Τα συστήματα τροφίμων χρησιμοποιούν σχεδόν το 70% των παγκόσμιων αντλήσεων γλυκού νερού. Το διεθνές εμπόριο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων μεταφέρει ουσιαστικά τεράστιους όγκους «εικονικού νερού» που χρησιμοποιείται σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα προς τις αγορές κατανάλωσης, με τις επιπτώσεις στα προϊόντα συχνά να παραμένουν αόρατες στους καταναλωτές. Η μελέτη χαρτογραφεί τις προκλήσεις βιωσιμότητας που συνδέονται με αυτό το εμπόριο και προτείνει ιδέες για βελτιώσεις στη διακυβέρνηση των υδάτων.
Θεωρητικά, το εμπόριο επιτρέπει μια πιο ισορροπημένη χρήση των παγκόσμιων υδάτινων πόρων, δίνοντας τη δυνατότητα σε χώρες με έλλειψη νερού να αποκτούν προϊόντα υψηλής έντασης νερού από περιοχές με αφθονία υδάτων – και οι δύο πλευρές να ωφελούνται από την ανταλλαγή. Στην πράξη, όμως, ένας συνδυασμός υπεράντλησης νερού, υποτιμολόγησης και αδύναμης ρύθμισης σε πολλές χώρες έχει ως αποτέλεσμα τα προϊόντα υψηλής έντασης νερού να προέρχονται συχνά από περιοχές με έλλειψη νερού και/ή ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η παραγωγή τροφίμων για εξαγωγή μπορεί να έχει σημαντικές αρνητικές συνέπειες για τους υδάτινους πόρους της εξαγωγικής χώρας – μεταξύ άλλων προκαλώντας ρύπανση, εκτροπή και εξάντληση των υδάτων, καθώς και μειώνοντας την ανθεκτικότητα της κοινωνίας στις κρίσεις κλίματος και βιοποικιλότητας. Η αύξηση του πληθυσμού, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου και οι μεταβαλλόμενες διατροφικές προτιμήσεις, σε συνδυασμό με το διεθνές εμπορικό σύστημα, έχουν αυξήσει δραματικά το υδάτινο αποτύπωμα του τομέα τροφίμων και γεωργίας τις τελευταίες δεκαετίες, επιδεινώνοντας την πίεση σε πολλές παραγωγικές περιοχές και δημιουργώντας σημαντικούς κινδύνους για τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η διασφάλιση ότι τα υδάτινα αποτυπώματα του εμπορίου τροφίμων και γεωργίας είναι βιώσιμα και ανθεκτικά αποτελεί ολοένα και περισσότερο ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η επίτευξη αυτού του στόχου δεν εξαρτάται μόνο από τις δράσεις των αγροτών αλλά και από την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο διεθνείς επενδυτές, εμπορικές κυβερνήσεις και λιανοπωλητές τροφίμων αλληλοεπιδρούν με το νερό – και το αποτιμούν.
Η πρόοδος προς μια βιώσιμη διακυβέρνηση του «εικονικού νερού» στον τομέα τροφίμων και γεωργίας μπορεί να προωθηθεί μέσω:
(α) Παρεμβάσεων πολιτικής συντονισμένων μεταξύ υπουργείων, μεταξύ χωρών παραγωγών και καταναλωτών, που εμπλέκουν δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, με στόχο συνέργειες δράσεων για το νερό, το κλίμα και τη βιοποικιλότητα.
(β) Μεταρρύθμισης ή επαναπροσδιορισμού των αγροτικών επιδοτήσεων, περιλαμβανομένων εκείνων που προωθούν την άρδευση υψηλής έντασης ή την υπερβολική χρήση εισροών. Η αντιμετώπιση αυτών των επιδοτήσεων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, καθώς εμποδίζουν την αντανάκλαση της πραγματικής αξίας του νερού στις τιμές.
(γ) Υποστήριξης από τις εισαγωγικές χώρες της βιώσιμης χρήσης νερού στα υπερπόντια στάδια των εφοδιαστικών αλυσίδων, δια της υποχρεωτικής γνωστοποίησης υδατικών αποτυπωμάτων και της θέσπισης προτύπων που αφορούν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της χρήσης και διαχείρισης του νερού.
(δ) Παροχής στήριξης από τους εισαγωγείς προς τις χώρες-προμηθευτές ώστε τα εμπορικά μέτρα για τη βιωσιμότητα να είναι εφαρμόσιμα, προλαμβάνοντας έτσι μέτρα προστατευτισμού από πλούσιες χώρες.
(ε) Πολυμερούς συνεργασίας, όπως μέσω υψηλού επιπέδου φόρουμ όπως οι Δομημένες Συζητήσεις για το Εμπόριο και την Περιβαλλοντική Βιωσιμότητα (TESSD) του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Τέτοιες συνεργασίες προσφέρουν δυνατότητες οικοδόμησης εμπιστοσύνης και βελτίωσης της συνεργασίας μεταξύ εμπορικών εταίρων σε ζητήματα που αφορούν το νερό.
