλαίσιο των αυξημένων αρμοδιοτήτων του. Και εξηγούμαι:

Πρώτο: Εκ της συστάσεώς του με τον ν. 2477/1997 ο Συνήγορος του Πολίτη αποτελούσε μονοπρόσωπη Αρχή, τη μόνη στην ελληνική συνταγματική και εν γένει έννομη τάξη, μέλος της οποίας προβλέπεται ότι είναι αποκλειστικά ο ίδιος ο Συνήγορος του Πολίτη. Ο τελευταίος ως μονομελές όργανο διοίκησης και διοικητικός προϊστάμενος έχει την εξουσία λήψης πληθώρας αποφάσεων τόσο αναφορικά με τις αρμοδιότητες της Ανεξάρτητης Αρχής όσο και για ζητήματα εσωτερικής οργάνωσης και λειτουργίας της Ανεξάρτητης Αρχής   . Αν ωστόσο ο μονοπρόσωπος χαρακτήρας της Αρχής μπορούσε πιο εύκολα να συνδυαστεί με τα αριθμητικά δεδομένα που ίσχυαν κατά τον χρόνο σύστασής του (το 1998 που αριθμούσε 80 άτομα επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό και είχε τέσσερις κύκλους δραστηριότητας), η πάνω από 100% αριθμητική αύξηση του προσωπικού, επιστημονικού και διοικητικού (στις 31.12.2019 ανερχόταν σε 197 στελέχη, 137 ειδικούς επιστήμονες και 62 διοικητικούς υπαλλήλους) και η προσθήκη ήδη δύο κύκλων δραστηριοτήτων στους υφιστάμενος τέσσερις (κύκλος δικαιωμάτων του παιδιού και κύκλος ίσης μεταχείρισης) έχει δημιουργήσει μία δομή με δυσανάλογη μεγάλη περιφέρεια και πολύ μικρή κεφαλή.

 

Δεύτερο: Οι Βοηθοί Συνήγοροι, οι οποίοι προβλέπεται ότι επικουρούν τον Συνήγορο του Πολίτη, αφενός δεν έχουν θεσμοθετηθεί ως Μέλη Ανεξάρτητης Αρχής. Αφετέρου δε, παρότι σύμφωνα με τον νόμο προβλέπεται ότι πρέπει να είναι πρόσωπα εγνωσμένου κύρους, ευρείας κοινωνικής αποδοχής και υψηλής επιστημονικής κατάρτισης, δεν υπάγονται στην ίδια διαδικασία εκλογής που να εγγυάται, έστω τύποις, την πλήρωση των προαπαιτούμενων που θέτει ο νόμος, αλλά διορίζονται από τον Υπουργό Εσωτερικών, μετά από πρόταση του Συνηγόρου του Πολίτη. Το εργασιακό καθεστώς τους προσιδιάζει, δηλαδή, περισσότερο με αυτό των μετακλητών στελεχών της δημόσιας διοίκησης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την τυπική και ουσιαστική ανεξαρτησία τους. Επομένως, τόσο λόγω του τρόπου εκλογής τους όσο και του μη θεσμοθετημένου ρόλου τους στην ιεραρχική δομή της Ανεξάρτητης Αρχής, οι Βοηθοί Συνήγοροι δεν μπορούν να αποτελέσουν θεσμικό αντίβαρο στον μονοπρόσωπο χαρακτήρα του Συνηγόρου του Πολίτη .

 

Τρίτο: Τέλος, οι Βοηθοί Συνήγοροι προΐστανται στον κύκλο δραστηριότητας που τους έχει ορίσει ως υπεύθυνους ο ΣτΠ και κατευθύνουν και συντονίζουν το έργο του, καθώς και ειδικότερα έργα που τους αναθέτει ο Συνήγορος του Πολίτη. Σε αυτό το πλαίσιο εποπτεύουν, κατευθύνουν και αξιολογούν, δηλαδή, το δυναμικό του κύκλου τους, το οποίο αποτελείται από Ειδικούς Επιστήμονες αυξημένων προσόντων, οι οποίοι κατά περίπτωση μπορεί να προσεγγίζουν και τους 30. Ο μεγάλος αριθμός τους, κατά μέσο όρο, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι Ειδικοί Επιστήμονες κάθε κύκλου είναι οργανωμένοι σε οριζόντια δομή υπό τον Βοηθό Συνήγορο, δεν επιτρέπει την αποτελεσματική άσκηση εποπτείας και συντονισμού τους από τον τελευταίο.

 

Τέταρτο: Σε συνέχεια των παραπάνω θεωρώ ότι απαιτούνται παρεμβάσεις προς δύο κατευθύνσεις:

-Αφενός το μονοπρόσωπο μοντέλο λήψης αποφάσεων πρέπει να αντικατασταθεί από ένα συμβούλιο διοίκησης, στο οποίο θα συμμετέχουν οι βοηθοί Συνήγοροι και ίσως εξωτερικά πρόσωπα, (κατά το πρότυπο για παράδειγμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων), τα μέλη του οποίου συμπεριλαμβανομένων των βοηθών συνηγόρων, θα εκλέγονται με διαδικασία αυξημένων εγγυήσεων, όπως ισχύει και για τον Συνήγορο του Πολίτη.

-Αφετέρου η λογική ορθολογικής διαχείρισης ανθρωπίνου δυναμικού και ο μεγάλος αριθμός πλέον των ειδικών επιστημόνων επιτάσσει την αναθεώρηση της οριζόντιας δομής του επιστημονικού προσωπικού και την αντικατάστασή της από μία ιεραρχημένων δομή με βαθμίδες, για τον καλύτερο συντονισμό και την αποτελεσματικότερη άσκηση των καθηκόντων τους, η οποία δύσκολα μπορεί να εξασφαλιστεί από τον εκάστοτε Βοηθό Συνήγορο

Συμπερασματικά, μετά τη συμπλήρωση είκοσι και πλέον χρόνων λειτουργίας του Συνηγόρου του Πολίτη και ενόψει της διαρκώς αυξανόμενης αναγνώρισης της σημασίας του από την κεντρική πολιτική σκηνή, θεωρώ ότι, παράλληλα με τη θεματική επέκτασή του, ήλθε η στιγμή να εξεταστεί και η οργανωτική αναδιάρθρωσή της Ανεξάρτητης Αρχής με κύριους άξονες αφενός την αλλαγή του μονοπρόσωπου χαρακτήρα του και αφετέρου την αναθεώρηση της οργανωτικής δομής του ειδικού επιστημονικού προσωπικού.

(*) Ο Γιάννης Σακέλλης είναι ομότιμος καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Μέλος του ΑΣΕΠ, και πρώην Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη

 

 

του Ηλία Κικίλια (*)

Έχουμε λίγο πολύ συνηθίσει να αναφερόμαστε σχεδόν αποκλειστικά στα αρνητικά χαρακτηριστικά και τις στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας.  Αλλά είναι εξίσου απαραίτητο να έχουμε υπόψη μας τα εκπληκτικά επιτεύγματα της οικονομίας μας την προηγούμενη δεκαετία.  Σταχυολογώ τα σημαντικότερα:

Ένα πρωτογενές δημοσιονομικό έλλειμμα 24 δισ. € το 2009, μειώθηκε κατά 75%, στα 6 δισ.) σε μόλις δυο χρόνια μέχρι το 2011, μηδενίστηκε το 2013 και στη συνέχεια μετατράπηκε σε πρωτογενές πλεόνασμα το οποίο κάθε χρόνο υπερέβαινε κατά πολύ τους στόχους του Μνημονίου, παρά τις συνεχείς αμφισβητήσεις των Θεσμών, ιδιαίτερα του ΔΝΤ και τις πιέσεις για τη λήψη επιπρόσθετων – αλλά περιττών στην ουσία – δημοσιονομικών μέτρων. Η υπέρβαση των στόχων μεταξύ 2015 και 2019 ανήλθε σε 7,2 π.μ. του ΑΕΠ.  Το εντυπωσιακό στοιχείο που συνήθως παραγνωρίζουμε είναι ότι το συντριπτικό μέρος αυτής της πρωτόγνωρης για τα διεθνή δεδομένα προσαρμογής προήλθε από τη μεριά των δημοσίων δαπανών. Μεταξύ του 2009 και του 2019, ένα ετήσιο πρωτογενές έλλειμμα 24 δις μετατράπηκε σε πλεόνασμα 6,6 δις, μια προσαρμογή 30,6 δις, που ήταν αποτέλεσμα της μείωσης των δημοσίων δαπανών κατά 33,6 δις και της μείωσης των δημοσίων εσόδων κατά 3 δις.  Τα πρωτογενή πλεονάσματα, συνεπώς, δεν επετεύχθησαν λόγω της υπερφορολόγησης αλλά παρά την περιττή και επιζήμια τελικά υπερφορολόγηση, που απλά εκτόξευσε την παραοικονομία. Όπως επίσης δεν ήταν η αιτία για την σημαντική μείωση των δημοσίων επενδύσεων παγίου κεφαλαίου.  Οι κυβερνήσεις της περιόδου 2013-2019 δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την τεράστια μείωση των δημοσίων επενδύσεων διότι δεν κατάφεραν να κινητοποιήσουν τον κρατικό μηχανισμό για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των επενδύσεων αυτών, γεγονός που συνέβαλε καθοριστικά στον περιορισμό της αύξησης του ΑΕΠ .  Αν το είχαν καταφέρει τα πρωτογενή πλεονάσματα θα ήταν ακόμη υψηλότερα.

