Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, στην συγκλονιστική ομιλία του στο Νταβός, υπογράμμισε ότι δεν ζούμε μία «προσωρινή αναστάτωση». Διακήρυξε το τέλος του «διεθνούς συστήματος κανόνων» υπό την «αμερικανική ηγεμονία» των τελευταίων 80 χρόνων. Ένα ασύμμετρο σύστημα μεν, με πολύ «υποκρισία», που διασφάλισε όμως σταθερότητα και ανάπτυξη για τις «ενδιάμεσες χώρες». Σε πλήρη αναλογία με την ιστορική κατάρρευση του κομμουνιστικού κόσμου και της Σοβιετικής Ένωσης το 1990, θεωρεί ότι έφθασε η στιγμή της κατάρρευσης για το αντίστοιχο «σύστημα της Δύσης» το 2025.
Η παγκοσμιοποίηση, που εγκαινίασε η Δύση, στο όνομα της «μονοκρατορίας των ΗΠΑ», ωφέλησε τελικά περισσότερο τις αναδυόμενες οικονομίες του Τρίτου Κόσμου και κυρίως την Κίνα. Και η νέα πραγματικότητα δεν είναι πλέον διαχειρίσιμη από τις ίδιες τις ΗΠΑ. Ως «ισχυρή δύναμη» στράφηκε κατά των ίδιων των «συμμάχων» της.
Η παγκοσμιοποίηση είχε ισχυρά γεωγραφικά στοιχεία. Οι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ είναι το Μεξικό και ο Καναδάς (NAFTA). Το 75% των εξαγωγών του Καναδά πήγαιναν στις ΗΠΑ. Για την Ε.Ε., ο εμπορικός αντίκτυπος είναι πιο περιορισμένος (οι ΗΠΑ είναι 1 τρις, όσο η Βρετανία 800 δις και η Ελβετία 200 δις μαζί).
Ο εκβιαστικός πόλεμος των ΗΠΑ κατά των «συμμάχων» έγινε «παρανοϊκός». Στην περίπτωση του Καναδά ξεκίνησε με τις δηλώσεις Τραμπ για «ενσωμάτωση» του Καναδά, ως 51η Πολιτεία στις ΗΠΑ. Συνεχίστηκε με την επιβολή υψηλών δασμών σε δύο φάσεις το 2025, επικαλούμενος λόγους “εθνικής ασφάλειας”. Επεδίωξε την «ισοπέδωση» της καναδικής οικονομίας (σιδηροβιομηχανία, ξυλεία, αυτοκίνητα, κλπ).
Ο εμπορικός πόλεμος εξαίρεσε το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Μόνο που ο Καναδάς σταμάτησε την πώληση «βαριού» πετρελαίου (το έχουν μόνο οι Καναδάς, Βενεζουέλα, Ρωσία) και τα διυλιστήρια του Τέξας έμειναν άεργα. Η επέμβαση του Τραμπ στη Βενεζουέλα επεδίωκε, ανάμεσα στα άλλα, να βρει άμεσα «βαρύ πετρέλαιο».
Ο Καναδάς απάντησε με τη στρατηγική της «διαφοροποίησης του εμπορίου». Υπέγραψε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ε.Ε. και άλλες 12 οικονομίες που έχουν 1,2 δις πληθυσμό. Φτιάχνει υποδομές στην Ανατολική Ακτή, προκειμένου να αντικαταστήσει το αμερικανικό, με καναδικό, LNG την Ευρώπη. Υπέγραψε τη Συμφωνία με τον βασικότερο «εμπορικό εχθρό» των ΗΠΑ, την Κίνα.
Όπως αναλύει διεξοδικά ο Άνταμ Τουζ, η νέα βασική αντίθεση σε παγκόσμια κλίμακα είναι ανάμεσα στα «κράτη του ηλεκτρισμού» και τα «κράτη του πετρελαίου». Η Κίνα προηγείται στην πρώτη κατηγορία μετατρέποντας την πράσινη μετάβαση σε βιομηχανική και τεχνολογική δύναμη παραγωγής. Η Ευρώπη που είναι πρωτοπόρα στην πράσινη μετάβαση, υστερεί στην δεύτερη διάσταση. Και οι ΗΠΑ έγιναν, με τη στροφή Τραμπ σε σχέση με την «πράσινη στρατηγική του Μπάιντεν», κυριολεκτικά η «οικονομία του πετρελαίου», (μαζί φυσικά και η Ρωσία).
Οι νέες εμπορικές συμφωνίες, Καναδά-ΕΕ και ΕΕ-Mercosur (παρά την εύλογη αντίδραση που προκαλεί), συναρθρώνουν οικονομίες «δεσμευμένες στην πράσινη μετάβαση». Και έχουν προφανώς γεωπολιτική σημασία αναφορικά με το νέο Δόγμα Μονρόε του Τραμπ. Οι επερχόμενες δε συμφωνίες με την Ινδία μπορούν είναι εξίσου καθοριστικές. Η «παθητική» Κίνα προφανώς ενισχύεται από τις εξελίξεις αυτές. Μόνο που οι ενδιάμεσες χώρες πρέπει να κινηθούν με τη δική τους «αυτάρκεια».
Ο κόσμος τελικά κινείται με τρομερή ταχύτητα προς νέες αναδιατάξεις. Οι «ενδιάμεσες δυνάμεις» καλούνται να διαμορφώσουν συνθήκες οικονομίας και ασφάλειας που να τις απεμπλέκουν από τον «εκβιασμό των «μεγαλύτερων» και «ισχυρών» του παρηκμασμένου, πάλαι ποτέ, διπολικού κόσμου. Και ο Καναδάς τραβάει αποφασιστικά το χορό, εν πολλοίς με την Ευρώπη να ακολουθεί.
(*) Ο Γιώργος Σταθάκης είναι αφ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρώην Υπουργός.
