ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Του Ελευθέριου Χ. Τσουκαλά (*)

Η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια επιστρέφει καθώς η διεθνής κοινότητα υιοθετεί τον μεγαλεπήβολο στόχο Net Zero by 2050 (μηδενισμό εκπομπών διοξειδίου του άνθρακος έως το 2050).  Η πυρηνική ενέργεια παράγει μηδενικές εκπομπές, άρα είναι λογικό να εξετάζεται ως επιλογή. 

Στην πραγματικότητα όμως είναι αναγκαιότητα και όχι επιλογή. 

Και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ένα ενεργειακό οικοδόμημα στη βάση του χρειάζεται αδιάλειπτη ενέργεια. Εάν αφαιρέσουμε τους υδρογονάνθρακες (λιγνίτης, πετρέλαιο, αέριο) από την θεμέλια βάση του ενεργειακού οικοδομήματος (την ενέργεια βάσης όπως ονομάζεται) το Σύστημα Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΗΕ) καταρρέει.  Η μόνη άλλη πηγή ενέργειας βάσης είναι η πυρηνική. 

Άρα, δύο συμπεράσματα ισχύουν:

  1. Εάν υιοθετηθεί το Net Zero by2050, δηλαδή οι υδρογονάνθρακες απαγορευτούν ως καύσιμο, δεν υπάρχει ηλεκτρισμός 24 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την βδομάδα,  και επομένως ο σύγχρονος κόσμος καταρρέει. 
  2. Η αποτροπή της κλιματικής απειλής δεν είναι εφικτή δίχως την πυρηνική ενέργεια.

Η κλιματική απειλή όμως ίσως είναι η άλλη όψη της ενεργειακής απειλής.  Κάποιοι θα πουν πως η πρώτη είναι η δεύτερη σε μεταμφίεση. Και δεν θα έχουν άδικο. Διότι είναι πλέον ορατή μια παγκόσμια αδυναμία παραγωγής επιθυμητών ποσοτήτων υδρογονανθράκων που απειλεί να μας οδηγήσει σε περίοδο πολεμικών αντιπαραθέσεων μεγάλης διαρκείας και βεβαίου καταστροφικού αποτελέσματος (Resource Nationalism).

Επομένως, ας σταματήσουμε να «καίμε» υδρογονάνθρακες, διότι είναι πιο πολύτιμοι ως πρώτες ύλες (feedstock) απ’ ότι ως καύσιμο για την παραγωγή ρεύματος. Υδρογονάνθρακες χρειάζονται για τα πάντα, από πλαστικά έως τρόφιμα (λιπάσματα, φάρμακα, μοντέρνα υλικά κλπ).  Για παράδειγμα, 12 θερμίδες από υδρογονάνθρακες απαιτούνται για να παραχθεί 1 θερμίδα φαγητού.

Ο τρόπος που δρομολογείται για να επιτευχθεί το Net Zero by 2050 είναι Διεθνείς Συνεργασίες υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ.  Περίπου το 70% των καταναλωτών ενέργειας παγκοσμίως ήδη συμφωνεί στο να μην χρησιμοποιήσει ενέργεια που προέρχεται από την καύση υδρογονανθράκων.  Κάποιες χώρες θα συνεχίζουν την κατασκευή μεγάλων πυρηνικών μονάδων εντός εθνικών πλαισίων διαχείρισης της τεχνολογίας.  Για παράδειγμα, η Κίνα έχει 16 αντιδραστήρες υπό κατασκευή, η Τουρκία 3, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα 3.    Άλλες, θα εστιάσουν προσπάθειες στην γρήγορη ανάπτυξη Small Modular Reactors (SMR) που θα λειτουργούν ενδεχομένως εντός νέων διεθνών εταιρικών πλαισίων διαχείρισης της τεχνολογίας.  Όλες στρέφουν την προσοχή τους στην ενέργεια από πηγές χωρίς εκπομπές, ανανεώσιμες, υδροηλεκτρικά και πυρηνικά μέσω διασυνδεδεμένων ΣΗΕ με όλο και περισσότερες αρθρώσεις με το Ίντερνετ, τη ηλεκτροποίηση των μεταφορών και τις έξυπνες πόλεις.

Πρόκειται για μια Μεγάλη Ενεργειακή Επανάσταση, μια επανάσταση καινοτομίας που εάν πετύχει θα αλλάξει τον ρου της Ιστορίας επί τα βελτίω. 

Στην καρδιά αυτής της Μεγάλης Ενεργειακής Επανάστασης βρίσκεται η νέα ψηφιακή πυρηνική τεχνολογία όπου ηλεκτρισμός παράγεται από ψηφιοποιημένους αντιδραστήρες που λειτουργούν ως μπαταρίες μεγάλης διάρκειας.  Παράγουν σταθερό και φθηνό ρεύμα (μαζί με πόσιμο νερό) χωρίς εκπομπές (και με ρεύμα στο 1/10 της μέσης τιμής από υδρογονάνθρακες).

Πρωταγωνιστικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι μικροί αντιδραστήρες-μπαταρίες (έως 300 Μεγαβάτ), ψηφιακοί και ικανοί να λειτουργούν αδιαλείπτως 24 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα για δέκα χρόνια.  Η ψηφιοποίηση λύνει το πρόβλημα της μη-διασποράς των πυρηνικών όπλων.  Το μικρό μέγεθος οδηγεί σε δικτυακές διατάξεις αντιδραστήρων-μπαταριών (**).

Στην πραγματικότητα, το κρίσιμο ερώτημα ίσως δεν είναι εάν η Ελλάδα θα υιοθετήσει την πυρηνική τεχνολογία. Αλλά το κατά πόσο θα μπορούσε να παράξει και να εξάγει δικούς της ψηφιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες-μπαταρίες. Ακούγεται εξωπραγματικό;  Και όμως δεν είναι.

Η Ελλάδα πληροί πολλές τεχνικές (αλλά και γεωπολιτικές) προϋποθέσεις συμμετοχής στην επερχόμενη Μεγάλη Ενεργειακή Επανάσταση αναπτύσσοντας δικές της εταιρείες υψηλής τεχνολογικής αξίας σ’ αυτόν τον χώρο. 

Κατ’ αρχάς, η Ελλάδα έχει υπογράψει όλες τις σχετικές πυρηνικές συνθήκες (Μη-Διασπορά, Πρόσθετο Πρωτόκολλο, κλπ). Η Ελλάδα είναι μέλος μιας επίλεκτης ομάδας 35 χωρών, το Nuclear Suppliers Group, που έχουν διαβαθμισμένη πρόσβαση σε ελεγχόμενη τεχνολογία οργάνων και συστημάτων πυρηνικών αντιδραστήρων.  Έπειτα, έχει βιομηχανικές υποδομές μεταλλουργίας, καλωδίων, λογισμικού, ναυπηγεία, οργάνων κλπ που εύκολα αναβαθμίζονται σε nuclear-grade (είναι ανάλογα με την Αμυντική Βιομηχανία) και κατ’ αυτόν τον τρόπο γίνονται μέρος των εφοδιαστικών αλυσίδων πυρηνικού επιπέδου. Η Αμερική πρωτοστατεί, επί του παρόντος, επενδύοντας δισεκατομμύρια στην δημιουργία αυτών των εφοδιαστικών αλυσίδων, η Γαλλία, η Ρωσία και η Κίνα έπονται.  Η Ελλάδα λόγω των νέων στρατηγικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και την Γαλλία δύναται σχετικά εύκολα να αποκτήσει πρόσβαση σε τεχνολογία και κεφάλαια για να συμμετάσχει στις νέες εφοδιαστικές αλυσίδες των πυρηνικών μπαταριών.