Ο δείκτης διεθνούς ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας – δηλαδή, η «συναλλαγματική ισοτιμία» των εξαγωγών μας σταθμισμένη με το κόστος εργασίας – είχε υποχωρήσει, μάλλον καταρρεύσει, κατά 31% μεταξύ του 2000 και του 2009, λόγω της πολιτικής των ανεξέλεγκτων παροχών που στηρίχθηκε στον φθηνό εξωτερικό δανεισμό και οδήγησε στην διόγκωση της εγχώριας ζήτησης, των σχετικών τιμών και μισθών και την εκτίναξη των εισαγωγών.  Αυτή ήταν η γενεσιουργός αιτία, ούτε η υποτιθέμενη πίεση των συνδικάτων, με την γνωστή χαμηλή συνδικαλιστική πυκνότητα, ούτε η υποτιθέμενη επιπολαιότητα ή φοβία των κοινωνικών εταίρων που συμφωνούσαν σε υπερμεγέθεις αυξήσεις υπό τον φόβο «εργατικών αναταραχών».  Η διεθνής ανταγωνιστικότητα ανέκαμψε στη συνέχεια κατά 20% μέχρι το 2019 εξαλείφοντας στην πράξη το σύνολο της υποχώρησης. Αυτός ήταν ο βασικός παράγοντας που οδήγησε σε μια αύξηση των εξαγωγών μας κατά 18 δις. (+36%) σε σταθερές τιμές μεταξύ του 2010 και του 2019 και ουσιαστικά εκμηδένισε το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών που είχε υπερβεί τα 32 δις ήδη από το 2007.  Οι δυο «λογαριασμοί» αλληλεξαρτώνται, το έλλειμμα του δημοσίου τομέα οδηγεί νομοτελειακά σε έλλειμμα και τον ιδιωτικό τομέα, το «συμμάζεμα» του πρώτου δίνει τη δυνατότητα να «τακτοποιηθεί» και το δεύτερο.

Η ελληνική οικονομία, παρά την άκρως αντιαναπτυξιακή πολιτική με την οποία επιβλήθηκε η εφαρμογή των Μνημονίων και τις ενδιάμεσες «εκτροπές», έχει ήδη σημειώσει σημαντική και κυρίως συστηματική πρόοδο ως προς την ενίσχυση της εξωστρέφειάς της.  Όπως πολύ ορθά σημειώνει και η Έκθεση Πισσαρίδη, η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία των εξωστρεφών κλάδων της χώρας που παράγουν διεθνώς εμπορεύσιμα προϊόντα βρίσκεται σε συνεχή άνοδο ενώ οι εσωστρεφείς κλάδοι βρίσκονται σε συνεχή πτώση σε ολόκληρη την περίοδο 2010-2019. Και αυτό συνέβη παρά το ότι ένας μεγάλος αριθμός μη ανταγωνιστικών επιχειρήσεων στους εξωστρεφείς κλάδους τέθηκαν αναπόφευκτα εκτός αγοράς την περίοδο της προσαρμογής.  Σε ένα σημαντικό βαθμό η εξέλιξη αυτή οφείλεται στις εκπληκτικές επιδόσεις του τουρισμού με την συνδρομή της ναυτιλίας, ενώ υστερούν ακόμη άλλοι εξωστρεφείς κλάδοι, αλλά υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για να βελτιώσουν και αυτοί την ανταγωνιστικότητα και τις διεθνείς επιδόσεις τους.

Για τον υπογράφοντα είναι απολύτως βέβαιο ότι οι εξελίξεις στην παραγωγικότητα και το ΑΕΠ ήταν πολύ καλύτερες την τελευταία πενταετία από την εικόνα που δείχνουν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία.  Αλλιώς δεν μπορεί να ερμηνευθεί, για παράδειγμα, η αύξηση της συνολικής απασχόλησης κατά 400 χιλιάδες θέσεις εργασίας μεταξύ 2013 και 2019, ενώ παράλληλα η μισθωτή απασχόληση αυξανόταν κατά 125 χιλιάδες θέσεις τον χρόνο κατά μέσο όρο την ίδια χρονική περίοδο.  Χαρακτηριστικό είναι ότι η απασχόληση αυξήθηκε κατά 2% ετησίως ακόμα και το 2015 και το 2016 όταν η μεταβολή του επίσημου πραγματικού ΑΕΠ ήταν αρνητική, ενώ τα επόμενα έτη αυξήθηκε με υψηλότερους από το ΑΕΠ ρυθμούς. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την εντυπωσιακή αύξηση των εξαγωγών αλλά και των εισαγωγών από το 2013 ως το 2019 υποδηλώνει ότι η οικονομική δραστηριότητα και ανάκαμψη και η βελτίωση της παραγωγικότητας ήταν αρκετά υψηλότερες από τις επίσημες μετρήσεις.  Με τον τρόπο αυτό ήδη από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας η χώρα μας έχει εισέλθει σε μια πορεία συστηματικής και σταθερής ανάκαμψης και αναστροφής των τεράστιων κοινωνικών επιπτώσεων από την εκρηκτική ανεργία που μας οδήγησαν η κρίση χρέους / χρεωκοπία, οι τιμωρητικές πολιτικές που επέβαλαν οι εταίροι μας, η εσωστρεφής οικονομία που είχε διογκωθεί την προηγούμενη δεκαετία καθώς και η έλλειψη πολιτικής συναίνεσης που συνέβαλε με καθοριστικό τρόπο στην επιβράδυνση του ρυθμού ανάκαμψης.

Τα επιτεύγματα αυτά σε μια τόσο βραχεία χρονική περίοδο είναι πραγματικά πρωτόγνωρα και εντυπωσιακά σε παγκόσμιο επίπεδο και οφείλονται στις εκτεταμένες και βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας με υπέρογκο – και σε ένα μεγάλο βαθμό αχρείαστο – κοινωνικό κόστος εκατοντάδων χιλιάδων οικογενειών.  Αλλά οδήγησαν όχι μόνο στην ανάκαμψη της διεθνούς ανταγωνιστικότητας και το ξεκίνημα μιας δυναμικής αναστροφής αλλά και στην έναρξη μιας συστηματικής παραγωγικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας, μιας ανάπτυξης, δηλαδή, των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας, όπως το λέγαμε παλαιότερα σε όρους πολιτικής οικονομίας. Σήμερα υπάρχουν εκατοντάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις με εξαιρετικό δυναμισμό και εξαγωγικό προσανατολισμό σε αρκετούς κλάδους της οικονομίας και ένα εξαιρετικού επιπέδου εργατικό δυναμικό, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων μας, όπως μας διαβεβαιώνουν κατά καιρούς όχι μόνο μεγάλοι ξένοι επενδυτές, αλλά και οι χιλιάδες επιχειρήσεις του εξωτερικού που αξιοποίησαν τους σχεδόν 500 χιλιάδες νέους που μετανάστευσαν, σε αντίθεση με τις εγχώριες γκρίνιες για «ελλείψεις κατάλληλου εργατικού δυναμικού».  Αυτό το πολύτιμο παραγωγικό και ανθρώπινο κεφάλαιο πρέπει να διασωθεί από τις επιπτώσεις της πανδημίας. Αυτή πρέπει να είναι η άμεση προτεραιότητα της οικονομικής πολιτικής τους επόμενους μήνες.

