Αντί για επι­δόματα, ανα­πτυ­ξιακή δημόσια πολι­τική

Εδώ και αρκετά χρόνια, έχει επι­κρα­τήσει η ομι­λία του εκάστοτε πρω­θυ­πουρ­γού στα εγκαίνια της Διε­θνούς Έκθεσης Θεσ­σα­λο­νίκης να περιέχει εξαγ­γε­λίες νέων παρο­χών. Δεν ήταν πάντα έτσι – αρκεί κανείς να ρίξει μια ματιά στο κείμενο της ομι­λίας του Κώστα Σημίτη στις 7 Σεπτεμ­βρίου 1996, ακρι­βώς 15 ημέρες πριν από τις εκλο­γές, όπου οι παρευ­ρι­σκόμε­νοι αντί παρο­χο­λο­γίας έγιναν απο­δέκτες μιας σφο­δρής καταγ­γε­λίας της παρο­χο­λο­γίας, και της δημο­σιο­νο­μι­κής ανευθυνότη­τας εν γένει.

Ως γνω­στόν, η συνετή δια­χείριση διήρ­κεσε όσο και οι κυβερ­νήσεις Σημίτη – από το 2004 η χώρα μπήκε στον δρόμο του δημο­σιο­νο­μι­κού εκτρο­χια­σμού. Τα υπόλοιπα είναι Ιστο­ρία: ενώ το 2009 το μέσο κατά κεφα­λήν εισόδημα στην Ελλάδα ήταν μόλις 6% κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενω­σης των (σημε­ρι­νών) 27 κρα­τών-μελών, το 2019 είχε φτάσει να είναι 34% χαμηλότερο, ενώ ακόμη και σήμερα παρα­μένει 29% κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Εν έτει 2025, δεκα­πέντε ολόκληρα χρόνια μετά την οιο­νεί χρε­ο­κο­πία, είμα­στε μεν πλου­σιότε­ροι από τη Βουλγα­ρία, και περίπου στο ίδιο επίπεδο με τη Λετο­νία, αλλά φτω­χότε­ροι από όλους τους άλλους Ευρω­παίους.

Θα περίμενε κανείς ότι μια τέτοια καθίζηση θα «εμβο­λίαζε» το πολι­τικό σύστημα κατά της παρο­χο­λο­γίας. Αντι­θέτως, και σε αυτό το θέμα συνέβη ό,τι συνέβη με το τέλος της παν­δη­μίας, όταν η ευγνω­μο­σύνη μας για τους για­τρούς και τις νοσο­κόμες (αλλά και για τους ντε­λι­βε­ράδες, τους υπαλ­λήλους των σούπερ μάρ­κετ και τους άλλους «εργα­ζο­μένους πρώ­της γραμ­μής») μεταβλήθηκε στη συνήθη αδια­φο­ρία για τις αμοι­βές τους και για τις συνθήκες εργα­σίας τους: με ευθύνη των πολι­τι­κών, και με συνε­νοχή των μίντια και των ψηφο­φόρων, το πολι­τικό σύστημα επα­νήλθε στην πεπα­τη­μένη.

Με την προη­γούμενη κυβέρ­νηση, η παρο­χο­λο­γία (όπως και πολλά άλλα πεπραγ­μένα της) είχε κάτι το κωμικό: το περίφημο «πρόγραμμα της Θεσ­σα­λο­νίκης», που εξήγ­γειλε ο Αλέξης Τσίπρας από το βήμα της ΔΕΘ στις 13 Σεπτεμ­βρίου 2014 (προ­τού δηλαδή γίνει πρω­θυ­πουρ­γός), ήταν τόσο εκτός τόπου και χρόνου, που μπήκε αμέσως στο αρχείο. Με τη σημε­ρινή κυβέρ­νηση, η παρο­χο­λο­γία συνε­χίζε­ται, αλλά χρη­μα­το­δο­τείται από κοι­νο­τικά κον­δύλια, επι­τρέπο­ντας στη χώρα να παρου­σιάζει αξιο­ζήλευ­τες δημο­σιο­νο­μι­κές επι­δόσεις.