Ενδεχομένως, θα μπορούσε μια ελληνική εταιρεία πυρηνικών μπαταριών το 2030 να είναι παγκόσμιας εμβέλειας με αξία που θα ξεπερνά το 1 τρισ. ευρώ.

(*) Ο Ελευθέριος Χ. Τσουκαλάς είναι καθηγητής στο Department of Nuclear Engineering του Purdue University των ΗΠΑ και στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Διετέλεσε Αναπληρωτής Διευθυντής στις Εφαρμογές Νευρομηχανικής του Πανεπιστημίου του Τένεσι και του Oak Ridge National Lab (στο Νόξβιλ του Τένεσι). Εκεί έκανε κοινή έρευνα συντονίζοντας δίκτυα και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης με παρακολούθηση, χρήση οργάνων και έλεγχο μονάδων παραγωγής ενέργειας και παραγωγή, μεταφορά και διανομή ενέργειας. Έχει υπάρξει επίσης Προσκεκλημένος Ερευνητής Υπότροφος στο Ινστιτούτο Έρευνας Ατομικής Ενέργειας στην Ιαπωνία, όπου έκανε έρευνα σε έξυπνα συστήματα παρακολούθησης για πυρηνικές εφαρμογές. Έχει διατελέσει σύμβουλος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ , της Αρχής Πυρηνικής Ασφάλειας της Κίνας, του Υπουργείου Επιστήμης, Έρευνας και Τεχνολογίας της Σιγκαπούρης (ASTAR), της Ακαδημίας Αθηνών, του Υπουργείου Βιομηχανίας και της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας της Ελλάδας. Έχει τιμηθεί με το βραβείο «Humboldt» το 2009, την ανώτερη επιστημονική διάκριση της Γερμανίας.

** Το «ψηφιακό» αναφέρεται σε «ψηφιακά» συστήματα ελέγχου, προστασίας και ασφάλειας (3 διαφορετικές και ανεξάρτητες κατηγορίες συστημάτων που περιβάλλουν τον αντιδραστήρα). Οι υφιστάμενοι αντιδραστήρες είναι “αναλογικοί,” μετρούν και ελέγχουν γίνεται με αναλογικά όργανα και τα δεδομένα και οι πληροφορίες μένουν με ασφάλεια εντός του εργοστασίου.  Ψηφιοποίηση σημαίνει ότι περίπου 500 με 1000 ψηφιακά όργανα στέλνουν συνεχώς δεδομένα μετρήσεων και πληροφορίες στο cloud, δηλαδή σε ένα “κέντρο” επιτήρησης υπεύθυνο για τον έλεγχο, την ασφάλεια και την προστασία του αντιδραστήρα.  Δεν υπάρχει τοπικό κέντρο ελέγχου, ο αντιδραστήρας λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα, περίπου όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα της Τέσλα, δηλαδή τα αυτοκίνητα είναι συνδεδεμένα με το ΄Ιντερνετ, υπό συνεχή παρακολούθηση και εάν κάτι δεν πάει καλά, οι υπολογιστές της Τέσλα το διαχειρίζονται με διάγνωση, πρόβλεψη και ενημέρωση εξ αποστάσεως.   Ο οδηγός δεν “ανοίγει” το καπό, θα ενημερωθεί και καθοδηγηθεί μέσω του ΄Ιντερνετ. Η ψηφιοποίηση δημιουργεί “κεντρική” επιτήρηση της πυρηνικής τεχνογνωσίας και των πυρηνικών υλικών λύνοντας το πρόβλημα της μη-διασποράς της τεχνολογίας (με Artificial Intelligence and Machine Learning) δηλαδή, της διαρροής του know-how και των υλικών προς τις πολεμικές εφαρμογές. Άρα, αυτοί οι αντιδραστήρες θα παράγουν ρεύμα για 10 χρόνια, χωρίς ούτε 1 λεπτό διακοπής, δηλαδή σαν μεγάλες μπαταρίες, χωρίς downtime για συντήρηση ή παρέμβαση. Θα καίνε ουράνιο, θόριο και πυρηνικά απόβλητα. Στο τέλος της δεκαετούς λειτουργίας έχουμε παύση 1-2 εβδομάδος max, γίνονται όλη η συντήρηση, αντικαθίσταται η καρδιά (core), και ξαναρχίζει για άλλα 10 χρόνια, και μετά το ίδιο, για περίπου 100 χρόνια.  Αυτές οι μπαταρίες λειτουργούν  σε clusters οπότε όταν κλείνει ένας για συντήρηση/αλλαγή στα 10 χρόνια, καλύπτεται από κάποιον άλλον.  Όλες οι μεγάλες πόλεις θα καλύπτονται από τέτοιες μπαταρίες που επίσης θα επιτρέπουν να τροφοδοτούνται εκτός δικτύου της ΔΕΗ εάν υπάρχει ανάγκη. Τα 10 χρόνια έχουν να κάνουν όχι τόσο με την εξάντληση του καυσίμου όσο με τις ανάγκες συντήρησης και αντικατάστασης των βασικών οργάνων.  Τα καλύτερα όργανα στον κόσμο δεν ξεπερνούν ωφέλιμο βίο δεκαετίας.

Παναγιώτης Καρκατσούλης, εμπειρογνώμων Δημόσιας Διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ, π. βουλευτής

H δημόσια διοίκηση, τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες, προσπάθησε να ενσωματώσει στοιχεία οργάνωσης και λειτουργίας του ιδιωτικού μάνατζμεντ. Το Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ (ΝΔΜ), όπως αποκλήθηκε η πιο γνωστή δέσμη ιδεών και πολιτικών για την διοικητική μεταρρύθμιση, συνδέθηκε με επιτυχίες αλλά και αποτυχίες. Μάλιστα, φάνηκε, μετά από δεκαετίες πειραματισμών, ότι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διοικητικής δράσης δεν συνδυαζόταν με τις εγγυήσεις ανοιχτότητας και διαφάνειας που αποτελούσαν, επίσης, διακηρυγμένους στόχους του ΝΔΜ.    