Η κρίσιμη προϋπόθεση για την συνέχιση της πορείας αυτής είναι η διατήρηση και ενίσχυση της διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας, δηλαδή η δημοσιονομική σταθερότητα και η ταχύτερη δυνατή επιστροφή σε ήπια αλλά επαρκή δημοσιονομικά πρωτογενή πλεονάσματα, που αποτελεί και απαραίτητη προϋπόθεση για την εξυγίανση και τον περαιτέρω εκσυγχρονισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος.  Δεν θα είναι, όμως, εύκολο – ίσως είναι αδύνατον – να ανακτήσουμε την οικονομική πρόσβαση σε μια αγορά 70 εκατομμυρίων γειτόνων μας, που είχε πετύχει η επέκταση του τραπεζικού μας συστήματος στα Βαλκάνια πριν την κρίση.  Αυτό ήταν το ισχυρότερο στρατηγικό πλήγμα στον χρηματοπιστωτικό μας τομέα.

Πρωτογενές πλεόνασμα δεν συνεπάγεται «λιτότητα».  Μια ετήσια αύξηση των δημοσίων δαπανών λίγο χαμηλότερη από την αύξηση του ΑΕΠ, μπορεί να δημιουργήσει πολύ σημαντικό δημοσιονομικό χώρο για άσκηση πολιτικών την τρέχουσα δεκαετία.  Το σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων, παρά τις κατά καιρούς προεκλογικές «εξάρσεις» και τις δικαστικές αποφάσεις, εκτιμώ ότι έχει μπει σε ένα δρόμο σταθερότητας και η βιωσιμότητά του μπορεί να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο, αρκεί η περαιτέρω μείωση των εισφορών και η εισαγωγή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος στις επικουρικές συντάξεις να γίνουν προσεκτικά και βαθμιαία όταν η οικονομία ξαναμπεί σε ασφαλή πορεία ανάπτυξης μετά την πανδημία. Δείτε και το σχετικό διάγραμμα 1.21 της Έκθεσης Πισσαρίδη, όπου φαίνεται ότι σε λίγα χρόνια η συνταξιοδοτική δαπάνη θα φτάσει στα μέσα επίπεδα της ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ. 

Το ύψος και η αύξηση του δημοσίου χρέους λόγω της πανδημίας είναι ένας παράγοντας ανησυχίας αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το βάρος αυτό προσδιορίζεται στην πράξη όχι μόνο από την αναλογία του στο ΑΕΠ αλλά πολύ περισσότερο από τις δανειακές ανάγκες του δημοσίου την τρέχουσα δεκαετία σε σχέση με την εμπιστοσύνη στην ελληνική οικονομία και τις δημοσιονομικές της επιδόσεις, όπως έδειξαν και τα επιτόκια δανεισμού το 2020.  Η συμβολή της ΕΚΤ είναι σημαντική, αλλά είναι χαμηλότερη σε σχέση με άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης και δεν υπήρχε καν πριν το 2019, ενώ η μείωση των επιτοκίων δανεισμού άρχισε πολύ νωρίτερα, όταν η χώρα αποδείκνυε χρόνο με τον χρόνο την δημοσιονομική της αποφασιστικότητα και σοβαρότητα υπερακοντίζοντας τους στόχους για ετήσια πλεονάσματα, παρά τις συνεχείς αμφισβητήσεις του ΔΝΤ και άλλων μερών.

Η μεγάλη ευκαιρία των νέων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων, η συνέχιση του εκσυγχρονισμού του δημόσιου τομέα, της δικαιοσύνης, του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων, του εκπαιδευτικού συστήματος, της φορολογίας, της δημόσιας υγείας, της κοινωνικής προστασίας, της καινοτομίας, του περιβάλλοντος  και των λοιπών τομέων που αναγνωρίζονται από όλες τις πλευρές, μπορούν να επιταχύνουν και να εμβαθύνουν την πρόοδό μας.  

(*) Ο Ηλίας Κικίλιας είναι Διευθυντής Ερευνών ΕΚΚΕ, Γενικός Διευθυντής ΙΝΣΕΤΕ, π. Διοικητής ΟΑΕΔ

 

Των Δημήτρη Λιάκου

και Ειρήνης Νταή (*)

Η εκδήλωση της πανδημικής κρίσης λειτούργησε ως επιταχυντής της διαχρονικής τάσης ενίσχυσης των ανισοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα. Στην καθήλωση μισθών και εισοδημάτων που καταγράφηκε την περίοδο 1990-2020 προστέθηκε η χαοτική διαφορά στην επάρκεια και την αποτελεσματικότητα των μέσων αντιμετώπισης της πανδημίας μεταξύ των χώρων, κυρίως ανάμεσα σε ανεπτυγμένο και αναπτυσσόμενο κόσμο. Ενδεικτικό παράδειγμα, ο αποκλεισμός κρατών του αποκαλούμενου «τρίτου κόσμου» από τον προγραμματισμό των εμβολιασμών κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών.

Οι επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων συνέβαλαν αρνητικά στην πορεία βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Αποτέλεσμα, οι ανισότητες στα περισσότερα κράτη αυξήθηκαν, προκαλώντας προβληματισμό για τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και  για το επίπεδο της κοινωνικής συνοχής. Η απόκλιση μεταξύ των φτωχότερων και πλουσιότερων στρωμάτων κατέγραψε ραγδαία αύξηση, ενώ παράλληλα ενισχύθηκε σημαντικά ο κίνδυνος φτώχειας. Το κοινωνικό κράτος αποδυναμώθηκε και οι ευκαιρίες πρόσβασης σε υγεία και εκπαίδευση περιορίσθηκαν. Σε πολιτικό επίπεδο παρατηρήθηκε το φαινόμενο της εκμετάλλευσης της φτώχειας, της περιθωριοποίησης και των αδύναμων κοινωνικών δομών από λαϊκίστικες δυνάμεις και της εκλογής αυταρχικών -όπως αποδείχθηκε- κυβερνήσεων, που επιδίωξαν την αποδυνάμωση των δημοκρατικών δικαιωμάτων. Η εκδήλωση της πανδημίας αποκάλυψε τις δομικές ανεπάρκειες του συστήματος, προκαλώντας έντονες ανησυχίες, καθώς οι ανισότητες είναι παράγοντας αστάθειας στην οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο. 

Αναλύοντας την τρέχουσα κατάσταση διαπιστώνουμε την αντιπαραθετικότητα των προσεγγίσεων μεταξύ του προοδευτικού και συντηρητικού φάσματος. Για παράδειγμα, η συντηρητική αφήγηση θεωρεί ότι η αύξηση των επενδύσεων και η συνεπακόλουθη ενίσχυση των μισθών επαρκεί για την μείωση των ανισοτήτων. Κεντρικό σημείο είναι η άποψη ότι οι ανισότητες αποτελούν φυσικό φαινόμενο, αποδεικνύοντας έτσι τη μειούμενη σημασία που δίνεται στην συνολική αντιμετώπισή τους. Αντίστοιχη χαμηλή προτεραιοποίηση έχει η ατζέντα των δικαιωμάτων και της δημοκρατίας συνολικότερα.  Στην λογική των συντηρητικών ο ρόλος του κοινωνικού κράτους, με βάση τα δεδομένα της πανδημικής κρίσης, περιορίζεται ως ένα ad hoc εργαλείο αντιμετώπισής της, διατηρώντας αναλλοίωτο τον ιδεολογικό πυρήνα που επιτάσσει τη μείωση του κράτους και την ιδιωτικοποίηση κρίσιμων λειτουργιών του δημόσιου τομέα.

Στον αντίποδα, η προοδευτική οπτική θεωρεί ότι η περαιτέρω διάβρωση του κοινωνικού κράτους συνεπάγεται την αύξηση του κινδύνου φτώχειας, τη διεύρυνση των ανισοτήτων και την απειλή των αναπτυξιακών προοπτικών και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η προοδευτική ατζέντα ενσωματώνει τα διδάγματα παλαιότερων και πρόσφατων κρίσεων συνδυαστικά με τις προκλήσεις του μέλλοντος, με κυριότερη την κλιματική αλλαγή και τις επιδράσεις της στο σύνολο των κοινωνικών και οικονομικών δραστηριοτήτων, καθιστώντας την αντιμετώπιση των ανισοτήτων ζήτημα βαρύνουσας σημασίας και πολλαπλών διαστάσεων.

