Η σκηνή είναι γνώριμη: Έχετε ετοιμαστεί άψογα για μια παρουσίαση, το κοινό δείχνει ενθουσιασμένο, αλλά ένα άτομο στην πρώτη σειρά έχει μια έκφραση μόνιμης ενόχλησης. Όσο κι αν προσπαθείτε να το κερδίσετε με ένα χαμόγελο, μοιάζει ακόμα πιο μπερδεμένο, ίσως και θυμωμένο. Η αυτοπεποίθησή σας κλονίζεται. Αυτό που πιθανότατα αντιμετωπίζετε είναι το περίφημο «resting bothered face» – μια ουδέτερη έκφραση που παρερμηνεύεται ως δυσαρέσκεια.
Το λάθος στην ανάγνωση των εκφράσεων δεν είναι ασήμαντο. Τροφοδοτεί το εντεινόμενο αίσθημα ότι οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλο, οδηγώντας σε αποξένωση και αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία. Γνωρίζοντας, όμως, πώς να κατανοούμε καλύτερα τις εκφράσεις του προσώπου, βελτιώνουμε την επικοινωνία και τις σχέσεις μας.
Γιατί παρερμηνεύουμε τις εκφράσεις
Είμαστε εξαιρετικοί στο να εντοπίζουμε μικρές αλλαγές στο πρόσωπο, αλλά πολύ λιγότερο καλοί στο να καταλαβαίνουμε τι σημαίνουν. Οι εκφράσεις δεν είναι απλά χαμόγελα και μορφασμοί· συνδυάζουν δεκάδες μικροκινήσεις που διαφέρουν ανά άτομο, αλλά και από κουλτούρα σε κουλτούρα. Γι’ αυτό συχνά δεν κάνουμε τίποτα περισσότερο από μια «καλή εικασία».
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιδεινώνουν το πρόβλημα. Η διαδικτυακή εικόνα που καλλιεργεί κάποιος – πιο χαρούμενη, πιο κοινωνική, πιο εκφραστική – δημιουργεί προσδοκίες που δεν ταιριάζουν στην πραγματικότητα. Όταν ο άλλος μας συναντά δια ζώσης, η ουδέτερη έκφραση μπορεί να του φαίνεται απόμακρη ή αρνητική.
Κι αν δεν γνωρίζεις κάποιον καλά, δεν ξέρεις ποια είναι η «βασική» του έκφραση. Ένας υποψήφιος σε συνέντευξη μπορεί να φαίνεται αρνητικός, ενώ στην πραγματικότητα απλώς υποφέρει από στενά παπούτσια. Κάποιος με δύσκολη παιδική ηλικία ενδέχεται να αντιλαμβάνεται πιο γρήγορα αρνητικές εκφράσεις. Άλλοι, λόγω στρες, τείνουν να βλέπουν ουδέτερα πρόσωπα ως απειλητικά.
Όσο καλύτερα γνωρίζουμε κάποιον, τόσο ακριβέστερα «διαβάζουμε» τα μη λεκτικά του μηνύματα. Όμως συχνά οι ρυθμοί της ζωής δεν αφήνουν χρόνο για να χτίσουμε τέτοιες σχέσεις, ειδικά στον εργασιακό χώρο, όπου οι παρεξηγήσεις είναι συχνές.
Πώς να διαβάζουμε τους άλλους καλύτερα
Ένα βήμα είναι η αυτοπαρατήρηση: Παρακολουθήστε τον εαυτό σας σε μια καταγεγραμμένη βιντεοκλήση. Δείτε τι εκφράσεις χρησιμοποιείτε πραγματικά. Ζητήστε, επίσης, από ανθρώπους που εμπιστεύεστε να σας πουν τί εικόνα δίνετε – μια δύσκολη αλλά χρήσιμη άσκηση.
Αν ανακαλύψετε ότι έχετε «resting bothered face», δεν χρειάζεται να το εξαλείψετε. Απλώς εξηγήστε το όταν χρειάζεται: «Περίμενε λίγο, το σκέφτομαι». Παράλληλα, η καλύτερη οπτική επαφή, το ελαφρύ νεύμα ή η κλίση της κεφαλής βοηθούν στη μετάδοση ζεστασιάς. Το σημαντικότερο είναι να παραμένετε αυθεντικοί: Η προσποίηση φαίνεται και βλάπτει.
Το να μάθουμε να διαβάζουμε εκφράσεις απαιτεί εξάσκηση. Παρατηρήστε κυρίως τα μάτια – εκεί αντικατοπτρίζονται οι περισσότερες συναισθηματικές ενδείξεις. Το στόμα μπορεί να παραπλανήσει, καθώς ορισμένες εκφράσεις μοιάζουν με χαμόγελο.
Προσέξτε λεπτομέρειες, όπως τη σύσφιξη του κάτω βλεφάρου, που δείχνει συγκέντρωση, όχι απαραίτητα ενόχληση. Επιδιώξτε περισσότερες δια ζώσης αλληλεπιδράσεις· μόνο έτσι βελτιώνονται οι δεξιότητες ανάγνωσης των εκφράσεων.
Και πάνω απ’ όλα, δώστε στους άλλους το «πλεονέκτημα της αμφιβολίας». Οι περισσότερες αρνητικές εκφράσεις έχουν αιτίες άσχετες με εμάς. Αν η αβεβαιότητα επιμένει, ρωτήστε με ευγένεια. Και συχνά, απλώς αφήστε το να περάσει.
Οι εκφράσεις του προσώπου είναι περίπλοκες. Η κατανόησή τους θέλει χρόνο, προσοχή και ενσυναίσθηση – αλλά το όφελος στην επικοινωνία και στις σχέσεις μας αξίζει την προσπάθεια.