Πριν απ’ αυτό, η θεωρία και πρακτική της γραφειοκρατίας είχε πετύχει να απο-κομματικοποιήσει την δημόσια διοίκηση και να την συνδέσει με τον κανόνα δικαίου. Έτσι, το κράτος δικαίου κατάφερε να παράσχει στους πολίτες υπηρεσίες με όρους ισότητας και δημοκρατίας. Ήταν η περίοδος που το αστικό κράτος εδραιωνόταν, αφήνοντας πίσω του τερατωδίες πολιτικών και θρησκευτικών ηγεμόνων. Τα θεμελιώδη δικαιώματα συνδέθηκαν, μάλλον καλύτερα, λειτούργησαν τα ίδια ως θεσμοί, δημιουργώντας μια παρακαταθήκη για τα δημοκρατικά πολιτεύματα. Η παρακαταθήκη εκείνη έμελλε να επανεξεταστεί αλλά να μην αμφισβητηθεί στον πυρήνα της.

Η ταχύτητα ανάπτυξης της παγκοσμιοποίησης δημιούργησε ένα νέο περιβάλλον για τις δημόσιες διοικήσεις θέτοντας, επί τάπητος, κρίσιμες αλλαγές που πρέπει να δρομολογηθούν.

Αδιαμφισβήτητα, η πρώτη, η μέγιστη πρόκληση για την δημόσια διοίκηση είναι η διαχείριση της κλιματικής κρίσης. Κι απ’ αυτή, ξεχωρίζουν δύο μεγάλα ζητήματα τα οποία έχουν θέσει υπαρξιακού τύπου ερωτήματα στις παραδοσιακές διοικήσεις: Οι πανδημίες και η αντιμετώπιση των ανθρωπογενών/φυσικών καταστροφών.

Η πανδημία του κορωνοϊού ανέδειξε την αξία του δημόσιου συστήματος υγείας. Η ενίσχυσή του είναι μονόδρομος. Εννοείται, όμως, ότι η συζήτηση αναφέρεται σε μια ενίσχυση απαλλαγμένη από τις αδυναμίες του παρελθόντος, τουτέστιν, από τοπικισμούς, παραγοντισμούς, λαϊκισμούς ου μην αλλά και αθέμιτους πλουτισμούς. Ιδιαίτερα ζητήματα που αναδείχτηκαν αυτό το διάστημα ήταν:

Α) Η αδιαφάνεια στην λήψη των αποφάσεων και η συστηματική καταστρατήγηση των διαδικασιών διαφάνειας που διέπουν το δίκαιο των προμηθειών με την επίκληση του επείγοντος. Επείγει η αλλαγή του τρόπου λήψης απόφασης ούτως ώστε να πάψουν οι πανδημίες να αποτελούν άλλοθι ιδιοτελών σκοπών. Υποκείμενη παθολογία, εδώ, είναι η έλλειψη μιας θετικής πολιτικής για την δημιουργία καλύτερων νόμων. Σε πείσμα των κανόνων της καλής νομοθέτησης, η ελληνική νομοθετική παραγωγή έχει επανέλθει στους «νόμους-κουρελούδες», οι άσχετες τροπολογίες-νομοσχέδια είναι κανόνας, οι κωδικοποιήσεις χωλαίνουν και η απλούστευση των διαδικασιών, στις λίγες φορές που επιτυγχάνεται, είναι συγκυριακή και αδύνατη για να αποτελέσει ανάχωμα στην κακή νομοθέτηση. 

Β) Ο ανορθολογισμός στην  οργάνωση της πολιτικής δημόσιας υγείας. Η ανύπαρκτη πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας δημιούργησε πολύ σύντομα και εύκολα ασφυξία στα κρατικά νοσοκομεία με αποτέλεσμα την κατακόρυφη πτώση του επιπέδου υγείας των πολιτών. Η πολυ-επίπεδη διακυβέρνηση με την δικτύωση των μονάδων υγείας προκύπτει ως αδήριτη ανάγκη. Οι δομές-σιλό της ελληνικής δημόσιας διοίκησης πρέπει να αντικατασταθούν από δίκτυα αλληλο-υποστήριξης και συνεργασίας. Η πλαγιοκόπηση των σιλό με την Πληροφορική μπορεί να πετύχει μόνον σημειακές, εφήμερες λύσεις. Ψηφιακό κράτος σε πελατειακό υπόστρωμα δεν ευδοκιμεί.

Το έλλειμμα συντονισμού του δεινοσαυρικού κυβερνητικού σχήματος, του μεγαλύτερου στην Ευρώπη, δεν λύνεται με «επιτελικά» μπούνκερ αλλά με μια μικρή, δεμένη και λειτουργική κυβέρνηση.

Γ) Η μη ύπαρξη προγραμματισμού προσλήψεων που οδήγησε σε αδυναμία παροχής υπηρεσιών και σε μεσοβέζικες, οριακής νομιμότητας πράξεις. Οι προσλήψεις δεν μπορεί, πλέον, να αποτελούν το ιερό δισκοπότηρο κανενός υπουργού και καμίας κυβέρνησης. Για τον λόγο αυτόν πρέπει, επιτέλους, να ολοκληρωθεί η μεταρρύθμιση στην διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού που άρχισε πριν από 30 περίπου χρόνια (ν.2190/94). Το ΑΣΕΠ πρέπει να αποτελέσει την μοναδική δημόσια οργάνωση με σκοπό την αντικειμενική και αξιοκρατική διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού σε όλα τα στάδιά της (πρόσληψη, κινητικότητα, αξιολόγηση).  

Η διεθνής συζήτηση επικεντρώνεται στον ορισμό των ορίων της ιατρικής επέμβασης (βλ. συναφώς την διαχείριση του προβλήματος των αρνητών) και στην επιλογή ασθενών για ΜΕΘ (triage). Τα ανώτατα δικαστήρια γνωμοδοτούν υπέρ του πρωτείου της δημόσιας υγείας παρέχοντας μια στάθμιση ατομικών δικαιωμάτων εντός ενός συγκεκριμένου πλαισίου αναφοράς. Από την άλλη, όμως, το ζήτημα των ελευθεριών και των δικαιωμάτων των πολιτών, εμβολιασμένων και μη, τίθεται με όρους που κάθε άλλο παρά στις αρχές του Διαφωτισμού και της σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτειολογίας παραπέμπουν.    

Βεβαίως, είναι γεγονός ότι οι ταχύτητες με τις οποίες προσαρμόζεται κάθε χώρα και διοίκηση στα νέα δεδομένα είναι άνισες. Η ελληνική δημόσια διοίκηση ασθμαίνει, αφού φορτωμένη με τις αμαρτίες ενός πολιτικού συστήματος που πέτυχε την επιβίωσή του μέσα από την αποσάρθρωσή της- αυτό που ονομάστηκε «πελατειακό κράτος»- δεν κατάφερε ποτέ να στοιχηθεί με τις μεταρρυθμιστικές τάσεις που επικράτησαν στην Ευρώπη και στον λοιπό αναπτυγμένο κόσμο. Ούτε σωστή γραφειοκρατία απέκτησε ποτέ ούτε συναγωνίστηκε ως προς την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητά της με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Οι λειτουργίες της είναι ασθενικές, όσο οι βαριές δομές της το επιτρέπουν και οι όποιες νησίδες αριστείας οφείλονται σε ατυπικά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου δυναμικού που αποδίδονται ως φιλότιμο και αίσθηση κοινωνικής αλληλεγγύης.