Επικεντρώνοντας την ανάλυση σε εθνικό επίπεδο, η αντιμετώπιση των ανισοτήτων ειδικά για την μετά covid-19 εποχή αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ανάλυση των διαστάσεων, κοινωνικές, οικονομικές, περιφερειακές, έμφυλες διακρίσεις, δικαιώματα, αποτελεί το πρώτο κρίσιμο βήμα. Η αντιστροφή της έντασης του φαινομένου απαιτεί τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας ολιστικής και συνεκτικής πολιτικής που, εκκινώντας από τις εισοδηματικές διαφοροποιήσεις και τα εργασιακά δικαιώματα, θα διαπερνά το κοινωνικό κράτος, τη δημοσιονομική και αναπτυξιακή πολιτική, τον σεβασμό και την ενίσχυση των θεσμών της δημοκρατίας και των ατομικών δικαιωμάτων και τη διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής.

Προσπαθώντας να προσεγγίσουμε την πολυπλοκότητα του θέματος, παραθέτουμε μια σειρά, μεταρρυθμίσεων-αλλαγών-μέτρων, που συνδυάζονται σε μια συνολική πρόταση για τον περιορισμό των ανισοτήτων:

Α. Εισοδήματα και εργασιακές σχέσεις: Αναγνώριση του ρόλου της εργασίας, ενδυνάμωση των εργασιακών δικαιωμάτων, ενίσχυση του πλαισίου των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ενίσχυση ρόλου συνδικάτων, αύξηση του κατώτατου μισθού, περιορισμός των ελαστικών μορφών εργασίας, της μαύρης εργασίας και της ακούσιας μερικής απασχόλησης, καταπολέμηση ανεργίας, ανάπτυξη δεξιοτήτων των εργαζομένων, προστασία των θέσεων εργασίας που εργάζονται κυρίως γυναίκες,  θέσπιση σε πιλοτική μορφή του 35ωρου, στοχευμένες ενισχύσεις για την νεανική και γυναικεία και μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, κίνητρα ίδρυσης νεοφυών επιχειρήσεων, ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, ενίσχυση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας, ενίσχυση των διαδικασιών μετάβασης από το σχολείο στην εργασία, εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών, ισόρροπη συμμετοχή ανδρών και γυναικών σε ανώτερες θέσεις, δέσμη κινήτρων για την αντιστροφή του brain drain.

Β. Δημοσιονομική πολιτική: Εφαρμογή ενός δίκαιου φορολογικού συστήματος, μείωση του φόρου ιδιοκτησίας ακινήτων στις μικρομεσαίες περιουσίες, μετάταξη σε χαμηλότερη κατηγορία ΦΠΑ αγαθών και υπηρεσιών που καλύπτουν βασικές ανάγκες, παροχή κινήτρων σε κλάδους και επιχειρήσεις με προοπτικές ανάπτυξης, μείωση της φοροδιαφυγής μέσω της ψηφιοποίησης διαδικασιών, ελέγχου και επέκτασης ηλεκτρονικών μέσων πληρωμών, διάθεση πόρων για κοινωνικές δαπάνες και βελτίωση της δημόσιας διοίκησης.

Γ. Αναπτυξιακή πολιτική: Κινητοποίηση κλάδων με συγκριτικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα, αύξηση πόρων για έρευνα και καινοτομία, δημιουργία πλαισίου στήριξης των νέων τεχνολογιών, ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων ως μέρος της κλιματικής αλλαγής και του ψηφιακού μετασχηματισμού, ενίσχυση της αγροτικής και της κυκλικής οικονομίας, πρόγραμμα αναβάθμισης των υποδομών, προστασία του περιβάλλοντος και ενεργειακή μετάβαση, ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών και χωροταξικών μεταρρυθμίσεων, υιοθέτηση ειδικών αναπτυξιακών περιφερειακών προγραμμάτων, μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας με ταυτόχρονη άρση εμποδίων εισόδου και γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, επικαιροποίηση εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής για τη μετάβαση σε ένα δίκαιο βιώσιμο υπόδειγμα με τα οφέλη να διαχέονται στο σύνολο της κοινωνίας.

Δ. Κοινωνικό κράτος: Ουσιαστική ενδυνάμωση και βελτιστοποίηση του δημόσιου συστήματος υγείας λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα της πανδημικής κρίσης, αναβάθμιση των σπουδών και των μονάδων σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, ψηφιοποίηση υπηρεσιών, παροχή κινήτρων στους εργαζόμενους σε παιδεία και υγεία, στελέχωση και χρηματοδότηση των μονάδων υγείας και εκπαίδευσης και σε απομακρυσμένα μέρη, εξασφάλιση πρόσβασης για το σύνολο των πολιτών στην παιδεία, στην ενημέρωση, στην εργασία, στην υγεία, στην τεχνολογία, παροχή υπηρεσιών παιδικής μέριμνας και μακροχρόνιας περίθαλψης, εφαρμογή αναδιανεμητικών πολιτικών σε πρόνοια και κοινωνικές παροχές, καθολικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης με αναδιανεμητικό χαρακτήρα που θα υπηρετεί την διαγενεακή αλληλεγγύη και την κοινωνική δικαιοσύνη, ενίσχυση και διαφύλαξη δημοσίων δομών, υιοθέτηση προγράμματος στεγαστικής πολιτικής.

Ε. Δημόσια Διοίκηση: Αποκατάσταση της σχέσης μεταξύ πολίτη και πολιτείας, μείωση γραφειοκρατίας και απλοποίηση διαδικασιών και κανόνων, ενσωμάτωση και χρήση σύγχρονων τεχνολογικών μέσων, επιτάχυνση της δικαιοσύνης και ουσιαστική εξασφάλιση του δικαιώματος πρόσβασης για το σύνολο των πολιτών, ανασύσταση και στήριξη αναπτυξιακών φορέων στη δημόσια διοίκηση, ενίσχυση θεσμών και ανεξάρτητων αρχών.

ΣΤ. Δημοκρατία και δικαιώματα: Ισότιμη πρόσβαση και ίσες ευκαιρίες, ενίσχυση κοινωνικής δικαιοσύνης, ορατότητα όλων των κοινωνικών ομάδων και μειονοτήτων, ελεύθερη συμμετοχή στα κοινά, ελευθερία του συνέρχεσθαι και του λόγου, προστασία ανοιχτών χώρων, καταπολέμηση αστυνομικής, δικαστικής αυθαιρεσίας, εκδημοκρατισμός της αστυνομίας, προστασία κι ομαλή ένταξη προσφύγων και μειονοτήτων, προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων, του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου, διαχωρισμός κράτους-εκκλησίας, καταπολέμηση της διαφθοράς.

Οι ανισότητες, φαινόμενο διάχυτο σε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής, εντείνουν την ανασφάλεια κι αβεβαιότητα στην καθημερινότητα των πολιτών των κρατών. Η αντιμετώπιση των μεγεθυνόμενων ανισοτήτων συνιστά ανάγκη και ταυτόχρονα πρόκληση στην μετά covid-19 εποχή για τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και τη διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής. Στην Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως για τον σκοπό της επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης με ορίζοντα το 2030 υπογραμμίζεται έντονα ο τερματισμός της ακραίας ανισότητας κι η αντιμετώπιση των ανισοτήτων συνολικά. Ο στόχος αυτός συνιστά τον 10ο  στόχο βιώσιμης ανάπτυξης και τη βάση επίτευξης πολλών άλλων στόχων, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η ισότητα των φύλων κι η οικονομική δικαιοσύνη.

Η επιτυχής αντιμετώπιση των ανισοτήτων σε αυτή τη συγκυρία απαιτεί ένα σχέδιο συνεκτικής πολιτικής με σεβασμό και μέριμνα για όλες τις κοινωνικές ομάδες και με συγκεκριμένους ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους. Ένα σχέδιο που θα αξιοποιεί τα διδάγματα των κρίσεων και θα παρέχει αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης μέσω της ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους, της προστασίας της δημοκρατίας, της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της αναπτυξιακής προοπτικής.

