Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες με τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποφέρει από περιστασιακές διακοπές ηλεκτροδότησης, αξιοποιεί μόνο κάτι παραπάνω από το 80% της πράσινης ενέργειας που παράγει και δεν αποτελεί δίοδο διέλευσης ηλεκτρισμού προς την Ευρώπη. Και τα τέσσερα αυτά στοιχεία , με πρωτεύουσα την επιρροή των τιμών, υπονομεύουν συστηματικά την ανταγωνιστικότητα της, αλλά μέχρι στιγμής οι ενεργειακές πολιτικές της χώρας δεν βρίσκουν στόχο.
Ο ηλεκτρισμός είναι, άμεσα και έμμεσα, η κυρίαρχη μορφή τελικής ενέργειας, απαραίτητη στις τηλεπικοινωνίες, την βιομηχανία, τον τουρισμό, το εμπόριο, τις υπηρεσίες, τις κατασκευές, την διασκέδαση, τα νοσοκομεία, τα βενζινάδικα και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και το σπίτι. Η ελληνική οικονομία για να επιταχύνει και να συγκλίνει προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, χρειάζεται ηλεκτρισμό χωρίς διακοπές και με ανταγωνιστικό κόστος.
Δεδομένης της υπερεπένδυσης που έχει γίνει σε ΑΠΕ, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι επαρκής αλλά η δυνατότητα διάθεσης της στην κατανάλωση περιορίζεται από τις δυνατότητες του δικτύου και των διασυνδέσεων. Εξ αιτίας τους, έχουμε «κόψιμο» ( curtailment) της παραγωγής από ΑΠΕ, με απώλεια ενέργειας και εσόδων. Για να βελτιωθεί η οικονομική απόδοση τους και να μην περιορισθούν οι επενδύσεις σε ΑΠΕ, το δίκτυο πρέπει να αναβαθμιστεί και η διαχείριση του να γίνει ευφυέστερη με καλύτερες τεχνολογίες και τεχνητή νοημοσύνη.
Σήμερα, η διαθέσιμη ισχύς για την κάλυψη της ζήτησης είναι οριακή στις ώρες που οι ΑΠΕ παράγουν μερικά, όπως φαίνεται και από τις πολύ υψηλές τιμές του ηλεκτρισμού κατά την βραδινή αιχμή. Η ζήτηση στο διασυνδεδεμένο σύστημα έχει παραμείνει σχεδόν σταθερή τα τελευταία 10 χρόνια, αλλά θα μεγαλώσει με την δημιουργία data centres (που κάθε ένα χρειάζεται τόση ισχύ όσο μια μικρή πόλη), τις διασυνδέσεις της Κρήτης και των νησιών και την προϊούσα εξηλεκτρικοποίηση της τελικής κατανάλωσης.
Χρειάζεται λοιπόν, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες και την ώρα της ημέρας, να υπάρχει ικανή διαθέσιμη σταθερή, ισχύς στο σύστημα για να καλύπτει αδιάλειπτα την ζήτηση όλο το εικοσιτετράωρο. Μόνον έτσι δεν θα εμφανισθούν προβλήματα συστημικής αστάθειας, όπως το blackout στην Ιβηρική χερσόνησο το περασμένο καλοκαίρι.
Η τιμή του ηλεκτρισμού είναι υψηλή, και τραυματίζει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και των άλλων παραγωγικών κλάδων, για δύο λόγους: Αδύναμες διασυνδέσεις με ηλεκτρικούς χώρους όπου η τιμή είναι χαμηλότερη (πχ Κεντρική Ευρώπη), και στρεβλή λειτουργία της αγοράς, ειδικά της εξισορρόπησης, που ερευνάται από τον Ευρωπαίο Ρυθμιστή ACER γιατί παράγει αδικαιολόγητα υψηλές τιμές στην νυχτερινή αιχμή .
Είναι σαφές ότι οι χρηματιστηριακής έμπνευσης περιφερειακές αγορές ηλεκτρισμού στην ΕΕ δεν λειτουργούν σωστά. Ως αποτέλεσμα, το Target Model δεν έφερε περισσότερο ανταγωνισμό στην παραγωγή, ούτε μείωσε τις τιμές, κυρίως γιατί δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την οικονομική διάκριση μεταξύ κόστους διαθεσιμότητας ισχύος και κόστους παραγωγής ενέργειας.
Οι πρόσφατες προσπάθειες συγκράτησης, εκτός αγοράς ,της τιμής του ηλεκτρισμού προς την βιομηχανία, κατά το ιταλικό μοντέλο, είναι αδύνατον να έχουν μακροπρόθεσμα θετικά αποτελέσματα, ενώ «τροφοδοτούν» τις μελλοντικές ανάγκες εξισορρόπησης του δικτύου με πρόσθετες ΑΠΕ.
Για την στήριξη της ανάκαμψης της ανταγωνιστικότητας, που προϋποθέτει ενεργειακή ασφάλεια, απαιτούνται δομικές παρεμβάσεις σε τέσσερεις στρατηγικές περιοχές:
Πρώτο, επέκταση και ενίσχυση του διασυνδεδεμένου δικτύου στην υψηλή και μεσαία τάση , και βελτίωση των αυτοματισμών διαχείρισης του.
Δεύτερο, μείωση της μεταβλητότητας της διαθέσιμης ισχύος από ΑΠΕ με περισσότερες ανεμογεννήτριες και γεωθερμική ενέργεια στο μείγμα, και ένταξη στο σύστημα μπαταριών μεγάλου μεγέθους και σημαντικής διαρκείας λειτουργίας.
Τρίτο, «αποχρηματιστηριοποίηση» της αγοράς και επανεισαγωγή των πληρωμών ισχύος, ώστε ναι ενισχυθούν τα κίνητρα για την κατασκευή των αναγκαίων, για τη σταθερότητα της διαθέσιμης ισχύος, σταθμών και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας.
Τέταρτο, κατασκευή διασυνδέσεων μεγάλης δυναμικότητας με την αγορές της Ευρώπης, για τη διευκόλυνση των εξαγωγών και την κάλυψη των ελλειμμάτων στην διάρκεια της ημέρας.
Η απρόσκοπτη διαθεσιμότητα και προσιτότητα του ηλεκτρισμού αναγκαία συνθήκη για την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Για την συνεχή ικανοποίηση της απαιτείται μια πολύ καλά τεχνικά και οικονομικά σχεδιασμένη στρατηγική, με άξονες την συνολική αναβάθμιση του συστήματος, την ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας, και την ριζική ανασύνταξη της «αγοράς» ηλεκτρισμού.
Το 2026 πρέπει να αποτελέσει σημείο εκκίνησης της μεταλλαγής του ηλεκτρισμού από εμπόδιο σε ενισχυτή ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης και της Ελλάδας.
(*) Ο Κώστας Σ. Μητρόπουλος είναι Σύμβουλος Επιχειρήσεων
