Η αιφνίδια πτώση του στρατηγού Ζανγκ Γιουσιά, του ανώτατου εν ενεργεία αξιωματικού των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων, σηματοδοτεί μια από τις πιο δραματικές καμπές στη σχέση του Σι Τζινπίνγκ με τον στρατό. Η έρευνα εις βάρος του Ζανγκ και του στρατηγού Λιου Ζενλί, δύο κορυφαίων της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής (CMC), ολοκληρώνει ουσιαστικά μια εκκαθάριση της στρατιωτικής ηγεσίας χωρίς προηγούμενο από τον θάνατο του Μάο το 1976.
Ο Ζανγκ θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα «άτρωτος». Βετεράνος του πολέμου με το Βιετνάμ το 1979 και προσωπικός φίλος του Σι, είχε αποκτήσει τεράστια επιρροή ως ανώτερος αντιπρόεδρος της CMC. Για πολλούς αναλυτές, ήταν ο άνθρωπος που κινούσε τα νήματα στις προηγούμενες εκκαθαρίσεις. Η απομάκρυνσή του δείχνει ότι ούτε οι ιστορικοί δεσμοί ούτε η προσωπική εμπιστοσύνη αρκούν πλέον για προστασία.
Επισήμως, οι έρευνες αφορούν «σοβαρές παραβιάσεις πειθαρχίας και νόμου», μια διατύπωση που στην κινεζική πολιτική γλώσσα συνήθως προαναγγέλλει καθαίρεση και ενδεχόμενη κράτηση. Στην πράξη, η CMC –το όργανο που διοικεί τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (PLA)– έχει απομείνει με δύο ενεργά μέλη: Τον ίδιο τον Σι και τον επικεφαλής της στρατιωτικής πειθαρχίας. Η εικόνα αυτή υπογραμμίζει το βάθος της κρίσης.
Οι λόγοι πίσω από την κίνηση παραμένουν ασαφείς, αλλά οι πιθανές ερμηνείες είναι αποκαλυπτικές. Μία αφορά τη συνεχιζόμενη διαφθορά, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ανάπτυξη και προμήθεια οπλικών συστημάτων, όπου ο Ζανγκ είχε διατελέσει επικεφαλής στο παρελθόν. Μια άλλη εστιάζει στην απογοήτευση του Σι για την αργή πρόοδο των στρατιωτικών μεταρρυθμίσεων, την ώρα που ο ίδιος έχει θέσει ως στόχο την ετοιμότητα του PLA για ενδεχόμενη επιχείρηση στην Ταϊβάν μέσα στα επόμενα χρόνια.
Υπάρχει όμως και μια πιο πολιτική ανάγνωση. Ο Ζανγκ είχε συγκεντρώσει υπερβολική ισχύ, επικεφαλής μιας ισχυρής φατρίας «πριγκιπόπουλων» του κόμματος. Αυτό τον καθιστούσε όχι απλώς σύμμαχο, αλλά και δυνητικό αντίβαρο στον ίδιο τον Σι. Η εκκαθάρισή του στέλνει σαφές μήνυμα: κανείς δεν είναι υπεράνω του ηγέτη.
Το τίμημα, ωστόσο, μπορεί να είναι βαρύ. Οι αλλεπάλληλες απομακρύνσεις φαίνεται ότι έχουν προκαλέσει αβεβαιότητα στις προτεραιότητες και κλυδωνισμούς στη λειτουργική ετοιμότητα του κινεζικού στρατού, με ακόμη και τεχνικές αστοχίες σε κρίσιμα συστήματα.
Βραχυπρόθεσμα, η μαζική αναδιάταξη της ηγεσίας ενδέχεται να αποδυναμώσει τη μαχητική ικανότητα του στρατού. Μακροπρόθεσμα, ο Σι ποντάρει ότι η εκστρατεία κάθαρσης θα εξαλείψει τις παθογένειες και θα οδηγήσει σε έναν πιο αξιόμαχο, πειθαρχημένο στρατό.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να βρει νέους στρατηγούς που να συνδυάζουν απόλυτη πολιτική πίστη με πραγματική επιχειρησιακή επάρκεια. Η απάντηση σε αυτό το δίλημμα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του κινεζικού στρατού, αλλά και τη σταθερότητα της ίδιας της εξουσίας του Σι.