Δεν υπάρχει παρά ένας μόνον τρόπος για να μπορέσουμε να πετύχουμε καλύτερες επιδόσεις στις πολλαπλές κρίσεις που βιώνουμε και σ’ εκείνες που επίκεινται: Η διοικητική μεταρρύθμιση πρέπει να γίνει. Εδώ και τώρα.

Του Κωνσταντίνου Καρτάλη (*)

Μερικές εισαγωγικές παρατηρήσεις

1.Τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά κεφάλαια στο Ηνωμένο Βασίλειο χρηματοδοτούν την παραγωγή περίπου τριακοσίων εκατομμυρίων τόνων άνθρακα κατ΄ έτος. Αν τα κεφάλαια αυτά ήταν μία χώρα, θα ανήκε στις πρώτες 20 παγκοσμίως σε ότι αφορά στις εκπομπές άνθρακα. Κανένα από τα παραπάνω κεφάλαια δεν έχει βέβαια παραγωγική δραστηριότητα που να οδηγεί σε εκπομπές άνθρακα, όμως επενδύουν συνολικά περίπου 100 δισεκατομμύρια λίρες στα χαρτοφυλάκια εταιρειών ορυκτών καυσίμων.

  1. Η Τουρκία έχει αιτηθεί την έξοδο της από τις χώρες του Παραρτήματος Ι της Συμφωνίας των Παρισίων, με άλλα λόγια ζητά να θεωρείται αναπτυσσόμενη αντί για αναπτυγμένη χώρα, την ίδια ώρα που ανήκει στην ομάδα των είκοσι χωρών του G20!!. Με αυτό τον τρόπο δεν θα αποφύγει μόνο τις χρηματοδοτικές της υποχρεώσεις προς τις αναπτυσσόμενες χώρες αλλά θα είναι και δικαιούχος χρηματοδοτήσεων για να προβεί στη μείωση των εκπομπών θερμοκηπίου που συνεχίζει να παράγει με τη χρήση ορυκτών καυσίμων.
  2. Η αύξηση των τιμών των ορυκτών καυσίμων είχε ως αποτέλεσμα την (προσωρινή;) απελευθέρωση στην αγορά διαθεσίμων πετρελαίου της Κίνας. Η μείωση της τιμής του πετρελαίου που ακολούθησε συνέβαλε στη μείωση του κόστους του εξαγωγικού εμπορίου της Κίνας.
  3. Το Σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) για τη μετάβαση σε κλιματικά ουδέτερες οικονομίες, προβλέπει δασμό άνθρακα για την εισαγωγή στην Ε.Ε. σίδηρου, τσιμέντου, αλουμίνιου, λιπασμάτων και ηλεκτρικής ενέργειας, αν η παραγωγή τους δεν τηρεί τις περιβαλλοντικές και κλιματικές προδιαγραφές που ισχύουν για την αντίστοιχη παραγωγή εντός της Ε.Ε.
  4. Και τέλος, σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας για να διατηρηθεί ο στόχος των μηδενικών εκπομπών το έτος 2050, θα πρέπει να σταματήσουν νέες επενδύσεις πετρελαίου, φυσικού αερίου και φυσικά άνθρακα (και λιγνίτη), από το 2021 και μετά.

Ως προς την πρώτη παρατήρηση που αναφέρεται παραπάνω, μία νομοθετική ρύθμιση που θα καθιστούσε υποχρεωτική (ή θα πριμοδοτούσε) τη στροφή των επενδύσεων των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων σε εταιρείες που παράγουν καθαρή ενέργεια, θα συνέβαλε στο σχέδιο του Ηνωμένου Βασιλείου για οικονομία σχεδόν μηδενικού άνθρακα, δίνοντας ταυτόχρονα ένα παράδειγμα στο τι αφορά η πράσινη οικονομία.

Στη δεύτερη παρατήρηση, εάν η απόφαση στη Διάσκεψη της Γλασκόβης δικαιώσει το αίτημα της Τουρκίας,  τότε το ρήγμα στις υποχρεώσεις των κρατών της G20 θα είναι τεράστιο, ενώ καμία αναπτυσσόμενη χώρα δεν θα αποδεχθεί να υλοποιήσει τα σχέδια μείωσης των εκπομπών άνθρακα που παράγει. 

Στην τρίτη παρατήρηση, το αποτέλεσμα ήταν ότι η απελευθέρωση διαθεσίμων πετρελαίου οδήγησε σε αυξημένη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων και άρα και στην αύξηση των εκπομπών άνθρακα.

Στην τέταρτη παρατήρηση, ο δασμός που θα επιβάλλει η Ε.Ε. έχει δύο αναγνώσεις: αυτή του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, της Κίνας, της Αυστραλίας και άλλων εξαγωγικών χωρών εκτός Ένωσης που  θεωρούν ότι διαμορφώνει ένα οικονομικό προστατευτισμό και ενισχύει τον εξελισσόμενο «πόλεμο δασμών» περιορίζοντας έτσι το ελεύθερο εμπόριο, και αυτή της Ε.Ε. που δηλώνει ότι το μόνο που πρέπει να κάνουν οι χώρες αυτές είναι να εφαρμόσουν τα ίδια  αυστηρά μέτρα με την Ε.Ε. ώστε να μην χρειάζεται να εφαρμοστεί ο δασμός.

Και τέλος ως προς την πέμπτη παρατήρηση, για να επιτευχθεί αυτό που επισημαίνει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, θα πρέπει οι αναπτυγμένες χώρες να περιορίσουν, ή μάλλον να διακόψουν τις επενδύσεις άνθρακα που δρομολογούν στο εξωτερικό και ειδικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι παραπάνω αναφορές δεν συγκροτούν μία περιπτωσιολογία της κλιματικής κρίσης, αλλά αναδεικνύουν το πολύπλοκο παζλ αυτής της κρίσης, σε ένα κόσμο που γίνεται όλο και περισσότερο περίπλοκος. 

