Η τεχνητή νοημοσύνη (TN) δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική υπόσχεση αλλά μια άμεση δύναμη που απειλεί να αναδιαμορφώσει ριζικά ολόκληρο το οικοσύστημα της δημιουργίας περιεχομένου: Από τον κινηματογράφο, τη μουσική και τη διαφήμιση έως –και κυρίως– τη δημοσιογραφία και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Η επερχόμενη «κατάληψη» των media από την TN θα είναι ταυτόχρονα δημιουργική και καταστροφική, προσφέροντας εντυπωσιακές δυνατότητες αλλά προκαλώντας τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος αν δεν τύχει διαχείρισης με προσοχή και ανθρωπιά.
Στο Χόλυγουντ, η κρίση έχει ξεκινήσει πριν ακόμη από την TN, λόγω της μετάβασης στο streaming, της κατάρρευσης της καλωδιακής τηλεόρασης και της έκρηξης του περιεχομένου από πλατφόρμες όπως το YouTube και το TikTok. Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα, οι βασικές τεχνικές παραγωγής παρέμεναν ίδιες: Κάμερες, ηθοποιοί, συνεργεία. Αυτό πρόκειται να αλλάξει δραματικά μέσα στα επόμενα 1 έως 3 χρόνια. Νεοφυείς εταιρείες, και όχι τα μεγάλα στούντιο, πρωτοστατούν ήδη στη δημιουργία ταινιών και διαφημίσεων εξ ολοκλήρου με TN, καθιστώντας ηθοποιούς, σκηνογράφους και τεχνικά επαγγέλματα εν δυνάμει περιττά.
Η ίδια δυναμική παρατηρείται και σε άλλους δημιουργικούς κλάδους: Στη μουσική, όπου εργαλεία TN επιτρέπουν σε μη μουσικούς να παράγουν τραγούδια· στη φωτογραφία· στη συγγραφή μυθοπλασίας. Το αποτέλεσμα θα είναι μια έκρηξη παραγωγής περιεχομένου, αλλά και μαζική ανεργία, ιδίως για επαγγελματίες με πολυετή καριέρα. Παράλληλα, θα προκύψει ένας ωκεανός «ΤΝ σκουπιδιών», καθιστώντας δυσκολότερη την ανάδειξη πραγματικά ταλαντούχων δημιουργών.
Αν και αναγνωρίζω τους κινδύνους, δηλώνω ενθουσιασμένος για τις δημιουργικές δυνατότητες της TN στον κινηματογράφο. Οραματίζομαι έναν κόσμο όπου ο δημιουργός μπορεί να παράγει μια ταινία χωρίς χρηματοδότες, σταρ ή γραφειοκρατία. Ωστόσο, είναι επείγουσα ανάγκη για νέα νομικά και θεσμικά πλαίσια που θα προστατεύουν τα πνευματικά δικαιώματα και θα διασφαλίζουν δίκαιη αποζημίωση σε εκείνους που το έργο τους χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση μοντέλων TN.
Η μεγαλύτερη ανησυχία μου, όμως, δεν αφορά την τέχνη αλλά τη μη μυθοπλασία: Τη δημοσιογραφία, την ενημέρωση και την ίδια την έννοια της αλήθειας. Η δημοσιογραφία έχει ήδη αποδυναμωθεί από το διαδίκτυο, την κατάρρευση των εσόδων και τον καταιγισμό από χαμηλής ποιότητας πληροφορίες. Αν και ορισμένα διεθνή μέσα υψηλής ποιότητας επιβιώνουν, αυτά απευθύνονται σε μικρό κοινό και έχουν εύθραυστα οικονομικά.
Η TN απειλεί αυτά τα μέσα με δύο τρόπους. Πρώτον, μέσω άμεσου ανταγωνισμού: Οι χρήστες μπορούν πλέον να ζητούν απαντήσεις απευθείας από μοντέλα TN, φθηνότερα και πιο ευέλικτα από τις συνδρομές σε εφημερίδες. Δεύτερον, μέσω της πλημμύρας ψευδούς ή παραποιημένου περιεχομένου (deepfakes), που θολώνει τα όρια μεταξύ γεγονότος και κατασκευής και, με αυτόν τον τρόπο, υπονομεύει την εμπιστοσύνη γενικά στη δημόσια σφαίρα.
Παραδόξως, τα ίδια τα μοντέλα TN εξαρτώνται από την ύπαρξη αξιόπιστης δημοσιογραφίας, την οποία όμως απειλούν να καταστρέψουν, χρησιμοποιώντας το περιεχόμενό της συχνά χωρίς επαρκή αποζημίωση. Αν οι ειδησεογραφικοί οργανισμοί καταρρεύσουν, η βάση των αληθινών δεδομένων πάνω στην οποία «εκπαιδεύεται» η TN θα διαβρωθεί.
Τα παραδοσιακά μέσα, δυστυχώς, αδρανούν, δεν αξιοποιούν επαρκώς την TN, δεν προσφέρουν σύγχρονες υπηρεσίες αναζήτησης ή διαλόγου, ούτε εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες μετάφρασης και αυτοματοποίησης. Αντιθέτως, βρίσκονται αντιμέτωπα με τεχνολογικούς κολοσσούς με ασύγκριτη οικονομική ισχύ.
Το τελικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Θα οδηγήσει η TN σε μια νέα, βιώσιμη μορφή ποιοτικής ενημέρωσης ή θα υπονομεύσει ανεπανόρθωτα τη δημόσια γνώση; Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το αν οι κοινωνίες, οι νομοθέτες και τα ίδια τα μέσα ενημέρωσης αντιδράσουν εγκαίρως – ή αν, αντιθέτως, συνεχίσουν να έχουν το κεφάλι χωμένο στην άμμο.
(*) Ο Τσαρλς Φέργκιουσον είναι επενδυτής στον τομέα της τεχνολογίας, αναλυτής δημόσιας πολιτικής και σκηνοθέτης πολλών ντοκιμαντέρ, μεταξύ των οποίων και το βραβευμένο με Όσκαρ Inside Job. Είναι ισόβιο μέλος του Council on Foreign Relations και συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο του Γαλλοαμερικανικού Ιδρύματος.
