Μία παράμετρος που θα βαρύνει στις οικονομικές εξελίξεις το 2026 αλλά κυρίως τα επόμενα χρόνια, είναι η ολοκλήρωση της λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), στα τέλη του πρώτου εξαμήνου. Μένει να φανεί πόσα από τα 36,6 δισ. ευρώ, που είχαν κατανεμηθεί στη χώρα μας, θα απορροφηθούν τελικά -σύμφωνα με υπολογισμούς θα είναι λίγο πάνω από τα δύο τρίτα. Αλλ’ αυτό που ήδη έχει φανεί και, δυστυχώς, δεν αλλάζει, είναι η εντελώς άστοχη διαχείριση όσων απορροφήθηκαν, με αποτέλεσμα να αφήνουν ανεπαίσθητο αποτύπωμα στην κοινωνία και την οικονομία, χωρίς ουδεμία πολλαπλασιαστική επίδραση στην ανάπτυξη.
Ήταν μια μεγάλη, χαμένη ευκαιρία. Δείτε τί προβλέπει η κυβέρνηση για το ΑΕΠ και τις επενδύσεις τα επόμενα χρόνια: Η αύξηση του ΑΕΠ θα είναι 2,4% το 2026 και θα περιορίζεται σε 1,7% το 2027, σε 1,6% το 2028 και σε 1,3% το 2029 –κατ’ ουσίαν, πέφτει στο μέσο ρυθμό μεγέθυνσης που είχε τις προηγούμενες 10ετίες, πριν την κρίση χρέους. Γιατί; Ο κύριος λόγος είναι η υστέρηση επενδύσεων. Ο Πολυετής Δημοσιονομικός Προϋπολογισμός 2026-29 προβλέπει ότι οι επενδύσεις θα έχουν μια σημαντική αύξηση 10,2% το 2026, πέφτουν στο 4,1% το 2027, στο 0,9% το 2028 και στο 0,8% το 2029. Η επίδραση του ΤΑΑ εξατμίζεται, λες και δεν ήταν παρά κάποια επιδόματα που τελειώνουν.
Πού οφείλεται και τι σημαίνει η αύξηση των επενδύσεων 10,2% το 2026; Οφείλεται εν μέρει στην ωρίμανση έργων και την απορρόφηση κεφαλαίων. Και εν μέρει, στην προεξόφληση της πτώσης των ρυθμών του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια, η οποία -ceteris paribus- θα συνεπιφέρει μείωση της αξίας ακινήτων και επιχειρήσεων. Πολλοί, δηλαδή, που είχαν σκοπό να πουλήσουν σε μελλοντικό χρόνο εκτάσεις γης, ακίνητα, επιχειρήσεις ή μερίδια σε αυτές, αναμένεται να το κάνουν το 2026, όσο διατηρούνται υψηλά οι αξίες, πριν μειωθούν λόγω συγκράτησης της οικονομικής δραστηριότητας (ακόμα κι αν, σπεύδοντας να πουλήσουν, επισπεύδουν την πτώση των αξιών). Αυτές οι αγοραπωλησίες συμπεριλαμβάνονται στο 10,2% της αύξησης των επενδύσεων το 2026.
Αν αυτή είναι μία βασική οικονομική εξέλιξη το 2026, μία άλλη πολύ σημαντική θα είναι η υλοποίηση της συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Μέχρι τώρα, αυτές παρέμεναν στον πάγο, τα συνδικάτα ψιλοδιαλύθηκαν και το μερίδιο της μισθωτής εργασίας συρρικνώθηκε: Το 2019, τα εισοδήματα από κέρδη ήταν μεγαλύτερα από αυτά της εργασίας κατά 21,3 δισ. ευρώ και το 2024 κατά 36,1 δισ. ευρώ, 69,5% παραπάνω. Το 62,5% των μισθωτών, πάνω από 1,5 εκατ. άνθρωποι, παίρνουν λιγότερα από 956 ευρώ καθαρό μισθό. Και 700.000 αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. Έπρεπε (α) να αρχίσει η δημοσκοπική κατάρρευση της ΝΔ, μετά τα συλλαλητήρια για τα Τέμπη στις αρχές 2025 και (β) να απαιτήσει η Κομισιόν να καλύπτεται το 80% των μισθωτών από συλλογικές συμβάσεις σε 5 χρόνια, για να υποχρεωθεί η κυβερνητική ηγεσία να προσυπογράψει τη σημαντική συμφωνία που πέτυχαν οι κοινωνικοί εταίροι, με κεντρική πρωτοβουλία της ΓΣΕΕ και του ΣΕΒ.
Με αυτήν θα αρχίσει να αλλάζει το τοπίο στην αγορά εργασίας. Προ κρίσης, υπήρχαν περίπου 90 κλαδικές συμβάσεις που κάλυπταν κάτι λιγότερο από 2 εκατ. μισθωτούς, σήμερα υπάρχουν μόνο 15 κλαδικές συμβάσεις. Πρόθεση των κοινωνικών εταίρων είναι (α) οι 15 συμβάσεις να επεκταθούν ώστε να καλύψουν το 100% των απασχολουμένων σε αυτούς τους κλάδους, και (β) το 2026 ή το αργότερο μέχρι τις αρχές του 2027, να έχουν συναφθεί κλαδικές συμβάσεις σε όλους τους κλάδους. Έτσι, σε 12-14 μήνες θα έχουν συλλογικές συμβάσεις και κάποιες πρώτες αυξήσεις μισθών αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες μισθωτοί. Θα είναι το πρώτο σημαντικό βήμα των εταίρων σε μια πορεία με τελικό στόχο την επίτευξη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου. Αν το πετύχουν, θα είναι το σπουδαίο νέο του 2026.
