Η κυρίαρχη αφήγηση γύρω από την αυτοματοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη είναι εδώ και χρόνια ζοφερή: Οι μηχανές αντικαθιστούν ανθρώπους, οι θέσεις εργασίας συρρικνώνονται και οι μισθοί πιέζονται προς τα κάτω. Ωστόσο, νέα έρευνα του MIT έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την απλουστευτική εικόνα, δείχνοντας ότι η επίδραση της αυτοματοποίησης στην εργασία είναι πολύ πιο σύνθετη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευνοϊκή για τους εργαζόμενους.
Οι οικονομολόγοι David Autor και Neil Thompson εξέτασαν εκατοντάδες επαγγέλματα στις ΗΠΑ από το 1980 έως το 2018, επιχειρώντας να εξηγήσουν ένα παράδοξο: Γιατί ορισμένες θέσεις, παρότι θεωρητικά εκτεθειμένες στην αυτοματοποίηση, δεν υπέστησαν τη μισθολογική κατάρρευση που προέβλεπαν παλαιότερα μοντέλα. Το βασικό τους συμπέρασμα είναι ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν ένα επάγγελμα αυτοματοποιείται, αλλά ποια ακριβώς καθήκοντα αυτοματοποιούνται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι λογιστές και οι βοηθοί λογιστηρίου. Οι υπολογιστές ανέλαβαν μεγάλο μέρος των απλών, επαναλαμβανόμενων εργασιών τους, με αποτέλεσμα η συνολική απασχόληση να μειωθεί κατά περίπου ένα τρίτο. Παρ’ όλα αυτά, οι πραγματικοί ωριαίοι μισθοί αυξήθηκαν σχεδόν κατά 40%. Η εξήγηση είναι ότι, καθώς εξαφανίστηκαν τα πιο εύκολα καθήκοντα, η δουλειά που απέμεινε απαιτούσε υψηλότερη εξειδίκευση, περιορίζοντας τον αριθμό όσων μπορούσαν να την κάνουν και αυξάνοντας την αξία τους στην αγορά.
Το αντίθετο συνέβη σε άλλες ειδικότητες, όπως οι υπάλληλοι αποθήκης. Εκεί η αυτοματοποίηση στόχευσε πιο εξειδικευμένα καθήκοντα, καθιστώντας τη δουλειά ευκολότερη και προσβάσιμη σε περισσότερους. Το αποτέλεσμα ήταν αύξηση της απασχόλησης, αλλά μείωση των μισθών. Παρόμοια δυναμική παρατηρείται και στους οδηγούς ταξί, όπου η έλευση του GPS αφαίρεσε την ανάγκη βαθιάς γνώσης των δρόμων, μετατρέποντας την εργασία σε πιο «εμπορευματοποιημένη».
Για τις επιχειρήσεις, τα ευρήματα αυτά έχουν πρακτικές συνέπειες.
Όταν η αυτοματοποίηση αυξάνει τους μισθούς αλλά μειώνει τις θέσεις, η προσαρμογή μπορεί να γίνει σταδιακά, μέσω φυσικής αποχώρησης προσωπικού. Όταν όμως συμπιέζει τις αμοιβές, τα προβλήματα ηθικού και διατήρησης προσωπικού γίνονται πιο έντονα. Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η αυτοματοποίηση δεν είναι εγγενώς καλή ή κακή: Συγκεντρώνει την ανθρώπινη εργασία στα πιο δύσκολα και πολύτιμα καθήκοντα και, όταν το κάνει, μπορεί να αυξήσει –και όχι να μειώσει– την αξία της ανθρώπινης εξειδίκευσης.
