Γράφει η G. Gopinath
Παρά την επιφανειακή εικόνα σταθερότητας, η παγκόσμια οικονομία έχει αλλάξει ριζικά και βρίσκεται σε πιο εύθραυστη κατάσταση απ’ όσο δείχνουν οι βασικοί δείκτες.
Το 2025 χαρακτηρίστηκε από σημαντικές ανατροπές: Οι Ηνωμένες Πολιτείες αύξησαν τους δασμούς τους στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, η Κίνα απάντησε με αντίμετρα και η αβεβαιότητα στην οικονομική πολιτική εντάθηκε. Παρόλα αυτά, η παγκόσμια ανάπτυξη παρέμεινε στο 3,2%, όσο ακριβώς αναμενόταν πριν ξεσπάσουν αυτές οι εντάσεις. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι δασμοί και οι εμπορικές συγκρούσεις δεν έχουν κόστος· απλώς οι επιπτώσεις τους δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως.
Οι διαρθρωτικές ζημιές στην οικονομία εμφανίζονται συχνά με καθυστέρηση. Το παράδειγμα του Brexit δείχνει πως οι άμεσες επιπτώσεις μπορεί να είναι περιορισμένες, αλλά μακροπρόθεσμα οι απώλειες γίνονται σημαντικές και δύσκολα αναστρέψιμες. Κάτι παρόμοιο κινδυνεύει να συμβεί και τώρα με τους δασμούς.
Η σχετική ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας το 2025 οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες.
Πρώτον, οι πραγματικοί δασμοί ήταν χαμηλότεροι από τους ανακοινωθέντες λόγω εξαιρέσεων, ενώ η έντονη επενδυτική δραστηριότητα στην τεχνητή νοημοσύνη και η χρηματιστηριακή άνοδος στήριξαν την ανάπτυξη, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και σε χώρες που εξάγουν προϊόντα σχετιζόμενα με την AI.
Δεύτερον, η δημοσιονομική πολιτική ήταν επεκτατική σε μεγάλες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ, η Γερμανία και η Κίνα. Αυτοί οι παράγοντες έκρυψαν προσωρινά τις αρνητικές συνέπειες των εμπορικών συγκρούσεων.
Ωστόσο, η οικονομία είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο φαίνεται. Ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης, αν και έχει τεράστιες δυνατότητες, αντιμετωπίζει προβλήματα κερδοφορίας. Οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν τις υπερβολικά υψηλές αποτιμήσεις, καθώς οι μεγάλες δαπάνες δεν συνοδεύονται πάντα από αντίστοιχα έσοδα. Υπάρχει, επομένως, κίνδυνος μιας διόρθωσης παρόμοιας με τη φούσκα των dotcom.
Οι δασμοί έχουν ήδη επιβαρύνει κυρίως τις ΗΠΑ: το μεγαλύτερο μέρος του κόστους έχει απορροφηθεί από τις επιχειρήσεις, αλλά ένα σημαντικό τμήμα μετακυλίεται στους καταναλωτές, αυξάνοντας τον πληθωρισμό και μειώνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Το 2026 οι επιπτώσεις αναμένεται να γίνουν πιο εμφανείς, καθώς οι επιχειρήσεις θα μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους στις τιμές.
Η Κίνα καλείται να επανεξετάσει την εξάρτησή της από τις εξαγωγές, ενώ η Ευρώπη, αν και υπερασπίζεται το σύστημα των κανόνων, χρειάζεται εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την ελκυστικότητά της. Τέλος, η απομάκρυνση των ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς τους εταίρους επιτείνει τον κατακερματισμό του παγκόσμιου συστήματος.
Το 2026 αποτελεί κρίσιμη ευκαιρία διόρθωσης πορείας· αν χαθεί, το κόστος για τα επίπεδα διαβίωσης θα γίνει αισθητό παντού και ίσως τότε να είναι πλέον αργά.
