Ήδη ο τίτλος του βιβλίου του Kasy – καθηγητή Οικονομικών στην Οξφόρδη με προηγούμενο Χάρβαρντ με φόντο μαθηματικά, στατιστική και οικονομετρία, τώρα όμως με την ευθύνη συντονισμού ομάδας οικονομικών και μηχανικής μάθησης –, με την παρανάγνωση την οποία επιτρέπει προαναγγέλλει μια θεμελιώδη προσέγγιση του συγγραφέα. Means of Prediction/Μέσα Πρόγνωσης παραπέμπουν εύκολα σε Means of Production/Μέσα Παραγωγής, πράγμα που φέρνει ευθύς εξαρχής στο προσκήνιο μιαν ανάγνωση της λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης/ΑΙ ως νέας εκδοχής συντελεστή της παραγωγής στην εποχή μας (δίπλα στην εργασία ή το κεφάλαιο, η καημένη η γη ως συντελεστής μένει στο περιθώριο όσο η οικολογική υποβάθμιση υποχωρεί από την συνειδητοποίηση).
Άλλωστε ο Max Kasy, παρουσιάζοντας τον πυρήνα της ανάλυσής του, ανάγεται στο ξεκίνημα της Βιομηχανικής Επανάστασης (18ος αιώνας) θυμίζοντας πώς αυτή ξεκίνησε με τις enclosures/την ουσιαστική αρπαγή των κοινόχρηστων γαιών που επέτρεψε την αποτελεσματική εκτροφή προβάτων και την αντίστοιχη παραγωγή μαλλιού (βάσης για την βιομηχανική υφαντουργία, με εργατικό δυναμικό τους ανθρώπους της υπαίθρου που έχασαν πρόσβαση στην γη...), δηλαδή με μια βίαιη πρακτική. Ενώ και η Αποικιοκρατία, που κι αυτή οδήγησε σε νέο αναπτυξιακό πρότυπο, υπήρξε ακόμη σαφέστερα ένα φαινόμενο απότοκο βίας. [Δεν διστάζει, γράφοντας στα τέλη του πρώτου τετάρτου του 21ου αιώνα για ΑΙ, να θυμίσει την κατά Μαρξ πρωταρχική συσσώρευση ως προϋπόθεση μετάβασης στον καπιταλισμό. Ο Ανδρέας Παπανδρέου θα χαμογελούσε, εδώ].
Αλλά και η ευθύς εξαρχής προσέγγιση τού «Ποιος ωφελείται» από το οικονομικοκοινωνικό σύμπαν όπως αυτό δημιουργείται μπροστά στα μάτια μας με την καλπάζουσα ανάπτυξη της ΑΙ και την εισόρμηση στις παραγωγικές δομές της εποχής και στις λειτουργίες της κοινωνίας, κι αυτή αποτελεί μια αξιακή επιλογή: να μην παραμείνει δηλαδή σε μια τεχνοκρατική ανάλυση, αλλά να δει/αναζητήσει κατά πόσο οι στόχοι που η επιδίωξή τους μεγιστοποιείται με την χρήση ΑΙ «ευθυγραμμίζονται με εκείνους της κοινωνίας – δηλαδή με την κοινωνική ευημερία». Γι αυτό και, σ’ ένα βιβλίο που ασχολείται με την εσωτερική λειτουργία της ΑΙ και τις συνέπειες της γενίκευσής της, ο Kasy καταλήγει στην δημοκρατία, αντιπροσωπευτική η άμεση ή και «ρευστή /liquid democracy. που επιτρέπει μεν αντιπροσώπευση, αλλά με συνεχή δυνατότητα ανάκλησης και επαναπροσδιορισμού («ώστε η δημοκρατική συμμετοχή [...] στην σχεδίαση των εργαλείων ΑΙ να μην είναι καταδικασμένη σε αποτυχία»).
Για να οδηγήσει όμως τα βήματα του ενδιαφερόμενου/προβληματιζόμενου μεν, πλην όχι μυημένου στα της τεχνητής νοημοσύνης/ΑΙ αναγνώστη (ή, ακόμη περισσότερο, του αναγνώστη που θεωρεί ότι «κάτι» γνωρίζει από τον διάχυτο βόμβο περί ΑΙ...) ο Kasy εισάγει έναν απλό ορισμό του τι αποτελεί ΑΙ βασιζόμενος στην – διόλου απλή, εν τέλει – αναζήτηση του τι... είναι νοημοσύνη. Αφού λοιπόν μας θυμίζει τι ρόλο έπαιξαν εδώ και μισό αιώνα οι κομπιούτερ, ή πάλι το πώς χτίστηκε η πρόσβαση σε πελώριους όγκους δεδομένων, και η διαχείρισή τους ή ακόμη τι είναι/πώς λειτουργούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, καταλήγει στην παρουσίαση των αλγορίθμων ως συντελεστών επίλυσης προβλημάτων.
