Ένα βιβλίο-κατάθεση σαφώς έξω από το συνηθισμένο. Στην παλιά εκείνη λογική των Thesaurus. Πρόκειται για ένα βιβλίο, που απευθύνεται περισσότερο στον επισκέπτη, παρά στον κατά κυριολεξία αναγνώστη καθώς αποτελεί έργο αναφοράς που κανείς το συμβουλεύεται μάλλον παρά τα διαβάζει.
Στηριζόμενος στην εκπληκτική προσωπική συλλογή του από κείμενα Ελλήνων συγγραφέων («από την εποχή του Ομήρου μέχρι την πτώση της Κωνσταντινούπολης») – βρίσκεται επισκέψιμη στον ιστότοπο biblioteca-graeca.gr – αλλά και στην διαδρομή του στις θετικές επιστήμες που τον έδεσαν με την έννοια της απόδειξης/του συλλογισμού (που όμως δεν του την στέρησε η εν συνεχεία επιτυχία στον επιχειρηματικό στίβο), ο Σάκος Οικονομόπουλος, με τα βιβλία του «Έργα και Ημέρες των Ελλήνων Μαθηματικών: Ταξίδι στις απαρχές του δυτικού πολιτισμού», ανοίγει ένα παράθυρο για την περιέργεια-προς-την-γνώση.
Που ξεκινά με την ξενάγηση στην ιστορία – μαζί και στην θεματολογία – των Ελληνικών μαθηματικών, από τους κατά κυριολεξία Έλληνες συγγραφείς φθάνοντας μέχρι και την ιχνηλάτηση της πορείας/επίδρασης των μαθηματικών αυτών στην Δύση. Καλύπτονται και επισημαίνονται διασωθέντα και μη έργα. Δίνονται συνοπτικές καταγραφές των περιεχομένων τους.
Καταθέτει ο Οικονομόπουλος την περιγραφή της δικής του διαδρομής με τον ακόλουθο – ψύχραιμο, σχεδόν αποστασιοποιημένο – τρόπο: «Η περιπλάνηση αυτή με οδήγησε στην πρόκληση να χαρτογραφήσω λεπτομερώς την διαδρομή των ελληνικών μαθηματικών και των τελικών κληρονόμων τους στην διάρκεια της μακραίωνης περιπέτειάς τους, από την αρχαιότητα μέχρι και την εφεύρεση του διαφορικού λογισμού [...]. Ενδιαφέρον προκαλεί η διαπίστωση ότι τα ελληνικά μαθηματικά ξεκίνησαν με τον πανικό της αποκάλυψης του απείρου από τους Πυθαγόρειους και έκλεισαν με την σαγήνη της τιθάσευσή τους από τους ομοτέχνους του Νεύτωνα». Περιπίπτοντας σε νάρκη από την κατάληψη της Αλεξάνδρειας από τους Ρωμαίους μέχρι τον 12ο αιώνα.
Είναι φανερή η σαγήνη που ασκεί το θέμα του στον ίδιο τον συλλέκτη/διαφωτιστή/συγγραφέα, ο οποίος στην δουλειά αυτή συγκερανύει αυτές τις ιδιότητες... Δεν πρόκειται – σπεύδουμε να το ξεκαθαρίσουμε – για κάποιου είδους αρχαιολατρία-αρχαιολαγνεία, αλλ’ αντιθέτως για μια κατάδυση στο πώς τα μαθηματικά και η φιλοσοφία – «γνωστικά αντικείμενα αλληλένδετα εκ γενετής» – αποτελούν εκφάνσεις της ανθρώπινης σκέψης, όταν αυτή βρέθηκε αντιμέτωπη με τον εαυτό της. Ενώ και όλοι οι κλάδοι που επηρεάστηκαν από τα Μαθηματικά – από την Αστρονομία (που τα τροφοδότησε στην πηγή) μέχρι την Φυσική ή την Τεχνολογία (στις οποίες οδήγησαν) – καλύπτονται στην διαδρομή.
Με, επιπρόσθετα, τον μετασχηματιστικό αντίκτυπο των μαθηματικών – όπως τον καταγράφει στο πυκνό πρόλογό του ο Αθανάσιος Φωκάς, Διευθυντής του Προγράμματος «Μαθηματική Κληρονομία» στο Κέιμπριτζ, με πλατωνικές αναγωγές – όπως οδηγούν μέσα από την διαδικασία της γνώσης μέχρι και στην μουσική ή την ζωγραφική.
Σ’ έναν ιδιότυπο διάλογο με τον Οικονομόπουλο, ο Αθ. Φωκάς φέρνει στο προσκήνιο – μέσω του Stephen Greenblatt και του βιβλίου του «The Swerve: How the Renaissance Began»/ «Παρέκλισις: Ο Λουκρήτιος και οι απαρχές της Νεωτερικότητας»-ΜΙΕΤ – την ανακάλυψη σε αβαείο της Γερμανίας (στις αρχές του 15ου αιώνα) του Λουκρήτειου «Περί της φύσεως των πραγμάτων»/De Rerum Nature, ως απαρχή της νεωτερικότητας (μέσω της Αναγέννησης). Που λειτούργησε στα χέρια του Νεύτωνα ή του Τόμας Τζέφερσον, ήδη του Μακιαβέλλι ή του Τόμας Μουρ ως πρόσβαση στην Επικούρεια φιλοσοφία. Και καταθέτει ο Φωκάς την εκτίμηση: «Είναι πραγματικά εκπληκτικό το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν σε θέση να φθάσουν σε τόσο προηγμένο επίπεδο κατανόησης για πληθώρα γνωστικών αντικειμένων». Εκεί, πρώτιστη η σημασία των μαθηματικών και ακόμη περισσότερο η «τεράστια σημασία της ανακάλυψης της έννοιας της απόδειξης από τους Έλληνες».
Τα μαθηματικά, λοιπόν, ως μίτος της Αριάδνης της σκέψης...
