Σε συνέχεια της έκδοσης του «Greece’s Sovereign Debt Crisis and its Economic Aftermath» που είχε κυκλοφορήσει το 2024 στα αγγλικά, πάλι από τις Εκδόσεις Economia, η ελληνική εκδοχή είναι πλέον διαθέσιμη – με όλη την ιδιότυπη επικαιρότητα που αποκτά και πάλι η διάσταση του «και τώρα, πού πάμε;».
Και τούτο, επειδή τα στοιχεία που βγήκαν στην επιφάνεια για τις προοπτικές των αναπτυξιακών ρυθμών της οικονομίας μετά το 2026-27, κι ακόμη περισσότερο για τις επενδύσεις /τον σχηματισμό παγίου κεφαλαίου τείνουν (κατά το Μεσοπρόθεσμο 2026-2029) να προσγειωθούν μετά το Ταμείο Ανάκαμψης σ’ ένα αποκαρδιωτικό 0,8-0,9% ξεκινώντας από ένα 10,2% στην αρχή της περιόδου, σε κάνουν να ανακαθίσεις.
Και να ξαναφυλλομετρήσεις το βιβλίο Νίκου Γκαργκάνα, ιδίως εκεί όπου καταγράφεται ανησυχία για το ότι η Ελλάδα διαθέτει μεν την ομπρέλα της ρύθμισης του χρέους της μέχρι και το 2032, πλην η χώρα «συνεχίζει να αντικαθιστά την χρηματοδότηση από τον επίσημο τομέα με άντληση πόρων από την αγορά με ρυθμούς που μπορεί να αποδειχθούν μη διατηρήσιμη μακροπρόθεσμα».
Μπορεί αυτοί οι χρονικοί ορίζοντες να φαίνονται απόμακροι, πλην καθώς η εμπειρία που καταθέτει ο πρώην Διοικητής της ΤτΕ (2002-2008) και στενός παρατηρητής της ελληνικής οικονομίας από πολύ νωρίτερα, και πάντως από την εποχή της πορείας προς την Ευρωζώνη αλλ’ ήδη της πρώτης σταθεροποίησης Σημίτη, δεν είναι απλώς μια αναζήτηση διδαγμάτων, αλλά και επισήμανσης θεμελιωδών αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας. Οι οποίες απλώς ήρθαν με βίαιο τρόπο στην επιφάνεια τα χρόνια της ελληνικής κρίσης χρέους και του παρολίγον Grexit, πλην δεν είναι και τόσο βέβαιο ότι έχουν προσπεραστεί/διορθωθεί αληθινά και όχι απλώς απωθηθεί από το παρασκήνιο με τις πιεστικές διορθώσεις που έφεραν/επέβαλαν τα Μνημόνια και με την μετέπειτα οικονομική διαχείριση (και την επιδέξια επικοινωνία της).
Η αφήγηση του Ν. Γκαργκάνα φέρνει στο προσκήνιο πράγματα που έχουμε αρχίσει να ξεχνούμε. Και μπορεί η αναφορά του ότι οι ακαμψίες της ελληνικής οικονομίας «επιβαρύνουν την παραγωγικότητα» να ακούγεται περίπου αναμενόμενη, πλην όμως η αναγνώριση ότι «το βάρος της προσαρμογής μοιράστηκε άνισα» και ότι δεν προνοήθηκε από τους μνημονιακούς σχεδιασμούς ένα «καλοσχεδιασμένο κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας για να προστατευθούν οι πλέον αδύναμοι» - προερχόμενο, το τελευταίο αυτό, από κεντρικό τραπεζίτη και συντελεστή ακόμη νωρίτερα Προγραμμάτων Σταθερότητας ... κάτι σημαίνει.
Διότι το ότι «οι αποφάσεις οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι – υπο ορισμένες συνθήκες – μια διαρκής προκυκλική τάση στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, και ειδικότερα η έλλειψη σύνεσης στην άσκηση της δημοσιονομικής πολιτικής μπορεί να οδηγήσει σε απότομη διακοπή της χρηματοδότησης μέσω των αγορών» μπορεί να ακούγεται σχεδόν ταυτολογικό μετά την κρίση.
Και η διατύπωση «σήμερα υπάρχουν καλύτερα εχέγγυα ώστε να μην επαναληφθεί η κρίση της δεκαετίας του 2010» να ακούγεται ενθαρρυντικά. Πλην όμως... η επιφύλαξη Γκαργκάνα που ήδη καταγράψαμε παραπάνω, σχετικά με την τάση της τωρινής διαχείρισης να υποκαθιστά επίσημη χρηματοδότηση με δανεισμό μέσω των αγορών, χρειάζεται κι αυτή, να ληφθεί σοβαρά υπόψιν.
Καθώς και η άλλη επισήμανσή του, ότι δηλαδή «η ανάκαμψη απέκρυψε τις εναπομένουσες σοβαρές μακροχρόνιες ευπάθειες» οι οποίες [εδώ κρατηθείτε!] «αν δεν αντιμετωπισθούν, θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια μελλοντική κρίση».
Α, ναι, και μια κατακλείδα διαφορετικής στόχευσης: «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από κοινού με άλλους οργανισμούς», θα πρέπει να εποπτεύει την κατάσταση της οικονομίας και την ασκούμενη οικονομική πολιτική πολύ πιο αυστηρά και πιο αποτελεσματικά [...] βοηθώντας την Ελλάδα να ακολουθήσει μια επιτυχή πορεία».
Θετική, λοιπόν, η αποτίμηση Γκαργκάνα ως προς την έξοδο από την περιπέτεια της ελληνικής κρίσης χρέους – με πολλές αφηγήσεις στιγμιότυπων της πορείας αλλά και με ένα Παράρτημα που σε 26 Διαγράμματα δίνει μια εναργέστατη περιγραφή των βημάτων – αλλά με τίποτε επαναπαυμένη.