Πρόκει­ται για πανούργα επι­λογή – μόνο που τα εν λόγω κοι­νο­τικά κον­δύλια δεν δια­τίθε­νται στα κράτη-μέλη για να τα μοι­ράζουν στους ψηφο­φόρους, αλλά για να αντι­με­τω­πίσουν δια­ρθρω­τικά προ­βλήματα. Οι πόροι της Κοι­νής Αγρο­τι­κής Πολι­τι­κής δίνο­νται για τον εκσυγ­χρο­νι­σμό της γεωργίας, όχι για τον πλου­τι­σμό απα­τε­ώ­νων με πολι­τική κάλυψη. Οι πόροι του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάπτυ­ξης στο­χεύουν στην ανα­βάθμιση των δεξιο­τήτων, όχι στην επι­δότηση μιας παρα­σι­τι­κής βιο­μη­χα­νίας εικο­νι­κής κατάρ­τι­σης. Οι πόροι του Ταμείου Ενερ­γεια­κής Μετάβα­σης υπάρ­χουν για να διευ­κο­λύνουν την ενερ­γειακή μετάβαση κάνο­ντάς την πιο ομαλή και πιο δίκαιη, όχι για να επι­δο­τούμε τον λογα­ρια­σμό του κλι­μα­τι­στι­κού σε βίλες της Μυκόνου. (Το 2022 η Ελλάδα δαπάνησε για την αντι­με­τώ­πιση της ενερ­γεια­κής κρίσης 5% του ΑΕΠ, πολύ περισ­σότερο από ό,τι κάθε άλλη χώρα της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ. Στη δεύτερη θέση, με μόλις 2,8% του ΑΕΠ, ισοβαθμούσαν η Ιτα­λία και η Πολω­νία. Τα κοι­νο­τικά κον­δύλια κάλυ­ψαν μεγάλο μέρος του κόστους των μέτρων, αλλά όχι το σύνολο: σχε­δόν το μισό, ή 2,2% του ΑΕΠ, προ­ήλθε από εθνι­κούς πόρους.)

Ακόμη και τα κοι­νω­νικά επι­δόματα πλη­σιάζουν το σημείο κορε­σμού (ενώ οι συντάξεις το έχουν ξεπε­ράσει προ πολ­λού). Τα κενά κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας ήταν κραυ­γα­λέα προ κρίσης, συνε­πώς η θεσμο­θέτηση νέων ευρω­παϊκού τύπου προ­γραμ­μάτων υπήρξε επι­βε­βλη­μένη. Όμως ακόμη και εδώ, η χώρα δεν χρειάζε­ται νέες παρο­χές. Αυτό που χρειάζε­ται είναι ενερ­γη­τι­κές πολι­τι­κές απασχόλη­σης (και κυρίως θέσεις εργα­σίας) για τους ανέρ­γους, προ­γράμ­ματα κοι­νω­νι­κής επανέντα­ξης για τους δικαιούχους ελάχι­στου εγγυ­η­μένου εισο­δήμα­τος, αντί νέων επι­δο­μάτων ενοι­κίου μια απο­τε­λε­σμα­τική πολι­τική για προ­σιτή κατοι­κία, και αντί voucher βρε­φο­νη­πια­κούς σταθμούς υψη­λής ποιότη­τας και χαμη­λού κόστους σε όλη την επι­κράτεια για όλα τα παι­διά που γεν­νιούνται στη χώρα μέχρι να πάνε στο νηπια­γω­γείο.

Με άλλα λόγια, αυτό που χρειάζο­νται η οικο­νο­μία και η κοι­νω­νία είναι μια ανα­πτυ­ξιακή δημόσια πολι­τική. Αυτό είναι το μέτρο με βάση το οποίο θα κρι­θεί η ομι­λία του πρω­θυ­πουρ­γού το Σάββατο 6 Σεπτεμ­βρίου.