Εάν στις παραπάνω περιπτώσεις, προστεθούν ο «πόλεμος» δασμών μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, πόλεμος που επηρεάζοντας το ρυθμό ανάπτυξης των χωρών αυτών τις αναγκάζει να συνεχίζουν να εμπιστεύονται τα ορυκτά καύσιμα, η ενεργειακή «διπλωματία» της Ρωσίας μέσα από το άνοιγμα ή το  κλείσιμο της ροής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, η  αβεβαιότητα (και η αγωνία) για τον τρόπο ανάπτυξης της Ινδίας και τις δεσμεύσεις της για τη μείωση των δικών της εκπομπών άνθρακα, αλλά και κυρίως η εντέχνως καλλιεργούμενη άποψη ότι η στροφή προς την καθαρή ενέργεια είναι ο λόγος που ανεβαίνουν (αλματωδώς) οι τιμές των καυσίμων, το πάζλ μοιάζει να είναι άλυτο.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η επιστημονική κοινότητα θεωρεί δεδομένη την άνοδο της θερμοκρασίας πάνω από τον 1.5 βαθμό Κελσίου και μάλιστα περίπου δέκα έτη νωρίτερα από το χρόνο που είχε αρχικά εκτιμηθεί. Αλλά και ότι επισημαίνει ότι η κρίση της πανδημίας μείωσε μόνο πρόσκαιρα τις εκπομπές άνθρακα, που άλλωστε επανήλθαν στα προηγούμενα επίπεδα τους μόλις καταργήθηκαν τα περιοριστικά μέτρα. Για λόγους σύγκρισης και μόνο, έχει αξία να σημειωθεί ότι η μείωση των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα κατά τη διάρκεια της πανδημίας ήταν 4 δις τόνοι άνθρακα, όσο δηλαδή οι συνολικές εκπομπές άνθρακα της χώρας μας (που συμβάλλει κατά 0.2% στις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα) από την προβιομηχανική περίοδο μέχρι σήμερα!

Τι λοιπόν αναμένουμε από τη Διάσκεψη της Γλασκόβης;

Σίγουρα δεν θα πρέπει να αναμένουμε ένα πλειστηριασμό μεγάλων δηλώσεων, που αν και θα έδιναν σε ένα βαθμό τον τόνο μίας παγκόσμιας συναντίληψης, εντούτοις έχει αποδειχθεί ότι σύντομα αποτελούν ένα highlight χωρίς συνέχεια.

Στη δική μου ανάγνωση, αυτό που θα πρέπει να αναμένουμε είναι μία σαφή δέσμευση των βασικών χωρών που προκαλούν την κλιματική κρίση, να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα αλλά και να περιορίσουν τις γεωπολιτικές σκοπιμότητες στις οποίες επιδίδονται ή τουλάχιστον αν τις συνεχίσουν, όπως άλλωστε είναι βέβαιο ότι θα συμβεί, να μην συμπεριλάβουν την ενέργεια σε αυτές.

Αν ξεχώριζα ορισμένες χώρες από τις παραπάνω, θα ήταν η Κίνα, οι ΗΠΑ και η Ινδία. Η πρώτη συμβάλλει κατά περίπου 1/3 στις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα αλλά αν και έχει δεσμευθεί για κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2060, συνεχίζει να κατασκευάζει νέες μονάδες παραγωγής ενέργειας με τη χρήση άνθρακα. Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις, για να ικανοποιήσει τους κλιματικούς στόχους που έχει θέσει, θα πρέπει να διακόψει τη λειτουργία 500 μονάδων παραγωγής ενέργειας με τη χρήση άνθρακα μέχρι το 2030.

Η δεύτερη επανέρχεται στη Συμφωνία για το Κλίμα, μετά την αποχώρηση της επί Προεδρίας Τραμπ, γεγονός που από μόνο έχει τεράστια σημασία για τις πολυμερείς συνεργασίες. Είναι στη 2η θέση παγκοσμίως σε εκπομπές άνθρακα, αλλά και αν και έχει δεσμευθεί (κατά την Προεδρία Μπάιντεν, για την προηγούμενη Προεδρία ούτε λόγος) για την απανθρακοποίηση (decarbonization) της μέχρι το 2035,  εντούτοις τα σημάδια δείχνουν ότι ο τομέας των ορυκτών καυσίμων περισσότερο ανακάμπτει μετά την πανδημία, παρά υποχωρεί. 

Και η τρίτη, είναι η μεγάλη άγνωστη καθώς παρά το γεγονός ότι είναι στην 3η θέση των χωρών στις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα, αρνείται να ανακοινώσει το έτος στόχο για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας.

Από τη Διάσκεψη της Γλασκόβης, θα πρέπει να αναμένουμε επίσης την αναγνώριση της σημασίας μεγάλων πρωτοβουλιών, όπως της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal) της Ε.Ε. στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, όχι τόσο ως επιβράβευση της Ε.Ε. αλλά κυρίως ως ισχυρή παρακίνηση προς τις υπόλοιπες χώρες να την ακολουθήσουν. Στο ίδιο μήκος κύματος, την αναγνώριση της κεφαλαιώδους σημασίας απόφασης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων να διακόψει την παροχή δανείων για επενδύσεις που σχετίζονται με την εξόρυξη και την κατανάλωση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Να αναμένουμε επίσης μία γενναία και χωρίς αστερίσκους απόφαση για τη χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών ώστε να είναι σε θέση να μειώσουν τις εκπομπές τους αλλά και να κινηθούν προς την καθαρή ενέργεια, διατηρώντας παράλληλα υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Και αν υπάρχει απορία για την αναγκαιότητα μίας τέτοιας απόφασης, αρκεί να αναφερθεί ότι εδώ και 2 έτη οι αναπτυσσόμενες χώρες(1) παράγουν περίπου τις ίδιες ποσότητες εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με τις αναπτυγμένες. Αλλά και ότι μόνες τους, είναι αδύνατο να τα καταφέρουν.

Τέλος, θα έχει εξαιρετική σημασία ένα ισχυρό πολιτικό νεύμα προς κάθε κατεύθυνση ώστε να αποκατασταθεί, σε παγκόσμιο επίπεδο, η ηρεμία στον τομέα της ενέργειας αλλά και να απαντηθεί με σαφήνεια ο παραλογισμός ότι η καθαρή ενέργεια είναι υπεύθυνη για την ενεργειακή κρίση και τις αυξήσεις των τιμών των καυσίμων.

Οι καιροί είναι άλλωστε πονηροί. Η πρόσφατη, τεχνητά προκληθείσα, ενεργειακή «κρίση» έδωσε και πάλι χώρο στον άνθρακα αλλά και στην πυρηνική ενέργεια, αυτή τη φορά με μία όπως υποστηρίζεται «φιλική» της μετάλλαξη που αφορά στους μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (small modular reactors) που κατασκευάζονται σε κάποιο χώρο παραγωγής και μεταφέρονται έτοιμοι στο χώρο υποδοχής.

Δύο έτη πριν, στην αντίστοιχη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών στη Μαδρίτη, σε μία  αίθουσα στην οποία εξετάζονταν οι τρόποι για την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ένας σύνεδρος μοίραζε συστηματικά ένα βιβλίο για τα πλεονεκτήματα των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων, μέχρι που σταδιακά κάλυψε όλη σχεδόν την αίθουσα. Ένας δεύτερος, έκανε κάτι παρόμοιο αν και αυτή τη φορά για τη διατήρηση του άνθρακα στο ενεργειακό μείγμα των κρατών καθώς σε αντίθετη περίπτωση, η ύφεση στις οικονομίες τους θα ήταν αναπόφευκτη.

Το παράδειγμα μοιάζει απλοϊκό, όμως τα λόμπι ήταν έτοιμα, απλώς τα καθυστέρησε η πανδημία. Τώρα είναι πάλι σε δράση. Τα ευνοεί άλλωστε η κρίση που προκάλεσε η πανδημία και η αναδιάταξη δυνάμεων και συμφερόντων που εξελίσσεται κατά την έξοδο (;) από αυτή.

