Είναι πολύ σημαντικό που στην Ελλάδα θα υλοποιηθεί ένα από τα πρώτα εφτά Ευρωπαϊκά ΑΙ Factories. Οι ψηφιακές υποδομές του AI Factory (κυρίως Data Center) μαζί με τον υπέρ υπολογιστή Δαίδαλο θα παρέχουν σύγχρονες ψηφιακές υποδομές όπου θα αξιοποιηθούν για να παράγουν συστήματά και υπηρεσίες Τεχνητής Νοημοσύνης. Άρα το ζητούμενο είναι το πως (και που) θα αξιοποιηθούν προς όφελος της εθνικής οικονομίας και κοινωνίας. Πέρα από τους τις τρεις τομείς που ανακοινώθηκαν (υγεία, πολιτισμός, αειφορία) θα πρέπει να δοθεί έμφαση και σε κλάδους που η Ελλάδα έχει διεθνές στρατηγικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα όπως: ναυτιλία, τουρισμός, αγροτική παραγωγή ακρίβειας, μεταποίηση.
Οι οργανωμένες υποδομές είναι αναγκαίες για οποιαδήποτε τεχνολογική ή αναπτυξιακή προσπάθεια, αλλά από μόνες τους δεν αρκούν. Για παράδειγμα η κυρία μεταποιητική στρατηγική της χώρας τα τελευταία 70 χρόνια στήθηκε γύρω από τις Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙ.ΠΕ) για παροχή φυσικών και λειτουργικών υποδομών για τη βιομηχανία, χωρίς όμως να φέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα γιατί δεν υπήρχε επιλεκτική στρατηγική σε ποιους μεταποιητικούς κλάδους θα δοθεί προτεραιότητα λόγω κάποιων στρατηγικών πλεονεκτημάτων της χωράς καθώς και ειδικά κλαδικά κίνητρα. Παρομοίως, ενώ τα δίκτυα 5G είναι ένα εξαιρετικό βήμα για τις αναγκαίες ψηφιακές υποδομές, χρειάζονται όμως τις νέες ψηφιακές υπηρεσίες (σε υγεία, εκπαίδευση, υπηρεσίες κλπ) που πρέπει να δημιουργήσουν οι πάροχοι για την ουσιαστική αξιοποίηση τους, που δυστυχώς ακόμη δεν τις είδαμε.
Άρα το ζητούμενο είναι - παράλληλα με τις αναγκαίες υποδομές για τη τεχνητή νοημοσύνη - να δημιουργηθούν με συντονισμένο τρόπο καινοτόμες και χρήσιμες τεχνολογίες/συστήματα/υπηρεσίες ΤΝ από νέες καινοτόμες ελληνικές επιχειρήσεις με στόχευση τη παγκόσμια αγορά. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπ όψη το παράδοξο παγκόσμιο φαινόμενο της παραγωγικότητας λόγω των τεχνολογιών. Ενώ δηλαδή οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν εισχωρήσει ουσιαστικά σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς και επαγγέλματα, η παγκόσμια παραγωγικότητα παραμένει στάσιμη εδώ και δεκαετίες. Θα μπορούσε αυτό να αλλάξει λόγω της ΤΝ και κάτω από τι συνθήκες; Είναι ένα ερώτημα που πάρα τις κάποιες αρχικές θετικές ενδείξεις δεν υπάρχει ακόμη επιστημονικά βάσιμη απάντηση.
Πέρα από τα αναγκαία ΑΙ προϊόντα/υπηρεσίες, έμφαση θα πρέπει να δοθεί επίσης στην υλοποίηση και αξιοποίηση της ΤΝ από τις επιχειρήσεις γιατί αποτελεί μια διαδικασία που αντιμετωπίζει πληθώρα προκλήσεων και δυσκολιών. Είναι από τις λίγες φορές στην πρόσφατη ιστορία των ψηφιακών τεχνολογιών που η πρωτοβουλία των τεχνολογικών εξελίξεων δεν είναι στα τμήματα πληροφορικής των μεγάλων οργανωμένων επιχειρήσεων αλλά στους επαγγελματίες/επιστήμονες (π.χ. στελέχη μάρκετινγκ, λογιστές, δικηγόροι, δημοσιογράφοι, αρχιτέκτονες, καθηγητές κλπ) που έχουν ήδη βιώσει σημαντικές αλλαγές στη καθημερινή λειτουργία τους από τη χρήση εφαρμογών ΤΝ όπως το ChatGPT. Το ζητούμενο είναι το πως η θετική εμπειρία από μεμονωμένους χρήστες μπορεί να μεταφερθεί σε όλο τον οργανισμό με οργανωμένο τρόπο και στρατηγικά οφέλη στους κρίσιμους δείκτες απόδοσης (δηλαδή παραγωγικότητα, πελατοκεντρικότητα, βιωσιμότητα κλπ).
