Το πένθος δεν ακολουθεί στάδια ούτε κλείνει με μια τελική πράξη· συχνά έρχεται σε κύματα. Το να το αναγνωρίσουμε, είναι ίσως το πιο ουσιαστικό βήμα για να σταθούμε πραγματικά δίπλα σε κάποιον που πονά.
Των Lauren Breen και Maarten Eisma
Το να στηρίξει κανείς έναν άνθρωπο που πενθεί είναι συχνά πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται. Παρότι οι περισσότεροι έχουμε βιώσει κάποια μορφή απώλειας, όταν βρισκόμαστε απέναντι στον πόνο των άλλων, κυριαρχεί η αμηχανία: Να μιλήσουμε ή να σωπάσουμε; Να εκφράσουμε συλλυπητήρια ή να αποφύγουμε το θέμα για να μην «ανοίξουμε πληγές»;
Αυτή η αβεβαιότητα οδηγεί συχνά σε σιωπή ή σε αποστασιοποίηση, όπως στην περίπτωση ανθρώπων που αποσύρονται πιστεύοντας –λανθασμένα– ότι έτσι προστατεύουν τον πενθούντα. Στην πραγματικότητα, πολλοί άνθρωποι που έχουν χάσει κάποιον νιώθουν ότι λαμβάνουν λιγότερη υποστήριξη από όση θα ήθελαν. Έρευνες σε χώρες όπως η Αυστραλία, η Ιρλανδία και οι ΗΠΑ δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό πενθούντων θεωρεί την κοινωνική στήριξη ανεπαρκή ή κακής ποιότητας.
Η κοινωνική υποστήριξη, όταν βιώνεται ως ουσιαστική, μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στη μοναξιά, την κατάθλιψη και το άγχος. Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι να βρούμε τα «τέλεια» λόγια, αλλά να είμαστε παρόντες με τρόπο αυθεντικό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες του άλλου.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αμηχανία είναι φυσιολογική και δεν πρέπει να λειτουργεί ανασταλτικά. Ακόμη και μια απλή φράση, όπως «δεν ξέρω τι να πω, αλλά είμαι εδώ για σένα», συχνά εκτιμάται. Το κλειδί είναι να εστιάσουμε στην εμπειρία του πενθούντος, να ακούσουμε προσεκτικά και να επικυρώσουμε τα συναισθήματά του, χωρίς να σπεύδουμε να δώσουμε λύσεις ή συμβουλές.
Αντίθετα, καλό είναι να αποφεύγονται τα κλισέ και οι παρηγορητικές γενικεύσεις τύπου «ο χρόνος γιατρεύει τα πάντα», «τουλάχιστον έζησε μια γεμάτη ζωή» ή «πρέπει να είσαι δυνατός». Τέτοιες φράσεις, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι, συχνά υποβαθμίζουν τον πόνο και κάνουν τον άλλον να νιώθει ότι δεν τον καταλαβαίνουν.
Ιδιαίτερη αξία έχει η πρακτική βοήθεια, όταν προσφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο: Όχι ένα γενικό «πες μου αν χρειαστείς κάτι», αλλά μια σαφής πρόταση, όπως να αναλάβετε ένα γεύμα, μια μετακίνηση παιδιών ή μια καθημερινή υποχρέωση.
Παράλληλα, η στήριξη δεν πρέπει να περιορίζεται στις πρώτες ημέρες μετά την απώλεια. Το πένθος εξελίσσεται στον χρόνο και η επαναλαμβανόμενη παρουσία –ένα μήνυμα, ένα τηλεφώνημα, μια υπενθύμιση ότι «είμαι ακόμα εδώ»– έχει συχνά μεγάλη σημασία.
Τέλος, είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται τα σημάδια ότι κάποιος μπορεί να χρειάζεται επιπλέον, επαγγελματική βοήθεια, όπως επίμονη αδυναμία λειτουργικότητας ή σκέψεις αυτοκτονίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ήπια παρότρυνση προς συμβουλευτική ή θεραπεία μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη.
Το πένθος δεν ακολουθεί στάδια ούτε «κλείνει» με μια τελική πράξη· συχνά έρχεται σε κύματα. Το να το αναγνωρίσουμε αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό πρώτο βήμα για να σταθούμε πραγματικά δίπλα σε κάποιον που πονά.