(1)Στις οποίες όμως συμπεριλαμβάνεται και η Κίνα

(*) Ο Κων/νος Καρτάλης, Καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μέλος του Οργάνου των Ηνωμένων Εθνών για την εφαρμογή της Συμφωνίας των Παρισίων

Του Γιώργου Ναθαναήλ 

Η σχέση μας με το Διαδίκτυο έχει πλέον μπει στην ωριμότητα. Η επικοινωνία με τον υπολογιστή έγινε διεπαφή με τον χρήστη και εξελίχθηκε σε Εμπειρία Χρήστη (User Experience). Η έξαψη του πρώτου καιρού καταλάγιασε και η σχέση εξελίσσεται διαρκώς, αλλά πολλές φορές μας ταλανίζει. Το Διαδίκτυο δεν είναι μόνον μία ψυχαγωγική διέξοδος ή μία μαγική τεχνολογία, αλλά απασχολεί ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής μας ζωής, επαγγελματικής και προσωπικής. Γι΄ αυτό και έχει σημασία οι κακοτεχνίες που εμφανίζει να επισκευάζονται, όπως θα ήταν αυτονόητο για έναν αυτοκινητόδρομο. Μάλιστα αυτές οι κακοτεχνίες, τα κατασκευαστικά ελαττώματα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να γίνουν εξίσου επικίνδυνα με μία λακκούβα που χάσκει ανοιχτή στο δρόμο. Όπως σήμερα είναι αδιανόητο να πορεύεσαι αμέριμνος σε έναν αυτοκινητόδρομο ο οποίος απροειδοποίητα τερματίζεται στα χωράφια, έτσι και το Διαδίκτυο πρέπει να γίνει προβλέψιμο και πολύ φιλικότερο, χωρίς να επιβάλει δυσάρεστες εκπλήξεις, καταναγκασμούς και τεχνητά εμπόδια.

Ναι, αλλά ποιος αποφασίζει ποια ελαττώματα είναι σημαντικά; Επειδή ακόμη το Ίντερνετ είναι λίγο σκοτεινή τέχνη και όχι μια θεμελιωμένη επιστήμη, χρειάζεται μια μεθοδολογία, ένας ιδιότυπος «τριγωνισμός» για να προκριθούν τα κρίσιμα σφάλματα. Σε αυτόν τον τριγωνισμό στις 3 κορυφές πρέπει να βρίσκονται:

  1. Τα αναλυτικά στοιχεία πλοήγησης των ιστοτόπων, όπου τα μονοπάτια και οι χρόνοι παραμονής των χρηστών σε κάθε σελίδα δίνουν πολύτιμα στοιχεία
  2. Η υποκειμενική άποψη από πάνελ χρηστών, που απαντούν σε αυθόρμητες ή δομημένες ερωτήσεις, και
  3. Οι εμπειρογνώμονες. που μπορούν να γείρουν την πλάστιγγα όταν διαπιστώνονται τα συμπτώματα και όχι οι ρίζες των προβλημάτων.

Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να είμαστε -σχεδόν- σίγουροι ότι όντως έχουμε εντοπίσει τα χειρότερα σφάλματα. Να σημειώσουμε ότι εξαιρούμε τον «κακόβουλο» σχεδιασμό, όπως για παράδειγμα όταν η Amazon σε καθοδηγεί με μία εντυπωσιακά ομαλή ροή να εγγραφείς σε μία ετήσια συνδρομή, για να δυσκολέψουν απότομα τα πράγματα όταν θέλεις να απεγγραφείς. Φυσικά δεν ξέμαθε ξαφνικά η Amazon να σχεδιάζει μία απλή ροή λειτουργίας, απλώς δεν θέλει να το κάνει.

Οι 10 Πληγές του Ίντερνετ

Αφού εντοπίσουμε τα σοβαρά σχεδιαστικά και κατασκευαστικά ελαττώματα,  ποια  από αυτά περνούν στην τελική φάση των 10 για να καταδικαστούν στο πυρ το εξώτερο του Διαδικτύου; Δεν αρκεί να ελάττωμα να είναι εξόφθαλμο: Πρέπει να υπάρχει σε πολλούς ιστότοπους μεγάλης κίνησης. Γιατί όπως είναι φανερό, ένα σχεδιαστικό σφάλμα στην υποβολή στοιχειών σε δημόσιους ιστοτόπους που καθυστερεί τον χρήστη καθυστέρησης είναι σαφώς πιο σημαντικό από το να μην λειτουργεί καλά το καλάθι αγορών των «συνοικιακών»  καταστημάτων ηλεκτρονικού εμπορίου.

Ας δούμε λοιπόν, με αντίστροφη σειρά, τα 10 χειρότερα ελαττώματα του Ίντερνετ για το 2021, όπως τα κατατάσσει  ο  Τζέικομπ Νίλσεν, αναγνωρισμένος γκουρού σε θέματα Εμπειρίας Χρήστη.

 

  1. Το Μικρό και το Μεγάλο Είναι Δύο Διαφορετικά Πράγματα

Παλιά, (δηλαδή πριν από 10 χρόνια) όταν άνοιγες έναν ιστότοπο σε κινητή συσκευή έβλεπες μία μικροσκοπική -και εξαιρετικά δύσχρηστη- εκδοχή του ιστότοπου για τις μεγάλες οθόνες των υπολογιστών. Σήμερα συμβαίνει το αντίστροφο: Βλέπεις στις μεγάλες οθόνες εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί για πολύ μικρότερες. Γιατί όμως αυτό είναι κακό; Πάρτε για παράδειγμα το hamburger menu, αυτές τις τρεις παράλληλες γραμμούλες που ανοίγουν το μενού της εφαρμογής (του app, αν θέλετε). Στις κινητές συσκευές το hamburger menu  έχει νόημα, γιατί ο χώρος είναι πολύτιμος. Στις μεγάλες οθόνες των υπολογιστών όμως, που χωράνε κανονικά μενού, είναι ένα περιττό βήμα παραπάνω, και μελέτες χρηστικότητας που έχουν γίνει έδειξαν ότι οι χρήστες δυσκολεύονται και καθυστερούν, είτε επειδή  δεν ξέρουν τι σημαίνουν οι τρεις γραμμούλες,   είτε ψάχνοντας π.χ. αν το hamburger βρίσκεται δεξιά ή αριστερά.

 

  1. Γιγαντοαφίσες στην Πρώτη Σελίδα

Πολλοί ιστότοποι πλέον εμφανίζουν  μόνον μία τεράστια φωτογραφία, και ίσως και ένα σλόγκαν,  στην πρώτη σελίδα και περιμένουν από τον χρήστη να σκρολάρει  για να δει παρακάτω, κάτω από το «δίπλωμα» της σελίδας, τι έχει να προσφέρει ο ιστότοπος, κυβερνητικός ή επαγγελματικός. Αυτή είναι μία κάκιστη εκμετάλλευση του «real estate» της οθόνης που αποπροσανατολίζει τους χρήστες και τους οδηγεί πολλές φορές σε ατέρμονα σκρολαρίσματα, ενίοτε φορτωμένα και με αισθητικές και λειτουργικές τσαχπινιές.