Παρόλο που η ΤΝ μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, η υλοποίησή της για την ώρα είναι ιδιαίτερα περίπλοκη και απαιτεί συντονισμένες ενέργειες και επενδύσεις. Ακολουθούν οι κύριες προκλήσεις που οι επιχειρήσεις/οργανισμοί θα αντιμετωπίσουν στην προσπάθεια ενσωμάτωσης της ΤΝ στους στρατηγικούς τους στόχους και στις λειτουργίες τους. Στη χώρα μας έχομε ακόμη ένα πρόβλημα που πρέπει να ξεπερασθεί, λόγω του ότι το 99% των επιχειρήσεων είναι μικρές και άρα με έλλειψη πόρων και τεχνογνωσίας για ουσιαστική αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών.
Έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού. Η αγορά εργασίας δεν διαθέτει ακόμη αρκετούς επιστήμονες με τις κατάλληλες δεξιότητες και εμπειρία για την αποτελεσματική ανάπτυξη και χρήση λύσεων ΤΝ. Η ΤΝ απαιτεί μια σειρά εξειδικευμένων τεχνολογιών, όπως η μηχανική μάθηση, η ανάλυση δεδομένων, η επεξεργασία φυσικής γλώσσας, και το επιστημονικό προσωπικό πρέπει να είναι σωστά εκπαιδευμένο ώστε να μπορεί να διαχειριστεί αυτά τα τεχνολογικά εργαλεία αποτελεσματικά. Επίσης η αξιοποίηση εργαλείων όπως ChatGPT απαιτεί ειδικές ικανότητες ερωτο-απαντήσεων (prompt engineering) που δεν σχετίζονται με τις γνωστές ψηφιακές ικανότητες που έχουν αποκτηθεί τα τελευταία χρόνια.
Οργανωτική δυσκαμψία. Για να υλοποιηθούν αποτελεσματικά τα έργα ΤΝ, οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι πρόθυμοι να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και να προσαρμοστούν σε νέες πρακτικές και αυτοματισμούς. Ήδη σε κάποιες επιστήμονες ειδικότητες που παράγουν κυρίως άυλο περιεχόμενο έχουν γίνει σημαντικά βήματα αξιοποίησης. Η ΤΝ συχνά απαιτεί σημαντική αναδιοργάνωση των υπαρχόντων διαδικασιών και τρόπου εργασίας, κάτι που δεν είναι εύκολο για τις μεγάλες και γραφειοκρατικά οργανωμένες επιχειρήσεις. Η ευελιξία στην υιοθέτηση και προσαρμογή των νέων τεχνολογιών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας.
Αντίσταση/αντίδραση στην αλλαγή. Η εισαγωγή της ΤΝ μπορεί να τροποποιήσει τον τρόπο λειτουργίας και τις ευθύνες των εργαζομένων, κάτι που δημιουργεί φόβο και ανασφάλεια για το μέλλον των θέσεων εργασίας τους. Οι εργαζόμενοι μπορεί να βλέπουν την ΤΝ ως απειλή για την επαγγελματική τους σταθερότητα και να αντιστέκονται στις αλλαγές, κάτι που καθιστά τη διαδικασία υλοποίησης πιο αργή και πολύπλοκη. Ακόμη δεν είναι ξεκάθαρο αν από τη χρήση εργαλείων ChatGPT ευνοούνται οι νεοεισερχόμενοι ή τα πιο έμπειρα στελέχη. Η επιτυχία της υλοποίησης της ΤΝ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της διοίκησης να διαχειριστεί τις αλλαγές και να παρέχει την απαραίτητη εκπαίδευση και υποστήριξη στους εργαζομένους και δυνατότητα αναβάθμισης της εργασίας τους μέσω των εφαρμογών ΤΝ.
Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Η ΤΝ απαιτεί τη χρήση μεγάλου όγκου δεδομένων, και η προστασία αυτών των δεδομένων είναι κρίσιμη. Οι επιχειρήσεις πρέπει να εξασφαλίσουν ότι τα δεδομένα τους είναι προστατευμένα από πιθανές κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις της ιδιωτικότητας. Η ανησυχία για την ασφάλεια των δεδομένων πιθανόν εμποδίζει τις επιχειρήσεις να υιοθετήσουν λύσεις ΤΝ, καθώς φοβούνται τις νομικές και οικονομικές συνέπειες μιας πιθανής παραβίασης.
Ηγεσία και στρατηγική κατεύθυνση. Η υλοποίηση της ΤΝ απαιτεί μια σαφή στρατηγική και δέσμευση από τα ηγετικά στελέχη. Χωρίς μια ισχυρή ηγεσία που να κατανοεί τη σημασία της ΤΝ, να την εντάσσει στις επιχειρηματικές στρατηγικές κατευθύνσεις και να παρέχει την αναγκαία υποστήριξη, οι προσπάθειες υλοποίησης τείνουν να αποτυγχάνουν ή να καθυστερούν. Η ηγεσία πρέπει να εμπλέκεται ενεργά και να καθοδηγεί την επιχείρηση στη μετάβαση προς την ένταξη της ΤΝ, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να επενδύει σωστά στις κατάλληλες τεχνολογικές υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό.
Μη-επαρκής χρηματοδότηση. Η υλοποίηση της ΤΝ απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε τεχνολογία, υποδομές, εκπαίδευση και ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού. Οι οργανωμένες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τους απαραίτητους πόρους για την επιτυχή υλοποίηση τέτοιων έργων, λόγω των γραφειοκρατικών διαδικασιών έγκρισης των επενδυτικών πλάνων που απαιτούν ουσιαστική αιτιολόγηση.
Ενσωμάτωση των εφαρμογών ΤΝ με τις υπάρχουσες τεχνολογικές υποδομές. Οι υπάρχουσες τεχνολογικές υποδομές (κυρίως διαχείρισης βάσεων δεδομένων) των επιχειρήσεων μπορεί να μην είναι σχεδιασμένες για να συνεργάζονται/αξιοποιούνται με λύσεις ΤΝ, κάτι που απαιτεί περαιτέρω τροποποιήσεις και επενδύσεις. Η ολοκλήρωση των νέων συστημάτων με τα υπάρχοντα συστήματα είναι μια περίπλοκη διαδικασία που απαιτεί τεχνογνωσία και χρόνο, καθιστώντας την υλοποίηση της ΤΝ πιο δύσκολη από ό,τι συχνά αναμένεται.
Εύρεση κατάλληλων τεχνολογικών συνεργατών/παρόχων. Οι επιχειρήσεις συχνά χρειάζονται εξωτερικούς συνεργάτες για να βοηθήσουν στην υλοποίηση των τεχνολογικών έργων, αλλά η εύρεση ενός κατάλληλου παρόχου που να έχει την εμπειρία για την ανάπτυξη και υποστήριξη εφαρμογών ΤΝ μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Χωρίς έναν αξιόπιστο συνεργάτη, η διαδικασία υλοποίησης μπορεί να αντιμετωπίσει καθυστερήσεις και προβλήματα.
Αστάθεια των νέων τεχνολογιών. Οι τεχνολογίες ΤΝ εξελίσσονται ταχύτατα, και πολλές φορές οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με τις εξελίξεις ή φοβούνται να επενδύσουν σε τεχνολογίες που δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως. Η αβεβαιότητα σχετικά με τη σταθερότητα και την αξιοπιστία των νέων τεχνολογιών μπορεί να αποτρέψει τις επιχειρήσεις από το να προχωρήσουν σε έργα υλοποίησης ΤΝ.
(*) Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι Καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