 

(*)      Ο Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος, πρώην υφυπουργός.

Η Ειρήνη Νταή – Ακριβή είναι οικονομολόγος, M.Sc. στη Διεθνή Χρηματοδοτική, επιστ. συνεργάτης του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ

Του Αντώνη Παπαγιαννίδη

Παλιά, την εποχή που οι πρέσβεις οι οποίες αποστέλλονταν σε δύσκολες αποστολές στο εξωτερικό – τότε που οι ministres extraordinaires et plénipotentiaires αντιστοιχούσαν ως λειτουργία στον ηχηρό αυτό τίτλο, με διακριτική ευχέρεια για χειρισμούς και δεσμεύσεις… – κατά την επιστροφή τους υπήρχε ένα κάποιο σασπένς. Τι είχε ακριβώς συζητηθεί ; Τι μηνύματα είχαν κατορθώσει να περάσουν; Τι ανταπόκριση είχε υπάρξει; Σε πολύ φορτισμένες περιόδους ή/και περιοχές του κόσμου, οι ίδιοι οι πρέσβεις είχαν κάποιαν ανησυχία για το κεφάλι τους : Mην ξεχνούμε ότι γενικώς οι άγγελοι κακών ειδήσεων ουδέποτε καλοτύχισαν. Όμως , ούτως ή άλλως τα πράγματα κρίνονταν από την τελική έκβαση των πραγμάτων.

Το ενδιαφέρον να σημειωθεί είναι ότι και σήμερα, στην εποχή των ολοκληρωμένων άμεσων επαφών, των διαπραγματεύσεων μέσω Zoom, των αστραπιαίων επαφών “μ’ ένα Skype”, των με υψηλή προστασία εμπιστευτικότητας τηλεφωνημάτων κορυφής (θυμηθείτε την «στενή προσωπική σχέση που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Πρόεδρο Αλ Σίσι» κατά τον Νίκο Δένδια, σε αναφορά με τις τηλεφωνικές επικοινωνίες Μητσοτάκη-Αλ Σίσι και Νίκου Δένδια – Σαμέχ Σούκρι της περασμένης βδομάδας), υπάρχει η ίδια η αίσθηση σασπένς. Και η αναζήτηση του «τι τρέχει;».

Θα χρειαστεί, τις εβδομάδες που έρχονται, περισσή ψυχραιμία στην ελληνική κοινή γνώμη και στην δημόσια συζήτηση για όσα ακολουθούν. Ασφαλώς ψυχραιμία θα χρειαστεί και στην πολιτική σκηνή, όμως επειδή τα πράγματα έχουν σοβαρέψει – ακριβέστερα: επειδή συνειδητοποιήθηκε, κάπου μεταξύ #MeToo, Πανεπιστημιακής Αστυνομίας και «έξυπνων μέτρων» για την πανδημία, ότι κάτι σοβαρό τρέχει «εκεί έξω» – οι προκλήσεις για την πολιτική τάξη ενδιαφέρουν λιγότερο, η ισορροπία στην κοινή γνώμη είναι το κρίσιμο μέγεθος.

Εδώ, όμως, η εύκολη άποψη, ότι η μυστική διπλωματία είναι κάτι το εσφαλμένο και επικίνδυνο, έρχεται να συνδυαστεί με το πολύπλοκο των ζητημάτων και την (παραδοσιακή…) μηντιακή υπεραπλούστευση. Οπότε η λογική απαίτηση προκειμένου να δείξει η κοινή γνώμη ψυχραιμία και να δώσει στήριξη στους χειρισμούς – η απαίτηση διαφάνειας και επεξήγησης: Σ’ αυτό αναφερόμαστε – συναντά σημαντικά εμπόδια. Γι’ αυτό, όσο θα κατασταλάζει το κλίμα μετά την επιστροφή Νίκου Δένδια από το ταξίδι-αστραπή σε Κάϊρο και Λευκωσία, όσο θα πλησιάζουμε στην σύνοδο της Κορυφής της ΕΕ «27» στις 25/26 Μαρτίου για την Ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Τουρκία, όσο θα ξεκαθαρίζει (ό,τι κι αν σημαίνει ο όρος) το έδαφος για την άτυπη 5μερή+1 του Απριλίου για το Κυπριακό, τόσο θα χρειαστεί μια ασυνήθιστη ισχυρή δόση υπευθυνότητας και διαφάνειας. Ασυνήθιστα ισχυρή δόση για τα Ελληνικά (Ελλαδικά, για την ακρίβεια, η Κύπρος θα έχει τα δικά της βάσανα) πολιτικά μας πράγματα.

Οι καθησυχαστικές δηλώσεις Δένδια για τις Ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, «σχέσεις εγκάρδιες, στενότατες», και για το θέμα του Οικοπέδου 18 της προκήρυξης για την αιγυπτιακή αναζήτηση υδρογονανθράκων (Egy-Med-18), που η Άγκυρα είχε σπεύσει να χαιρετίσει ως προάγγελο χάραξης ΑΟΖ-Τουρκίας-Αιγύπτου, και ο χαρακτηρισμός του ως «τεχνικό θέμα, το οποίο κατ’ ουσίαν έχει επιλυθεί», δεν τελειώνουν το ζήτημα. Η δε προσπάθεια Δένδια να στραφεί το ενδιαφέρον στην προσπάθεια ανοίγματος της Ελλάδας προς τον Αραβικό Σύνδεσμο – όπου επικρατεί δυσανασχέτηση έναντι της Άγκυρας – απετέλεσε φιλότιμη απόπειρα να φύγει η μπάλα προς την εξέδρα.

«Κάτι» κινήθηκε διαφορετικά από τις προβλέψεις της επίσημης Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. «Κάτι» θα προσδιοριστεί και μετά την (πρώτη επίσημη Υπουργική) Σύνοδο του EastMed Gas Forum στο Κάιρο, ενώ ήδη καταγράφεται πιο θετικά/συγκεκριμένα η υπογραφή του MOU Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας για τον EuroAsia Interconnector (ηλεκτρινή ενέργεια). Αυτή η έντονη κινητικότητα, όπου το τεχνικό/οικονομικό βρίσκεται στενά διασυνδεδεμένο με το γεωπολιτικό, αν αφεθεί να εξελίσσεται με ένα πέπλο ασάφειας, θα ανεβάζει συνεχώς προβλήματα κατανόησης.

Ήδη, η συζήτηση για προωθημένες συζητήσεις για μελέτη ενδεχόμενης εναλλακτικής διόδευσης του φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου μέσω Αιγύπτου (τού, ούτως ή άλλως, βασικού ενεργειακού παίκτη στην περιοχή) και με κάθετη διάσχιση της Μεσογείου προς Ελλάδα/ΕΕ αντί τις οριζόντιας όδευσης του EastMed Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας (που θα έτεμνε την διεκδίκηση Τουρκικής ΑΟΖ ανατολικά της Ελληνοαιγυπτιακής χάραξης ΑΟΖ στον 28ο μεσημβρινό) έχει δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στην Κύπρο. Όση εκτόνωση κι αν υπήρξε με την επίσκεψη Δένδια στην Λευκωσία.

Όταν ο Νίκος Δένδιας είχε μιλήσει για την συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου στην Βουλή, όπου τέθηκε το ζήτημα της μειωμένης επήρειας της Κρήτης στην χάραξη ΑΟΖ, μετά την  (εντελώς διαφορετικής κλίμακας!) μειωμένη επήρεια των Διαπόντιων Νήσων και των Στροφάδων με την συμφωνία Ελλάδας-Ιταλίας, δεν διέψευσε αλλ’ είχε παρακαλέσει να μην γίνεται αυτή η συζήτηση δημόσια διότι αυτό βλάπτει. Η έκκληση εκείνη βρήκε κάποιαν ανταπόκριση. Τώρα, που η αντίστοιχη συζήτηση μεταφέρεται εκείθεν του 28ου μεσημβρινού και αφορά κυρίως το Καστελόριζο, χρειάζεται να βρεθεί μια γλώσσα όχι με ξόρκια, αλλά με προσγειωμένη ευαισθησία.

Πρόκειται συνολικά – μαζί με τις καημένες τις διερευνητικές – για ναρκοπέδιο υψηλού κινδύνου. Όχι δηλαδή πως αυτό απεθάρρυνε π.χ. τον Δημήτρη Αβραμόπουλο να δηλώσει (γενικώς) παρών σ’ αυτήν την συγκυρία.