 

  1. Μια Σελίδα που Χορεύει Ενόσω Φορτώνεται

Σίγουρα το έχετε παρατηρήσει: Τα στοιχεία της σελίδας αλλάζουν θέση καθώς φορτώνεται, μέχρι επιτέλους να αποκτήσουν την οριστική τους θέση. Αυτή η συμπεριφορά οφείλεται συνήθως στο ότι διαφορετικά τμήματα της οθόνης φορτώνονται από διαφορετικές υπηρεσίες cloud. Δεν είναι μόνον οπτικά ενοχλητικό, είναι και χρηστικά πολύ ελαττωματικό. Ο χρήστης θέλει να κάνει την δουλειά του μέσα στο  site,  πατάει σε ένα σημείο που τον ενδιαφέρει, αλλά εν το μεταξύ αυτό το σημείο έχει μετακινηθεί και ο -μέχρις αηδίας τυπικός-  υπολογιστής νομίζει ότι ο χρήστης έχει κλικάρει στο νέο σημείο που αντικατέστησε το προηγούμενο. Άρα του φέρνει διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα που ζήτησε και φυσικά του δημιουργεί μέγα εκνευρισμό. Φυσικά και διορθώνεται, με απλούστερο και εξυπνότερο σχεδιασμό.

 

  1. Ορφανά Εικονίδια χωρίς Ετικέτες

Μπορεί να μην φαίνεται σοβαρό ελάττωμα, μέχρι να πατήσετε ένα εικονίδιο και να κάνετε κάτι άλλο από εκείνο που νομίζατε, ή να φοβάστε να το πατήσετε επειδή μπορεί να συμβεί κάτι μαζικό και μη αναστρέψιμο, όπως π.χ. να στείλετε ένα email σε άπειρους παραλήπτες. Ένα εικονίδιο έχει περιορισμένη νοηματοδότηση, μπορεί να διαφέρει ελαφρά από  κάποιο άλλο που έχετε συναντήσει (αλλά να μην είναι το ίδιο),  ή να κάνει διαφορετικά πράγματα κάθε φορά. Μια ετικέτα ξεκαθαρίζει άμεσα τις αμφισημίες, και η έλλειψή της δείχνει έναν οκνηρό σχεδιαστή του ιστότοπου.

 

  1. Ούτε Copy ούτε Paste

Δεν συμβαίνει πλέον συχνά, αλλά όταν συμβαίνει (π.χ. όταν η σελίδα δεν σας επιτρέπει να αντιγράψετε εύκολα αυτό το μακρινάρι που αποκαλείται κωδικός πληρωμής) είναι εξόχως εκνευριστικό. Το copy – paste υφίσταται από τις απαρχές των υπολογιστικών χρόνων ως  ο  βασικός μηχανισμός διεπαφής μεταξύ εφαρμογών και ιστοσελίδων. Το να μην το διευκολύνεις στον ιστότοπό σου μόνον ανοησία μπορεί να χαρακτηριστεί, που δείχνει αδιαφορία για τον χρήστη και το χρόνο του.

 

  1. Rigor Mortis στην Εισαγωγή Δεδομένων

Είναι αυτό που σας συμβαίνει όταν έχετε έναν αριθμό π.χ. το ΑΦΜ, τον ΑΜΚΑ, έναν κωδικό πληρωμής ή ένα ΙΒΑΝ τραπέζης στο ηλεκτρονικό σας σημειωματάριο με διαστήματα ή παύλες ανά τέσσερα ψηφία, αλλά το σύστημα, άκαμπτο (rigor mortis  σημαίνει ακαμψία νεκρού στα λατινικά), δεν το επιτρέπει και πρέπει να τον ξαναγράψετε, ψηφίο-ψηφίο. Κουραστικό, αλλά και τεράστια πηγή λαθών. Οι μελέτες δείχνουν ότι οι χρήστες κάνουν εξαιρετικά λιγότερα λάθη όταν γράφουν τα στοιχεία ομαδοποιημένα ανά τρία ή τέσσερα ψηφία και όχι όλα μαζί. Οι υπολογιστές είναι πλέον αρκετά έξυπνοι ώστε να μπορούν να διαχειριστούν έξτρα διαστήματα, παύλες, ή παρενθέσεις. Απλά πρέπει κάποιος να τους το πει.

 

  1. Αόρατα Γράμματα και Αδιάβαστες Ψείρες

Το χαμηλό κοντράστ και τα μικρά γράμματα δεν αφορούν μόνον τους ηλικιωμένους -και εδώ εννοούμε τους σαραντάρηδες, τότε δηλαδή που αρχίζει να εγκαθίσταται η πρεσβυωπία- αλλά όλες τις ηλικίες. Έρευνες  χρηστικότητας σε νεαρότερους χρήστες έδειξαν ότι και εκείνοι προτιμούν μεγάλα, ευανάγνωστα γράμματα και υψηλό κοντράστ. Άρα προς τι οι αδιάβαστες ψείρες;

 

  1. Παραπλανητικοί Σύνδεσμοι, Προδομένες Προσδοκίες

Ένας σύνδεσμος είναι μία υπόσχεση, λένε οι ειδικοί της χρηστικότητας. Με άλλα λόγια «αν κλικάρεις εδώ, θα πάρεις αυτό» και αυτό που θα πάρεις πρέπει να περιγράφεται επαρκώς.  Το να τον πατάς και να περιμένεις ένα βίντεο, αλλά να εμφανίζεται μια παρουσίαση, ή να  ζητάς ένα άρθρο και να εμφανίζεται μια οθόνη εγγραφής είναι κακό, πολύ κακό, γιατί χάνεται η εμπιστοσύνη στον ιστότοπο πω διέπραξε το παράπτωμα. Οι σύνδεσμοι είναι ο βασικός δομικός λίθος του Διαδικτύου (το υπερκείμενο που λέγαμε παλιότερα) , και δεν μπορείς να παίζεις με αυτούς.

Το ίδιο ισχύει και με τα κρυφά κόστη μίας συναλλαγής που είτε εμφανίζονται στο τέλος της, είτε είναι θαμμένα σε κάποιο μακρινό και απροσπέλαστο σημείο του ιστότοπου· είτε πάλι, όταν οι τιμές ενός προϊόντος αναγράφονται με μεγάλα γράμματα χωρίς τον ΦΠΑ και με γκρι, ημιδιαφανείς ψείρες για το συνολικό του κόστος.

