Πριν δύο εβδομάδες, η Bank of America έκανε την πρώτη φετινή παγκόσμια έρευνα κοινής γνώμης στο χώρο των διαχειριστών κεφαλαίων. Παρά τον συγκλονιστικό χαρακτήρα και το απρόβλεπτο των αλλαγών σε όλο τον κόσμο και παρότι τα αμερικανικά και τα περισσότερα άλλα χρηματιστήρια έχουν ήδη φτάσει σε ιστορικά υψηλά, οι διαχειριστές κεφαλαίων είναι περισσότερο αισιόδοξοι για το μέλλον απ’ όσο υπήρξαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μισοί λένε ότι δεν βλέπουν οικονομική «προσγείωση» μέσα στο 2026 ενώ το ποσοστό όσων προβλέπουν νέα εκρηκτική άνοδο είναι το υψηλότερο στην τελευταία τετραετία.
Ακραία αισιοδοξία, λοιπόν, στο ξεκίνημα μιας χρονιάς με πολλές απειλές. Που δεν μένει στα λόγια αλλά μεταφράζεται σε τοποθετήσεις –βάζουν λεφτά.
Την περασμένη Τρίτη, όταν ο Τραμπ διαλαλούσε ότι είναι «χωρίς επιστροφή» η απόφασή του να πάρει τη Γροιλανδία κι ο Γροιλανδός πρωθυπουργός έλεγε στους συμπατριώτες του να είναι έτοιμοι ακόμα και για αμερικανική εισβολή, ο S&P έχασε 2,1%, το δολάριο υποχώρησε 0,9% κι έπεσαν τα αμερικανικά ομόλογα. Την επομένη, όταν ο Τραμπ «τα μάζεψε», η κερδοσκοπική διάθεση των αγορών ζωήρεψε, οι απώλειες υπερκαλύφθηκαν αμέσως. Δεν είναι η πρώτη φορά. Θυμίζω ότι τα διεθνή χρηματιστήρια έγραφαν κέρδη στον πόλεμο Ισραήλ – Ιράν, με το χρηματιστήριο του Ισραήλ μάλιστα να κερδίζει 6% ακόμα και τη μέρα που η Τεχεράνη βομβάρδιζε το Τελ Αβίβ και τη Χάιφα, πέρσι τον Ιούνιο.
Ένας πόλεμος στην καρδιά της Ευρώπης, εμπορικές συγκρούσεις, ανατροπές κανόνων που από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι σήμερα ρύθμιζαν τις διεθνείς σχέσεις, ένας πρόεδρος των ΗΠΑ που απεχθάνεται τη δημοκρατία, θαυμάζει τους αυταρχικούς ηγέτες και πασχίζει να μοιράσει τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, ένα τεράστιο παγκόσμιο χρέος που επικρέμαται, όλα αυτά αφήνουν απαθείς τις αγορές. Κι οι όποιες «διορθώσεις» γίνονται ευκαιρίες για νέες τοποθετήσεις. Πού οφείλεται αυτός ο κυνισμός; Στην ιδιότυπη χειραγώγησή τους. Το σκιώδες –κυρίως- χρηματοπιστωτικό σύστημα χειραγωγεί τα διεθνή χρηματιστήρια και τα απομακρύνει όλο και περισσότερο από την πραγματική οικονομία -ίσως κι απ’ την πραγματικότητα γενικά. Δημιουργούνται, λες, δύο κόσμοι, ξένοι ο ένας με τον άλλο.
Αυτά δεν έγιναν εν μια νυκτί. Για να απαλύνουν τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης 2008-9, οι κεντρικές τράπεζες τύπωσαν τρισεκατομμύρια νέο χρήμα και το πρόσφεραν στο επίσημο και -περισσότερο- στο σκιώδες χρηματοπιστωτικό σύστημα, στα ιδιωτικά funds, που άρχισαν να το τοποθετούν σε μετοχές και σε startups. Αυτή η άφθονη και πάμφθηνη ρευστότητα άρχισε να φουσκώνει τις αποτιμήσεις και να διαμορφώνει ένα νέο μοντέλο πλουτισμού: Τη μετάβαση από επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, σε «επενδύσεις» σε χαρτιά, που αλλάζουν γρήγορα χέρια και μοιράζουν εν σειρά σε όλους τους εμπλεκόμενους θηριώδεις υπεραξίες –συχνά χωρίς να δημιουργούν ούτε κόκκο πραγματικής αξίας.
Αυτό το σύστημα χειραγωγεί τα χρηματιστήρια ανοδικά, αφενός γιατί μπορεί να το κάνει καθώς του προσφέρονται τεράστια κεφάλαια, αφετέρου γιατί έτσι βγάζει εύκολα και απίστευτα μεγάλα κέρδη. Από αυτήν την ιδιότυπη χειραγώγηση των αγορών διευρύνονται σταθερά και οι πρωτοφανείς ανισότητες: Τα κέρδη από τα «χαρτιά» αυξάνονται γεωμετρικά, πολύ ταχύτερα από κάθε άλλη αξία, και γι’ αυτό τα «χαρτιά» προσελκύουν συνεχώς περισσότερα κεφάλαια (που αποστερείται η πραγματική οικονομία) και δημιουργούνται οι υπερπλούσιοι του 1%.
Με αποτέλεσμα αυτό που γράφουν στην ανοιχτή επιστολή τους, εδώ, με αφορμή το Νταβός, περίπου 400 εκατομμυριούχοι από 24 χώρες: «Μια χούφτα παγκόσμιων ολιγαρχών με ακραίο πλούτο -γράφουν- έχουν αγοράσει τις δημοκρατίες μας, έχουν καταλάβει τις κυβερνήσεις μας, έχουν φιμώσει την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, έχουν επιβάλει ασφυκτικό έλεγχο στην τεχνολογία και την καινοτομία, έχουν βαθύνει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και έχουν επιταχύνει την αποσύνθεση του πλανήτη».