Τι είναι και τι (έχει) κάνει ο Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας

 Του Ανδρέα Ποττάκη (*

Η αποστολή των σωμάτων ασφαλείας σε μία φιλελεύθερη πολιτεία και κοινωνία είναι συνυφασμένη με την προστασία των πολιτών. Ωστόσο, περιστατικά αυθαιρεσίας υπήρχαν και θα υπάρχουν. Γι’ αυτό, η πλήρης, ενδελεχής και απολύτως τεκμηριωμένη πειθαρχική διερεύνησή τους αποτελεί σημαντικό διακύβευμα για το κράτος δικαίου στη χώρα μας. Με το νόμο 4443/2016, η κυβέρνηση πρότεινε και η Βουλή ψήφισε τη συγκρότηση στην Ανεξάρτητη Αρχή του Συνηγόρου του Πολίτη του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (Ε.ΜΗ.ΔΙ.ΠΑ).

 

Η αποστολή του Συνηγόρου είναι κρίσιμη. Οφείλει να διασφαλίζει:

-Την τήρηση της νομιμότητας και τον σεβασμό των ουσιαστικών και δικονομικών εγγυήσεων πλήρους και εμπεριστατωμένης έρευνας,

-Την  θεμελίωση των πειθαρχικών κατηγοριών, και άρα την αποφυγή διάτρητων κατηγορητηρίων και διαδικασιών, που μπορούν να οδηγήσουν

είτε σε απαλλαγές ενόχων, είτε σε καταδίκες της χώρας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

-Την προστασία των δικαιωμάτων θυμάτων και ελεγχόμενων,

-Τον έλεγχο κάθε περιστατικού, και άρα την επιβεβλημένη για κάθε κράτος δικαίου λογοδοσία,

-Την διαφάνεια της διαδικασίας.

 

Πρόκειται για κορυφαία προτάγματα κάθε δημοκρατικής πολιτείας και για απαιτήσεις μιας ανοικτής, φιλελεύθερης κοινωνίας.

 

Ήδη από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του Μηχανισμού, ο Συνήγορος ανέδειξε προβλήματα και ελλείψεις στον τρόπο διενέργειας πειθαρχικών ερευνών και διατύπωσε σειρά προτάσεων τόσο για την βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου διενέργειας του πειθαρχικού ελέγχου όσο και για την αναβάθμιση της δικής του ουσιαστικής και αποτελεσματικής λειτουργίας. Οι προτάσεις αυτές, σχεδόν στο σύνολό τους, έγιναν δεκτές από τη κυβέρνηση: Με προεδρικό διάταγμα της παραμονής Πρωτοχρονιάς 2020 τροποποιήθηκε το πειθαρχικό δίκαιο της ΕΛ.ΑΣ., με ενσωμάτωση των προτάσεων του Συνηγόρου, ενώ με τον ν. 4662/2020 δόθηκαν στον Μηχανισμό ουσιαστικές εξουσίες προανακριτικού οργάνου.

 

Τι έχει καταφέρει, λοιπόν, μέχρι σήμερα ο Συνήγορος του Πολίτη ως Ε.ΜΗ.ΔΙ.ΠΑ;

 

-Αναπομπή περίπου των μισών από τις (εκατοντάδες) περαιωθείσες έρευνες που επόπτευσε, προς συμπλήρωση, διόρθωση, επαναξιολόγηση αποδεικτικών στοιχείων, επανεκτίμηση αιτιολογικού και διατακτικού, τήρηση ουσιαστικών, δικονομικών και διαδικαστικών εγγυήσεων.

-Ένα θεσμικό πλαίσιο για πειθαρχικό έλεγχο της ΕΛ.ΑΣ. που είναι εναρμονισμένο με τις επιταγές του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΕΔΔΑ

-Για πρώτη φορά στη χώρα μας, διαφάνεια, μέσα από τις εκθέσεις του, για το επίπεδο των ερευνών και για παρεκκλίσεις από ουσιαστικούς, διαδικαστικούς και δικονομικούς κανόνες.

 

Η διαρκώς αυξανόμενη ροή υποθέσεων στον Ε.ΜΗ.ΔΙ.ΠΑ., ως σύνολο (αύξηση 25% περίπου το 2020 σε σχέση με τη προηγούμενη χρονιά), όσο και όσων υποβάλλονται από την ΕΛ.ΑΣ (αύξηση 20% περίπου το 2020 σε σχέση με τη προηγούμενη χρονιά) αλλά και όσων καταγγέλλονται από τους πολίτες (αύξηση 75% περίπου το 2020 σε σχέση με τη προηγούμενη χρονιά) καταδεικνύουν, ότι η συμβολή του Συνηγόρου αναγνωρίζεται τόσο από την ίδια την ΕΛ.ΑΣ όσο και από την κοινωνία.

(*) Ο Ανδρέας Ποττάκης είναι ο Συνήγορος του Πολίτη.

του Νίκου Μπίστη (*)

Όποιος βρει χρόνο και διάθεση να ανακαλύψει στα δελτία μετά την πανδημία, τον Λιγνάδη και τον Κουφοντίνα,  ειδήσεις για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό θα μείνει εντυπωσιασμένος από τις επιδόσεις της Ελλάδας και της Κύπρου. Όλοι μας στηρίζουν, απομονωμένη η Τουρκία που μονίμως προκαλεί – ακόμα και αν πλέει σε διεθνή ύδατα- και    προλειαίνει  το έδαφος για την  αποχώρηση της   από τον δεύτερο γύρο των διερευνητικών. Στο κυπριακό δε ο Νίκαρος (έτσι δηλώνει ότι θέλει να μείνει στην Ιστορία ο Πρόεδρος Αναστασιάδης) στην πενταμερή της Γενεύης, στις 27-29 Απριλίου, προσέρχεται ήδη ως  νικητής και τροπαιούχος.

Από την εισαγωγή αντιλαμβάνεστε ότι δεν έχω καμία διάθεση να υπεισέλθω σε σοβαρές αναλύσεις για τα λεγόμενα εθνικά θέματα. Έχει μαλλιάσει η γλώσσα μου και έχει πιαστεί το χέρι μου χρόνια τώρα. Όποιος θέλει να βρει σοβαρή ανάλυση ας ανατρέξει σε παρελθούσες αναρτήσεις και άρθρα μου η ακόμα καλύτερα στα βιβλία του Χρήστου Ροζάκη, του Νιαζί Κιζίλγιουρεκ, του Αλέξη Ηρακλείδη και άλλων. Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσω να αποδομήσω  το  περιεχόμενο των σχετικών ειδήσεων και να αναδείξω  την ουσία που καμουφλάρεται πίσω από αξιωματικά διατυπωμένες βεβαιότητες που. Απλώς.  δεν ισχύουν.

Παρακολουθούμε, λοιπόν, αμφότερες τις ψυχές της ΝΔ (Συρίγος και Καιρίδης) να ισχυρίζονται ότι στριμωγμένη η Τουρκία μπορεί και να φύγει από τις διερευνητικές. Είναι το σημείο ισορροπίας της ΝΔ , όχι όμως της χώρας. Η απορριπτική σχολή Συρίγου δεν ήθελε εξ αρχής τις διερευνητικές. Ο Καιρίδης και οι συν αυτώ αντιλαμβάνονταν ότι ο διεθνής παράγων σε όλες σχεδόν τις εκδοχές του τις επιθυμεί, η Τουρκία συμφωνεί και κατά συνέπεια θα ήταν αυτοκτονικό για την χώρα να μην συμμετάσχει. Δεν συμφωνούν όμως στην ΝΔ για το εύρος της ατζέντας των συζητήσεων. Για αυτό άλλοτε αναφέρονται στην μία διαφορά άλλοτε στην κύρια διαφορά. Που συμφωνούν; Ότι θα ήταν μια λύση για όλους στην ΝΔ και τα ελληνικά ΜΜΕ  να αποχωρήσει μόνη της η Τουρκία.

