Η επιστροφή Τραμπ στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών λειτουργεί ως επιταχυντής για μια βαθιά μεταμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ, που ιδρύθηκε ως αντίδοτο στην πολιτική ισχύος και στις εθνικές αντιπαραθέσεις του 20ού αιώνα, βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια ιστορική πρόκληση: Να εξελιχθεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα, ικανό να υπερασπίζεται τα συμφέροντά του χωρίς να εξαρτάται από την Ουάσινγκτον.
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική χαρακτηρίζεται από συναλλακτική λογική, απρόβλεπτες μεταβολές και αμφισβήτηση παραδοσιακών συμμαχιών. Παρότι η θητεία Τραμπ είναι περιορισμένη χρονικά, οι βασικές του επιλογές –δασμοί, πίεση στους συμμάχους, σκληρή στάση απέναντι στην Κίνα– έχουν πλέον θεσμικές και πολιτικές ρίζες. Αυτό καθιστά σαφές ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη τη μακροπρόθεσμη αμερικανική στήριξη.
Η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία ανέδειξε με έντονο τρόπο αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η αρχική αμερικανική επιθετικότητα και η μεταγενέστερη υποχώρηση έδειξαν ότι η Ευρώπη μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις μόνο όταν εγκαταλείπει τη λογική του κατευνασμού και επιλέγει τη συλλογική αντίδραση. Η αναστολή εμπορικών συμφωνιών και η συζήτηση για τη χρήση μηχανισμών οικονομικής πίεσης σηματοδότησαν μια πιο αποφασιστική στάση.
Το ευρωπαϊκό στρατηγικό περιβάλλον έχει πλέον αλλάξει ριζικά. Εκτός από τη Ρωσία και τις εσωτερικές αποκλίσεις, η Ένωση αντιμετωπίζει και την αβεβαιότητα που προέρχεται από τον παραδοσιακό της σύμμαχο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη για «σκληρή ισχύ» –ιδίως στρατιωτική– γίνεται κεντρική. Η ενίσχυση της άμυνας και η μείωση της εξάρτησης από τις ΗΠΑ μετατρέπονται σε προτεραιότητες ασφαλείας και επιβίωσης.
Παρά τις αδυναμίες της, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Διαθέτει τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά παγκοσμίως, ισχυρό δίκτυο συμμαχιών και σημαντικό απόθεμα ήπιας ισχύος. Οι οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αναπτύσσονται δυναμικά, ενισχύοντας τη συνολική ανθεκτικότητα της Ένωσης. Την ίδια στιγμή, οι βασικοί ανταγωνιστές της αντιμετωπίζουν σοβαρές δομικές δυσκολίες: Η Κίνα δημογραφική κάμψη, οι ΗΠΑ θεσμική φθορά και η Ρωσία μονοδιάστατη πολεμική οικονομία.
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται και μια σαφής μετατόπιση στις ευρωπαϊκές πολιτικές. Η κοινή έκδοση χρέους, οι συλλογικές αγορές εξοπλισμών και η χαλάρωση της αρχής της ομοφωνίας σε κρίσιμες αποφάσεις υποδηλώνουν αυξανόμενη πολιτική ενοποίηση. Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ και η ταχεία ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας ενισχύουν το ευρωπαϊκό στρατηγικό αποτύπωμα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος της Ουκρανίας. Ένας έμπειρος και ευθυγραμμισμένος με την Ευρώπη ουκρανικός στρατός μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας στη νέα εποχή των υβριδικών και τεχνολογικών πολέμων.
Συνολικά, η πολιτική Τραμπ, αντί να αποδυναμώσει την Ευρώπη, τη ωθεί προς μια αναγκαστική ωρίμανση. Η Ένωση καλείται να επενδύσει στη στρατηγική της αυτονομία. Σε έναν κόσμο αυξανόμενης αστάθειας, η ευρωπαϊκή επιτυχία περνά πλέον μέσα από τη μετατροπή της σε ολοκληρωμένο γεωπολιτικό παίκτη, με οικονομική, πολιτική και στρατιωτική ισχύ.