Απλά, αν και όχι απλουστευτικά – πάντως όχι υπεραπλουστευτικά – ο Kasy σε κρατάει σε εγρήγορση, απαιτεί να παρακολουθείς το επιχείρημα όπως το ξεδιπλώνει πλην όμως πουθενά δεν οχυρώνεται πίσω από τεχνο-γλώσσα.
Κεντρικής σημασίας είναι η προσέγγισή του στο πώς – σε ένα περιβάλλον που είδαμε ότι οδηγεί σε επίλυση προβλημάτων, δηλαδή στην λήψη αποφάσεων – λειτουργεί η συνεχής πρόσκληση για επιλογή ανάμεσα σε διερεύνηση (δηλαδή σε αναζήτηση νέων πραγμάτων) και εκμετάλλευση (δηλαδή σε αξιοποίηση όσων μας έχουν ήδη γίνει γνωστά). Και τούτο όταν η μηχανική μάθηση επιτρέπει να επιτυγχάνεται πρόγνωση και βελτιστοποίηση δυνητικών λύσεων, όμως με την μεγάλη ταχύτητα της μηχανής.
Εδώ, έρχεται στο κέντρο των πραγμάτων η λυδία λίθος της κοινωνικής ευημερίας που είναι/πρέπει να είναι/θάπρεπε να είναι στον πυρήνα της αξιολόγησης της λειτουργίας της ΑΙ. Αλλά... μια στιγμή! Όταν μιλούμε για «κοινωνική ευημερία», τίνων τα συμφέροντα θα έχουμε κατά νουν; Πού είναι η γραμμή ανάμεσα στο άτομο και το σύνολο; Ο Kasy κάνει εδώ μια σημαντική παρέκκλιση, για να μας θυμίσει πώς ο Rawls περιέγραψε τα πρωταρχικά αγαθά/primary goods – υγεία, πολιτικά και αστικά δικαιώματα, εισόδημα, εκπαίδευση – όπου δεν υπάρχει ατομική επιλογή, καθώς αποτελούν προϋπόθεση ουσιαστικής ζωής μέσα στην κοινωνία. Αλλά και πως ο Sen έστρεψε την συζήτηση στις δυνατότητες/capabilities, που αυτές δείχνουν ποιες αληθινές ευκαιρίες μπορούν να παρέχονται σε κάποιους στην ζωή.
Πάντως... ακόμη κι αν με ένα τέτοιο φιλοσοφικό κρυφτούλι (συγγνώμη για την διατύπωση, αλλά περί αυτού πρόκειται εν τέλει: «αιών παις εστί, παίζων, πεσσεύων. παιδός η βασιλείη» διδάσκει και ο Ηράκλειτος) αναζητείται η κοινωνική ευημερία, το βέβαιο είναι ότι η έννοια αυτή υπάρχει. Και ότι αυτό αναδεικνύει την σημασία του ποιος/πώς καταλήγει να αποφασίζει τι – και για ποιους – βελτιστοποιεί η ΑΙ. Καθώς και πού, τελικά, θα οδηγεί. Γιατί υπάρχουν οι εργαζόμενοι – έστω και οι εργαζόμενοι νέας εποχής. υπάρχουν οι καταναλωτές. υπάρχει η κοινή γνώμη και οι διαμορφωτές της/τα μήντια. υπάρχει το κανονιστικό περιβάλλον (οι νόμοι με το Κράτος να τους θεσπίζει και να τους εφαρμόζει). Όμως όλοι αυτοί οι συντελεστές χρειάζεται (=θάπρεπε) να οργανωθούν κατά έναν τρόπο συγκροτημένο. Και εδώ, υπεισέρχεται η πρόκληση της δημοκρατικής απόφασης, που την αναφέραμε κάπως πρωθύστερα στην αρχή αυτού του σημειώματος παρουσίασης της δουλειάς του Max Kasy. Μόνο που, ενώ στον πυρήνα της αναζήτησης κριτηρίων για την δημοκρατική απόφαση σχετικά με την ΑΙ συναντάται η συζήτηση περί αξιών, την συζήτηση συχνά υπεισέρχεται μια ιδεολογική διάσταση. αυτήν, ο Kasy δεν διστάζει να αποκαλέσει «ιδεολογική συσκότιση».
