Η πρόσφατη άνοδος του ευρώ πάνω από το όριο των 1,20 δολαρίων για πρώτη φορά μετά από τέσσερα χρόνια επανέφερε στο προσκήνιο ένα παλιό ευρωπαϊκό όνειρο: Τη μετατροπή του κοινού νομίσματος σε πραγματικό αντίπαλο του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Ωστόσο, η νέα ισχυροποίηση του ευρώ αποκαλύπτει και το κόστος αυτής της φιλοδοξίας.
Το δολάριο διατηρεί από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τον ρόλο του βασικού νομίσματος στις διεθνείς συναλλαγές και στα συναλλαγματικά αποθέματα. Αυτό έχει επιτρέψει στις ΗΠΑ να δανείζονται με χαμηλό κόστος και να χρηματοδοτούν επί δεκαετίες τα μεγάλα ελλείμματά τους. Σήμερα, περίπου το 57% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων παραμένει σε δολάρια, έναντι μόλις 20% σε ευρώ.
Για την Ευρώπη, η ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ υπόσχεται χαμηλότερο κόστος δανεισμού, μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και μειωμένη εξάρτηση από τις διαθέσεις των ΗΠΑ. Ωστόσο, προϋπόθεση για να λειτουργήσει το ευρώ ως αποθεματικό νόμισμα είναι η ισχύς και η αξιοπιστία του. Και αυτή ακριβώς η ισχύς δημιουργεί νέα προβλήματα.
Η άνοδος του ευρώ ασκεί πίεση στο ευρωπαϊκό μοντέλο, ιδιαίτερα στη Γερμανία, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές. Ένα ακριβότερο νόμισμα καθιστά τα ευρωπαϊκά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές, ενθαρρύνοντας τους αγοραστές να στραφούν σε φθηνότερες εναλλακτικές. Παράλληλα, καθιστά τις εισαγωγές –ιδίως από την Κίνα– πιο φθηνές, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους εγχώριους παραγωγούς.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στις κυβερνήσεις. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς ένα ισχυρό ευρώ τείνει να μειώνει τον πληθωρισμό, πιέζοντάς τον κάτω από τον στόχο του 2%. Ήδη, κορυφαία στελέχη της έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης στη νομισματική πολιτική, εφόσον η ανατίμηση συνεχιστεί.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές εξαγωγές αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρά εμπόδια: Αυξημένο κόστος παραγωγής, έντονο κινεζικό ανταγωνισμό και αμερικανικούς δασμούς. Σε αυτό το περιβάλλον, η περαιτέρω ανατίμηση του ευρώ απειλεί να επιδεινώσει μια ήδη εύθραυστη κατάσταση.
Ταυτόχρονα, η ευρωπαϊκή οικονομία παρουσιάζει διαχρονικά εμπορικά πλεονάσματα, γεγονός που ενισχύει τη σημασία μιας ευνοϊκής συναλλαγματικής ισοτιμίας για τη βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη. Η απώλεια αυτού του πλεονεκτήματος εγείρει ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα. Από τη μία, επιδιώκει μεγαλύτερη νομισματική αυτονομία και διεθνή επιρροή μέσω ενός ισχυρού ευρώ. Από την άλλη, η ίδια ισχύς υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της. Η μετατροπή του ευρώ σε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα δεν είναι μια ουδέτερη επιλογή, συνεπάγεται θυσίες.
Η σημερινή συγκυρία δείχνει ότι η αποδυνάμωση του δολαρίου δεν σημαίνει αυτόματα ενίσχυση της ευρωπαϊκής ευημερίας. Αντίθετα, αναδεικνύει τα όρια και τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής στρατηγικής. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η Ευρώπη μπορεί να ανταγωνιστεί το δολάριο, αλλά και αν αντέχει το κόστος αυτής της φιλοδοξίας.