Επειδή όμως ούτε οι Τούρκοι έχουν αυτοκτονικές τάσεις , δεν πρόκειται να μας κάνουν την χάρη. Οι σκληρές δηλώσεις Ερντογάν γίνονται για το εσωτερικό ακροατήριο. Όποιος παρακολουθεί τον Τσαβούσογλου και κυρίως τον Καλίν (εκπρόσωπος της Τουρκικής Προεδρίας  στις  διερευνητικές) αντιλαμβάνονται ότι η Τουρκία δεν πρόκειται εν όψει Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου που υποτίθεται ότι θα συζητήσει και για τις κυρώσεις να τινάξει στον αέρα τις διερευνητικές για να κάνει το χατίρι της ΝΔ ή του ΣΚΑΙ.

Η άλλη ευρείας χρήσεως προπαγανδιστική αποστροφή είναι ότι οι διεθνείς εξελίξεις οδηγούν σε απομόνωση  της  Τουρκίας. Την ώρα που κέρδισε επι του εδάφους και στο διπλωματικό παιγνίδι πόντους  στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και την Λιβύη ενώ εμείς έχουμε να επιδείξουμε συναντήσεις με την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Δεν είναι άνευ σημασίας όπως και τα ναυτικά γυμνάσια με την Γαλλία αλλά πόρρω απέχουν από  κατάσταση υποδηλώνουσα  απομόνωση της Τουρκίας.

Με την Γαλλία για κάποιο διάστημα έπαιξε το παλιό σενάριο Ελλάς Γαλλία Συμμαχία. Αλλά η Γαλλία δεν είναι πια η ισχυρή δύναμη του παρελθόντος, η πολιτικά ισότιμη της Γερμανίας στον Γαλλογερμανικό άξονα. Η Γερμανία την αγνοεί και στην υπόθεση του ρωσικού  αγωγού Nord Stream 2 και στο θέμα των σχέσεων με την Τουρκία. Μόλις χτες έγινε για πρώτη φορά μετά από καιρό  ουσιαστική συζήτηση Μακρόν Ερντογάν και αναζήτησαν τρόπους βελτίωσης των διμερών σχέσεων. Οι ευρωτουρκικές σχέσεις αναθερμαίνονται στην βάση του αμοιβαίου συμφέροντος.

Έμειναν οι ΗΠΑ και ο Μπάιντεν. Πανηγύριζαν στα ΜΜΕ για την επιστροφή των ΗΠΑ στην περιοχή και έφερναν ως παράδειγμα την αεροπορική επίθεση των ΗΠΑ σε  Ιρανούς  παραστρατιωτικούς στην Συρία. Παρέλειψαν βέβαια να πουν ότι η Τουρκία στο συγκεκριμένο πεδίο είναι στο πλευρό των ΗΠΑ και κατά Μόσχας, Τεχεράνης, Δαμασκού. Είναι απόδειξη του περίπλοκου, τριγωνικού η τετράγωνου των σχέσεων στην περιοχή. Υπάρχει το ζήτημα των S 400 αλλά επιδέχεται  διπλής ανάγνωσης όχι υποχρεωτικά τόσο αρνητικής για την Τουρκία. Αναδεικνύεται η χρησιμότητα της για την Δύση και το ΝΑΤΟ και ο φόβος των ΗΠΑ μήπως την σπρώξουν στην αγκαλιά της Μόσχας. Σε κάθε περίπτωση ο κόσμος έχει γίνει πολυπολικός και ούτε οι ΗΠΑ έχουν την θέση ισχύος του παρελθόντος.

Συμπέρασμα: Δεν είμαστε μόνοι μας αλλά ούτε η Τουρκία είναι απομονωμένη. Η λύση στην περιοχή μας δεν θα δοθεί από τρίτους διατεθειμένους να πέσουν υπέρ ημών αλλά από αμοιβαία επωφελή συνεννόηση και συμβιβασμό. Το ποιος είναι αυτός το έχουμε  πει κατ’ επανάληψη.

Στο κυπριακό τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Η ελληνοκυπριακή πλευρά θα προσέλθει στην Γενεύη ελπίζοντας και προσευχόμενη η Τουρκική να παραμείνει αμετακίνητη στην θέση για δύο κράτη. Έτσι θα μπορεί ο Πρόεδρος Αναστασιάδης να εμφανίζεται ως υποστηρικτής της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας χωρίς να αναγκαστεί να συζητήσει για την πυρήνα  της που είναι η πολιτική ισότητα των δυο κοινοτήτων. Για τρία χρόνια είχε εγκαταλείψει την ΔΔΟ , άφησε μόνο του τον Ακιντζί να πασχίζει για αυτήν , οδήγησε σε ναυάγιο το Κραν Μοντανά, ενώ  την ώρα των διαπραγματεύσεων πρότεινε στον  Τσαβούσογλου λύση των δυο κρατών.

Όποτε έπρεπε να συζητήσει επι της ουσίας για την πολιτική ισότητα  το απέφευγε και περίμενε λύση από τις γεωτρήσεις. Τώρα ούτε γεωτρήσεις υπάρχουν- στο τέλος  έμειναν μόνοι τους οι Τούρκοι να ψευτοτρυπάνε- ούτε βέβαια προχώρησε η μεγάλη σύλληψη του Eastmed. Και ενώ το  κυπριακό  το οδήγησε στον βάλτο, η Κύπρος βυθίστηκε σε τριτοκοσμικά σκάνδαλα διαφθοράς, με τα χρυσά διαβατήρια να αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου.

Με αυτά τα ληγμένα πολιτικά διαβατήρια θα προσέλθει στην Γενεύη ο Νίκος Αναστασιάδης ελπίζοντας ότι, όπως στο παρελθόν ο Ντενκτάς, έτσι και  τώρα η τουρκική και τουρκοκυπριακή πλευρά θα είναι αμετακίνητες  ώστε ο ίδιος και να κερδίσει  στο blame game και να μην υποχρεωθεί να πιει το πικρό ποτήρι της πολιτικής ισότητας. Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανό να βρεθεί μπροστά σε δυσάρεστη έκπληξη όπως βρέθηκε ο Τάσος Παπαδόπουλος με την στάση των Τουρκοκυπρίων στο Σχέδιο Ανάν.

Σε Κύπρο και Ελλάδα διαβάζουν μόνο τους τίτλους της πολιτικής του αντιπάλου και όχι τα ψιλά γράμματα. Στους τίτλους διαβάζουμε ότι προσέρχονται με λύση δυο κρατών . Στα ψιλά γράμματα διαβάζουμε ότι πάνε σε διαπραγμάτευση. Ο γραμματέας του ΟΗΕ δεν συγκαλεί την άτυπη  πενταμερή για να επισημοποιήσει την διχοτόμηση. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του, «ο σκοπός της συνάντησης θα είναι να προσδιοριστεί αν υπάρχει κοινό έδαφος για να διαπραγματευτούν τα μέρη μια διαρκή λύση του κυπριακού προβλήματος, εντός ενός προβλεπτού ορίζοντα».

Ούτε μακρόσυρτος διαδικασίες , λοιπόν , ούτε πολλά  λόγια. Αν τα δυο μέρη δεν μπορούν να συνεννοηθούν και να βρουν κοινό έδαφος , ο δρόμος που έμεινε ανοικτός επι σαράντα επτά χρόνια θα κλείσει. Η de facto διχοτόμηση θα γίνει de jure. Η Τουρκία αμέσως  η εμμέσως θα αποκτήσει σύνορα με την Κυπριακή Δημοκρατία. Θα είναι το αριστούργημα της απορριπτικής σχολής που έλεγε ότι  ο χρόνος τρέχει υπέρ μας και υπονόμευε   όπως οι  τερμίτες το οικοδόμημα της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Και ο Κύπριος Πρόεδρος αντί να μείνει στην Ιστορία ως Νίκαρος θα μείνει με υποκοριστικό και ως ο Πρόεδρος της Διχοτόμησης. Εκτός αν μας εκπλήξει ευχάριστα. Στο κάτω κάτω  το οφείλει στους Κυπρίους.