 

  1. Σελίδες Αργές σαν Σαλιγκάρι

Παλιά έφταιγαν οι τηλεφωνικές γραμμές που ήταν αργές, αλλά πλέον ο φταίχτης είναι άλλος. Οι περισσότεροι χρήστες έχουν πλέον ευρυζωνική πρόσβαση, αλλά μερικοί ιστότοποι αργούν να φορτώσουν. Γιατί αργούν τόσο; Διότι, για να παραφράσουμε τον ποιητή, «την σελίδα μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της»· ακόμη το ότι φορτώνει είναι σχεδόν θαύμα. Και εδώ δεν παίρνουμε υπόψη εκείνες τις ιστοσελίδες που φορτώνουν μόνον μία τεράστια φωτογραφία στην πρώτη σελίδα, γιατί ό,τι κερδίζουν σε ταχύτητα το χάνουν σε χρηστικότητα.

Θέλετε ένα ελληνικό καλό παράδειγμα; Το cnn.gr, το οποίο φορτώνεται ακριβώς σε 1 δευτερόλεπτο, χρόνος που είναι λιγότερος από το μισό που χρειάζεται να φορτωθεί το cnn.com. Το 1 δευτερόλεπτο ως χρόνος φορτώματος ήταν και παραμένει ο χρυσός κανόνας —χρυσός μάλιστα με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Η Amazon ανακάλυψε ότι κάθε επιπλέον δευτερόλεπτο στο χρόνο φορτώματος της σελίδας της κοστίζει $1,6 δισ. το χρόνο. Με αργούς χρόνος φορτώματος οι χρήστες εκνευρίζονται, νιώθουν ότι το σύστημα τους καθυστερεί, και μπορεί να φύγουν  και να πάνε κάπου αλλού. Είτε για καφέ είτε σε άλλη σελίδα. Ένα αργό site είναι ένας από τους πιο ασφαλείς τρόπους για να χάσει μία σελίδα τους χρήστες της.

 

  1. 1. Pop-ups και Overlays που Όλα Θέλουν Κάτι από Εμάς!

Και ερχόμαστε τώρα στη μητέρα όλων των λαθών, που σίγουρα αντιμετωπίζετε καθημερινά. Ανοίγετε μία ιστοσελίδα και παντού στην οθόνη, σαν αντιαεροπορικά πυρά, αρχίζουν να σκάνε pop-up! Μικρά παράθυρα τα οποία σας ζητούν να συναινέσετε στα cookies ή να τα επεξεργαστείτε, όπως επιτάσσει το GDPR (το οποίο, όπως έχει υλοποιηθεί, μάλλον έχει καταντήσει μία όχληση παρά προστασία της ιδιωτικότητάς σας)· ένα παράθυρο να σας ρωτήσει -ίσως με μια καθυστέρηση για να έχετε την ψευδαίσθηση ότι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη σελίδα-  αν θέλετε να ενημερώνεστε με ειδοποιήσεις· ένα άλλο να σας προτείνει να εγγραφείτε σε ένα newsletter· ακόμη ένα για να διερευνήσει ενθουσιωδώς αν χρειάζεστε βοήθεια με ένα live chat· και πιθανά ένα έξτρα να σας ανακοινώσει μία φοβερή προσφορά της τελευταίας στιγμής. Αναγκάζεστε λοιπόν να μπείτε σε έναν φρενήρη ρυθμό κλικαρισμάτων, προκειμένου επιτέλους να κάνετε εκείνο για το οποίο ανοίξατε την ιστοσελίδα. Τελειώσατε; Όχι. Μετά από λίγο εμφανίζεται νέος σκόπελος στην πλοήγηση. Παράθυρα-διαφημίσεις (overlays) που σας κρύβουν μέρος της σελίδας για να προσέξετε αυτό που θέλουν να σας πουν — ναι , βεβαίως το καταλαβαίνετε ότι το business model είναι διαφορετικό και το δωρεάν δεν είναι ποτέ αυτό  που φαίνεται, αλλά σπάνια θα ενδιαφερθείτε υπό αυτούς τους όρους, σωστά; Και πράγματι, οι περισσότεροι χρήστες μαθαίνουν να παρακάμπτουν όλα αυτά τα εμπόδια χωρίς δεύτερη σκέψη, αλλά όχι χωρίς εκνευρισμό, ακόμη και θυμό μερικές φορές. Η καλή εμπειρία του χρήστη έχει πεταχτεί από το παράθυρο —ή μάλλον από τα παράθυρα. «Should I stay or should I go?» θα αναρωτηθείτε δικαίως.

Αυτή η υπέρμετρη χρήση pop-ups και overlays είναι ένα θανάσιμο ελάττωμα που πρέπει να καταδικαστεί στο πυρ το εξώτερο του Διαδικτύου, αλλά ποιος θα το κάνει; Οι χρήστες βέβαια —αλλά στα διαδραστικά Μέσα τα πράγματα είναι πολύ δυσκολότερα απ΄ ότι, λόγου χάρη, με μία (χάρτινη) εφημερίδα, την οποία απλά παύεις να αγοράζεις.

 

Μικρή Κατάδυση στην Ψυχολογία των Αιτίων

Και ποιος είναι ο λόγος για αυτά τα λάθη, τα λειτουργικά ελαττώματα; Μπορεί να επιχειρηματολογήσει κανείς ότι είναι η άγνοια. Πολλοί σχεδιαστές ιστοσελίδων δεν ξέρουν ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που συνιστούν μία καλή ιστοσελίδα, παρόλο που νομίζουν ότι ξέρουν. Έπειτα θα μπορούσε να πει κάνεις ότι είναι η οκνηρία: Οι σχεδιαστές ξέρουν ότι κάτι είναι ελαττωματικό, αλλά δεν το διορθώνουν, συχνά με την δικαιολογία ότι το «budget» είναι περιορισμένο. Σε αυτή την περίπτωση, και αν συνεχίζουν να διαπράττουν τα αμαρτήματα που περιγράψαμε παραπάνω, τότε οι προτεραιότητές τους είναι εντελώς ανάποδες.

Όμως το βαθύτερο αίτιο είναι άλλο: Η αλαζονεία. Η πληροφορική -μηχανογράφηση παλιότερα- πάντα κοιτούσε τους κοινούς χρήστες αφ’ υψηλού, τους υπαγόρευε από καθέδρας τους όρους χρήσης και τους ζητούσε να προσχωρήσουν σε αυτούς. Αυτή η αντιμετώπιση, που άλλαξε για πρώτη φορά λίγο μετά την εμφάνιση του προσωπικού υπολογιστή το 1981 και κατάργησε το ιερατείο της μηχανογράφησης ξαναλλάζει -σιγά σιγά- και στο Διαδίκτυο. Σήμερα που το Διαδίκτυο είναι το καθημερινό μας μέσο, οι ψηφιακοί μας δρόμοι πρέπει να απαλλαγούν από κάθε είδους ελαττώματα και κακοτεχνίες. Ένας ιστότοπος, ο κάθε ιστότοπος, πρέπει να πάψει να υπαγορεύει αλαζονικά τους όρους του στους χρήστες, δείχνοντας ότι τους περιφρονεί· άλλωστε «η αλαζονεία είναι εμπόδιο σοφίας».  Δεν το λέω εγώ, αλλά ο Βίας ο Πριηνεύς, ένας από τους 7 σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.