Αναπτύσσοντάς την, φιλοξενεί την γνώριμή μας TINA/ “there is not alternative”, δηλαδή τον ισχυρισμό περί μονόδρομης πορείας των πραγμάτων («αν δεν κάνουμε αυτό, θα μας φάνε οι Κινέζοι», «αν δεν προχωρήσουμε έτσι, θα κυριαρχήσουν οι Αμερικανοί»). Σε αυτήν ακριβώς την λογική ηθικής παραίτησης είναι που εναντιώνεται, όπως όταν καλεί για συνειδητή επιλογή ρύθμισης των αλγορίθμων, για σταθερή αναζήτηση της δικαιοσύνης στην κατανομή των συνεπειών από την εφαρμογή της ΑΙ (εδώ και η προβληματική του κατώτατου εγγυημένου εισοδήματος), αλλά και για διαφάνεια κατά την επεξήγηση των επιλογών.
Με κάτι που θα χαρακτηρίζαμε φιλοσοφική τεχνο-αισιοδοξία, ο Kasy φθάνει στην εναπόθεση ελπίδας σε ενισχυμένους δημοκρατικούς θεσμούς/μηχανισμούς για να δώσει θετικό πρόσημο στην ανάπτυξη της ΑΙ.
Θα δούμε.
*** *** ***
Η προσέγγιση της Parmi Olson – δημοσιογράφου τεχνολογικών θεμάτων στο Bloomberg – στην ταχύτατα αναπτυσσόμενη συζήτηση γύρω από την ΑΙ/τεχνητή νοημοσύνη φιλοδοξεί να ευαισθητοποιήσει ένα ευρύτερο κοινό στους κινδύνους που απορρέουν από τον αγώνα δρόμου στον οποίο έχουν επιδοθεί ο Sam Altaman και ο Ντέμης Χασάμπης, της OpenAI ο πρώτος και της DeepMind ο δεύτερος. Αγώνα δρόμου ώστε να προσδιορίσουν ακριβώς το μέλλον της ΑΙ/τεχνητής νοημοσύνης, των εφαρμογών της και εν τέλει της επενέργειάς της στην ζωή των ανθρώπων.
Ήδη, ο τρίτος μείζων παίκτης – η Κινεζική DeepSeek – δημιούργησε νέο κύμα ανταγωνισμού, καινοτομώντας με την χρήση ανοιχτότερης αρχιτεκτονικής, αλλά και συνδυαζόμενη με μικρότερες απαιτήσεις εισροών και ενέργειας (και με το συνακόλουθο διαφορετικό οικονομικό επιχειρηματικό μοντέλο).
Η OpenAI του Altman ξεκίνησε ως μη-κερδοσκοπική , όμως από την στιγμή που έλαβε πελώρια επένδυση (13 δις δολαρίων) από την Microsoft κινείται σαφώς σε παραδοσιακές κατευθύνσεις μεγα-τεχνολογίας. Η δε DeepMind του Χασάμπη εξαγοράστηκε από την Google, παίρνοντας κι αυτή τον δρόμο του υπερανταγωνισμού των μεγάλων παικτών του χώρου.
Εκείνο που αληθινά απασχολεί την Olson, εκείνο που θέλει να μεταδώσει στην αναγνώστη είναι ότι – με την ταχύτητα που τρέχουν τα πράγματα – «το μέλλον [της ΑΙ] θα έχει την ρίζα του στους σχεδιασμούς μιας φούχτας ανθρώπων και των συστημικών δυνάμεων μέσα στις οποίες αυτοί λειτουργούν». Οι χρήστες/καταναλωτές/πολίτες «περιορισμένο λόγο θα έχουμε σε όλα αυτά».
Η κατάληξη της είναι σοκαριστική: «[Προέκυψαν] ορισμένες από τις πιο μετασχηματιστικές τεχνολογίες που έχουμε δει ποτέ. Τώρα, θα χρειαστεί να ανακαλύψουμε το τίμημα». [Όπως λένε και οι διαφημίσεις: «Καταναλώστε υπεύθυνα»...].