(*) Ο Νίκος Μπίστης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία

Του Γιάννη Φ. Ιωαννίδη (*)

Η διαπραγμάτευση του θέματος «απεργία πείνας Κουφοντίνα» μοιάζει με βόλτα σε ναρκοπέδιο. Είναι τόσα τα «disclaimers» που χρειάζονται προκειμένου να αποποιηθεί της ευθύνης για τις παρερμηνείες ο προτιθέμενος να γράψει ώστε ενδέχεται ο αναγνώστης να βαρεθεί να διαβάζει κοινοτοπίες, όπως: «το Κράτος Δικαίου ισχύει για όλους», «υπεράσπιση δικαιωμάτων του κρατούμενου δεν σημαίνει υποστήριξη του προσώπου, της ιδεολογίας ή, πολύ περισσότερο, των εγκλημάτων του», «ο κρατούμενος που εκτίει ποινή δεν παύει να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων», «η Δημοκρατία δεν εκδικείται, ούτε κάνει τη χάρη στους εχθρούς της να εμφανίζονται ως υπερασπιστές της δημοκρατικής νομιμότητας», «η κριτική στις πράξεις της εξουσίας δεν σημαίνει αδιαφορία για τον πόνο των θυμάτων», «δεν είναι κάθε θέμα κατάλληλο για κομματική εκμετάλλευση», «όπως δεν είναι μόνο δεξιοί όσοι ενδιαφέρονται για το δημόσιο συμφέρον έτσι δεν είναι μόνο αριστερή η υπόθεση των δικαιωμάτων» και άλλα πολλά.

Μήπως αν απομακρυνθούμε για λίγο από το εδώ και τώρα, αν δούμε τι έγινε αλλού και άλλοτε, μπορέσουμε να διακρίνουμε τα ουσιώδη και απλά από τα ευτελή και περίπλοκα; Τις τελευταίες πολλές δεκαετίες δεν έχει υπάρξει ούτε στη χώρα μας ούτε σε καμία άλλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θάνατος κρατούμενου απεργού πείνας, πλην του Μπόμπι Σαντς. Και το ερώτημα είναι: θυμάται κανείς τα αδικήματα για τα οποία καταδικάστηκε ο Μπόμπι Σαντς ή ποια ήταν τα αιτήματα για τα οποία έκανε απεργία πείνας; Είμαι βέβαιος ότι αν γίνει μια έρευνα θα προκύψει πως ελάχιστοι γνωρίζουν ή θυμούνται, ενώ πολύ περισσότεροι ξέρουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και η κυβερνητική θητεία της Θάτσερ στιγματίστηκαν από αυτό το εξαιρετικό γεγονός. Το οποίο, εκτός από την απήχηση που είχε εκείνα τα χρόνια, φαίνεται να σφράγισε με τέτοιο τρόπο το συλλογικό υποσυνείδητο ώστε έκτοτε να έχουν φροντίσει όλες οι δημοκρατικές κυβερνήσεις να μην επαναληφθεί.

Πράγματι, θεμέλιο ύπαρξης και πυξίδα των ενεργειών της Πολιτείας είναι η ύψιστη αξία της ανθρώπινης ζωής, η ίδια αυτή αξία που περιφρόνησε ο συγκεκριμένος κατάδικος. Κάθε κρατούμενος όμως βρίσκεται, επειδή είναι κρατούμενος, στα χέρια του κράτους. Το status του κρατουμένου μεταφέρει την ευθύνη για τη ζωή του στην Πολιτεία. Δεν αυτοκτονεί αργά και βασανιστικά ένας ελεύθερος άνθρωπος επειδή διαμαρτύρεται για οτιδήποτε. Εδώ η ζωή ορίζεται, περιορίζεται και ιδίως είναι στην ευθύνη του σωφρονιστικού συστήματος. Γι’ αυτό στις κρίσιμες επιλογές, όταν γίνεται απεργία πείνας, απομειώνεται η σημασία της αιτίας της και των αιτημάτων του κρατούμενου: για τη αποφυγή του θανάτου υπάρχει υποχρέωση αποτελέσματος της Πολιτείας.

Εξάλλου, το ότι όλες οι ευρωπαϊκές δημοκρατικές κυβερνήσεις φρόντισαν να μην επαναληφθεί θάνατος δεν σημαίνει ότι ικανοποιούνται πάντα και στο ακέραιο τα αιτήματα κάθε απεργού πείνας. Σημαίνει όμως ότι επιδεικνύεται σωφροσύνη. Ότι διασφαλίζεται με όλους τους τρόπους η αποφυγή του μοιραίου, με όρους αξιοπρέπειας και σεβασμού του κρατούμενου. Ότι δεν γίνεται η απεργία πείνας αφορμή για ξεκαθάρισμα πολιτικών λογαριασμών, ότι δεν κυριαρχεί στις σταθμίσεις η «επικοινωνία». Ότι η σύνεση επιτάσσει να μην αυτοπαγιδεύεται η Πολιτεία σε μια διλημματική μονομαχία (μέχρι θανάτου…) όπου από τη μία πλευρά διακυβεύεται το κύρος του Κράτους και από την άλλη η ζωή του φυλακισμένου.

Εδώ θα μπορούσε να τελειώνει το κείμενο. Αλλά υπάρχουν και δύο ακόμα θέματα που πρέπει να αναφερθούν.

Πρώτον, όσον αφορά το παρελθόν: Οι ανωτέρω σκέψεις για την ευθύνη της Πολιτείας θα ίσχυαν ακόμα και αν εν προκειμένω όλοι οι χειρισμοί ήταν άψογοι, όλες οι ενέργειες των αρμοδίων ανεπίληπτες. Δεν ήταν όμως. Παραλείποντας λεπτομέρειες και νομικές αναλύσεις, και μόνο το γεγονός ότι ο Συνήγορος του Πολίτη παρενέβη για ζητήματα νομιμότητας και διασφάλισης των δικαιωμάτων σχετικά με τη μεταγωγή ενός κρατουμένου αρκεί. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα σοβαρότερο: Η ευθύνη όσων χειρίστηκαν εξ αρχής το ζήτημα. Ποιος λόγος άραγε υπήρχε να ορίσει ρητά ο νόμος πως ένας κρατούμενος για αδικήματα τρομοκρατίας πρέπει να επιστρέψει από τις αγροτικές φυλακές στο κατάστημα κράτησης που εξέτιε προηγουμένως την ποινή του, αν υποτεθεί ότι αυτή η ρύθμιση δεν μπορούσε να τηρηθεί για τον Δ. Κουφοντίνα; Όταν μάλιστα αυτή η υποτιθέμενη αδυναμία δεν εμποδίζει την κράτηση στον Κορυδαλλό όλων των υπόλοιπων καταδίκων για την ίδια υπόθεση; Πώς σκέφτηκαν όσοι έδρασαν, ώστε αρχικά όταν  νομοθέτησαν να δηλώνουν ότι το έκαναν για μια συγκεκριμένη περίπτωση, και εκ των υστέρων, όταν κλήθηκαν να εφαρμόσουν το νόμο, να του δίνουν το δικαίωμα να ισχυρίζεται ότι δεν τηρείται φρεσκοψηφισμένη διάταξη που μόνο το όνομά του δεν αναφέρει;

Και δεύτερον, όσον αφορά το μέλλον: Οι ανωτέρω σκέψεις για την ευθύνη της Πολιτείας θα ίσχυαν ακόμα και αν κανένας φόβος δεν υπήρχε ότι αυτή η ιστορία θα επιφέρει περαιτέρω τραύματα και σύγχυση σε μια κοινωνία αποκαμωμένη, επιπλέον αποχαλίνωση σε ένα πολιτικό σύστημα με τις γνωστές παθογένειες, περαιτέρω βλάβη στους δημοκρατικούς θεσμούς, ή, ακόμα, εξαγνισμό στο μυαλό ορισμένων, ηρωοποίηση στα μάτια άλλων, του «ένοπλου», και, πάντως, ένταση της εχθροπάθειας στον τρόπο που προσλαμβάνεται η πολιτική αντιπαράθεση από τους πολίτες. Ποιος θα ήθελε, ενώ παλεύουμε να επιστρέψουμε στην «κανονικότητα», ενώ ελπίζουμε μετά από όσα περάσαμε τα τελευταία χρόνια να βγάλουμε το κεφάλι απ’ το νερό, να ασχολούμαστε εν έτει 2021 με ζητήματα που φαίνονταν να ανήκουν οριστικά στο παρελθόν;

Εν κατακλείδι: Η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει ότι η Ελλάδα δεν θα ενταχθεί στη λίστα των κρατών όπου έχει πεθάνει κρατούμενος  απεργός πείνας, τόσο για λόγους αρχών, όσο και για λόγους προστασίας του δημοσίου συμφέροντος.

(*) Ο Γιάννης Φ. Ιωαννίδης είναι δικηγόρος, Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.