ΝΤΑΒΟΣ, Ελβετία — Οι στενότεροι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών διακήρυξαν την Τρίτη το τέλος της παγκόσμιας τάξης που οικοδομήθηκε υπό αμερικανική ηγεσία, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η αδιάκοπη πολιτική εξαναγκασμού του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε τα μοιραία ελαττώματά της.
Γιατί έχει σημασία: Έχει περάσει η εποχή που οι παγκόσμιοι ηγέτες περπατούσαν στις μύτες των ποδιών γύρω από τον Τραμπ. Ο πρώτος χρόνος της θητείας του —που κορυφώθηκε με την κρίση γύρω από τη Γροιλανδία— παγίωσε τον φόβο ότι η παλιά διεθνής τάξη δεν μπορεί πλέον να διασωθεί.
«Το να είσαι ένας ευτυχισμένος υποτελής είναι ένα πράγμα. Το να είσαι ένας δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, αναφερόμενος στις απειλές του Τραμπ για επιβολή δασμών λόγω της Γροιλανδίας. «Αν υποχωρήσεις τώρα, θα χάσεις την αξιοπρέπειά σου».
Η ασυνήθιστα ωμή αυτή ρητορική αντήχησε σε ολόκληρο το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, την ώρα που ο Τραμπ αναμένεται να φτάσει την Τετάρτη σε μια σύνοδο ήδη φορτισμένη από διπλωματική ένταση και ανησυχία στις αγορές.
Εστίαση: Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρομοίασε την εχθρική στάση του Τραμπ απέναντι στους συμμάχους με το «σοκ Νίξον» του 1971 — τη στιγμή που οι ΗΠΑ ανέτρεψαν τη μεταπολεμική οικονομική τάξη εγκαταλείποντας τον κανόνα του χρυσού.
Κάλεσε σε «μόνιμη» ανεξαρτησία της Ευρώπης από τις ΗΠΑ, προειδοποιώντας ότι η αναμονή για μια επιστροφή στην κανονικότητα μετά τον Τραμπ θα ενισχύσει μόνο την ευρωπαϊκή ευαλωτότητα.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν καταδίκασε τη «διαρκή συσσώρευση νέων δασμών» από τον Τραμπ ως «θεμελιωδώς απαράδεκτη», ιδίως όταν χρησιμοποιείται ως «μοχλός πίεσης επί της εδαφικής κυριαρχίας».
Σε ευρύτερο πλαίσιο: Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, διατύπωσε την πιο αμείλικτη εκτίμηση, λέγοντας στο ακροατήριο του Νταβός: «Ας είμαι σαφής: Βρισκόμαστε εν μέσω μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».
«Γνωρίζαμε ότι η αφήγηση της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής. Ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούσαν τον εαυτό τους όταν τους συνέφερε. Ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα. Ότι το διεθνές δίκαιο ίσχυε με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με το ποιος ήταν ο κατηγορούμενος ή το θύμα», είπε. «Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη», συνέχισε, διότι η αμερικανική ηγεμονία παρείχε παγκόσμια δημόσια αγαθά — από την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών έως ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα. «Αυτή η συμφωνία πλέον δεν λειτουργεί», κατέληξε ο Κάρνεϊ, προειδοποιώντας ότι οι «μεγάλες δυνάμεις» εργαλειοποιούν πλέον την οικονομική διασύνδεση που στήριξε επί δεκαετίες την παγκοσμιοποίηση.
Μεταξύ των γραμμών, ο Καναδός αξιωματούχος ανέφερε στο Axios ότι ο Κάρνεϊ απέφυγε σκόπιμα να κατονομάσει τις ΗΠΑ ή τον Τραμπ, όμως τα σχόλιά του στόχευαν ξεκάθαρα στις πρόσφατες κινήσεις του Τραμπ. Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης καταχειροκροτήθηκε όρθιος καθώς ολοκλήρωσε την ομιλία του.
Πίσω από τις εξελίξεις: Πρώην Αμερικανός αξιωματούχος με στενές επαφές με Ευρωπαίους ηγέτες δήλωσε στο Axios ότι η πρόσφατη πίεση του Τραμπ για τη Γροιλανδία «ξεπέρασε για πρώτη φορά μια κόκκινη γραμμή για τους Ευρωπαίους» — και ότι πολλοί πιστεύουν πως αυτή ίσως είναι η τελευταία τους ευκαιρία να αντιδράσουν.
Η ΕΕ εξετάζει πακέτο αντιποίνων ύψους 93 δισ. ευρώ (περίπου 109 δισ. δολάρια), ενώ ο Μακρόν δήλωσε ότι η Ένωση «δεν πρέπει να διστάσει» να ενεργοποιήσει το εργαλείο κατά του οικονομικού εξαναγκασμού — ένα ισχυρό εμπορικό μέσο που σχεδιάστηκε αρχικά για την Κίνα. «Είναι τρέλα. Το λυπάμαι πραγματικά», είπε για την εφαρμογή του απέναντι στις ΗΠΑ. «Αλλά είναι συνέπεια της απρόβλεπτης και άσκοπης επιθετικότητας».
Η ρήξη είναι εμφανής και πέρα από το ζήτημα της Γροιλανδίας και του εμπορίου.
Η Ουγγαρία είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που εντάχθηκε στο ανακοινωθέν «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ, υπογραμμίζοντας το βάθος της διάβρωσης της εμπιστοσύνης και την απροθυμία των συμμάχων να νομιμοποιήσουν τις πρωτοβουλίες του. Μέχρι στιγμής, το συμβούλιο έχει λάβει στήριξη από την Αλβανία, τη Λευκορωσία, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μαρόκο.
Τι να παρακολουθήσουμε: Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να συναντηθεί με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, και άλλους για τη Γροιλανδία — όμως πολλοί από τους πλέον κρίσιμους ηγέτες δεν θα βρίσκονται στο δωμάτιο.
Η πρωθυπουργός της Δανίας επέλεξε να μην πάει καθόλου στο Νταβός, ενώ ο Μακρόν αποχώρησε την Τρίτη χωρίς να συναντήσει τον Τραμπ. Παραμένει ασαφές αν οι ηγέτες της Γερμανίας ή του Ηνωμένου Βασιλείου θα συμμετάσχουν στη συνάντηση.
Όλα αυτά εκτυλίσσονται ενώ ενισχύεται η ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία και καθώς ο πρωθυπουργός του νησιού προειδοποιεί τον πληθυσμό να προετοιμαστεί για ενδεχόμενη εισβολή.
Την ίδια ώρα, οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, συναντήθηκαν στο «USA House» στο Νταβός με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, σύμβουλο του Βλαντίμιρ Πούτιν, για να συζητήσουν τη διαδικασία ειρήνευσης στην Ουκρανία.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι η Ρωσία δεν έχει δείξει καμία γνήσια πρόθεση για ειρήνη, ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν σχεδιάζει προς το παρόν να ταξιδέψει στην Ελβετία, μετά από τη μαζική ρωσική επίθεση που άφησε περιοχές της Ουκρανίας χωρίς νερό και ηλεκτρικό ρεύμα, εν μέσω σκληρού χειμώνα.
Συμπέρασμα: «Δεν έχει νόημα να είμαστε πια ήπιοι», δήλωσε ο ντε Βέβερ. «Αν κάποιος σου λέει “θέλω να πάρω έδαφος του ΝΑΤΟ από εσένα, αλλιώς θα ξεκινήσω εμπορικό πόλεμο”, τότε θα ξεκινήσουμε εμπορικό πόλεμο».
