Ο αμερικανικός πολιτικός κόσμος έχει μαγευτεί από τον Ζόραν Μαμντάνι. Με μια πλατφόρμα δημοκρατικού σοσιαλισμού, ο χαρισματικός γιος δύο διανοούμενων μεταναστών σάρωσε στη δημαρχιακή κούρσα της Νέας Υόρκης, κι έγινε στα 34 του ο νεότερος άνθρωπος που κερδίζει τη θέση εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Στάθηκε απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ στη γενέτειρα του προέδρου. Μπορεί άραγε να θέσει και τους Δημοκρατικούς σε νέα εθνική πορεία;
Πριν την ψηφοφορία στις αρχές Νοεμβρίου, το κόμμα ήταν αποπροσανατολισμένο, με ανάγκη για ενέργεια και σαφή στρατηγική. Η εκλογική νίκη του Τραμπ το 2024 υπήρξε σοκ — και δεν μπορούσε να αποδοθεί ούτε σε ρωσική ανάμειξη ούτε σε εξαπάτηση των ψηφοφόρων. Αύξησε το ποσοστό του σε σχεδόν όλες τις κοινωνικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων μειονοτήτων, εργατικής τάξης και ακόμη και γυναικών. Ήταν μια ηχηρή απόρριψη των πολιτικών και στρατηγικών των Δημοκρατικών.
Οι ΗΠΑ, όπως και πολλές άλλες βιομηχανικές χώρες, δεν βιώνουν απλώς μετατόπιση στήριξης προς το κέντρο-δεξιά. Είναι οι σκληρές δεξιές, συχνά ανοιχτά αντιφιλελεύθερες και αντιδημοκρατικές ιδέες που κερδίζουν έδαφος. Θεμελιώδη δημοκρατικά θεσμικά όργανα χάνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Πολλοί αμφισβητούν πλέον ότι η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα.
Η ήττα του 2024 ενέτεινε το ρήγμα μεταξύ των δύο ισχυρών πτερύγων των Δημοκρατικών. Οι κεντρώοι κατηγορούν την υπερβολική έμφαση στην πολιτική των ταυτοτήτων, στη ρυθμιστική ασφυξία και σε ρητορικές που μοιάζουν πολύ αριστερές για τον μέσο Αμερικανό. Οι προοδευτικοί υποστηρίζουν ότι το κόμμα δεν ήταν αρκετά ριζοσπαστικό ούτε οικονομικά ούτε κοινωνικά, τη στιγμή που η χώρα χρειαζόταν πιο τολμηρή ηγεσία.
Οι προοδευτικοί πανηγυρίζουν τη νίκη Μαμντάνι, θεωρώντας τη ως το μέλλον του κόμματος απέναντι στον Τραμπ. Οι κεντρώοι βρίσκονται σε υποχώρηση.
Η κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας
Για να κατανοήσουμε την άνοδο και τη γοητεία του Μαμντάνι — και το τι σημαίνει για την αντιπολίτευση απέναντι στον Τραμπ — πρέπει να καταλάβουμε τι συνέβη στη δημοκρατία και στον φιλελευθερισμό.
Το μέλλον της αριστερής φιλελεύθερης παράδοσης — της προστασίας της ελευθερίας και της βελτίωσης των οικονομικών συνθηκών για όλους, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων — βρίσκεται σε κρίση. Η διάγνωση πρέπει να προχωρήσει βαθύτερα. Βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης του φιλελευθερισμού και της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η άνοδος της αντιφιλελεύθερης, αντιδημοκρατικής ακροδεξιάς δεν εξηγείται χωρίς αυτό.
Από την αρχή, η φιλελεύθερη δημοκρατία δεσμεύτηκε στην κοινή ευημερία και την συμμετοχή στη διακυβέρνηση.
Η κοινή ευημερία σήμαινε οικονομική ανάπτυξη από την οποία ωφελούνταν όλες οι ομάδες, ανεξαρτήτως εκπαίδευσης, φύλου, ηλικίας ή γεωγραφίας. Σήμαινε ότι οι εργαζόμενοι έπαιρναν μερίδιο από τις βελτιώσεις της παραγωγικότητας.
Η συμμετοχή στη διακυβέρνηση ήταν ακόμη πιο κεντρική: Οι πολίτες να έχουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωση της πολιτικής, στις κοινότητες και στους εργασιακούς χώρους, μέσω συνδικάτων και συλλογικής δράσης.
Όταν αυτές οι υποσχέσεις εκπληρώνονταν, η φιλελεύθερη δημοκρατία άνθιζε. Τα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είδαν αξιοσημείωτη κοινή ευημερία: Ταχεία αύξηση μισθών, μείωση ανισοτήτων, αύξηση του επιπέδου ζωής, ισχυρή συμμετοχή των εργαζομένων στις πολιτικές διαδικασίες.
Η επιτυχία βασίστηκε σε δύο πυλώνες: Τη δυνατότητα σχηματισμού ευρύτατων συνασπισμών και το βιομηχανικό μοντέλο παραγωγής, που απαιτούσε προσλήψεις, υψηλούς μισθούς και διαπραγμάτευση με τα συνδικάτα.
Η κρίση ήρθε όταν η μετάβαση στη ψηφιακή οικονομία διέλυσε τον σύνδεσμο ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και τη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων. Ο αυτοματισμός επέτρεψε στις εταιρείες να αυξάνουν την παραγωγή χωρίς να αυξάνουν την απασχόληση. Η ανισότητα αυξήθηκε κατακόρυφα. Οι εργαζόμενοι χαμηλής εκπαίδευσης είδαν τους μισθούς τους να μειώνονται για δεκαετίες.
Οι μορφωμένοι αστοί δεν αντιλήφθηκαν τη συσσώρευση της δυσαρέσκειας. Εστίασαν σε πολιτισμικά ζητήματα και επιτάχυναν κοινωνικές αλλαγές, οι οποίες συχνά εκλήφθηκαν από την εργατική τάξη ως επιβολή των αξιών των μορφωμένων ελίτ.
Το αποτέλεσμα: Βαθιά κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, κατάρρευση της κοινής ευημερίας και έντονη αντιδραστικότητα.
Πώς μπορεί να αναγεννηθεί ο φιλελευθερισμός
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε περισσότερη πολιτική ταυτοτήτων ούτε σε ουτοπικές προτάσεις ανεφάρμοστων πολιτικών. Χρειάζεται μια νέα, εργατοκεντρική εκδοχή του φιλελευθερισμού:
– Επαναφορά της κοινής ευημερίας
– Επανένταξη εργαζομένων χαμηλής εκπαίδευσης στην πολιτική ζωή
– Ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης
– Πραγματική πολυφωνία, ποικιλία απόψεων
Για να το πετύχουν, οι Δημοκρατικοί πρέπει να περάσουν τέσσερα τεστ. Ο Μαμντάνι πέτυχε στα δύο πρώτα:
Αλλά τα επόμενα δύο είναι δυσκολότερα:
Οι υποσχέσεις Μαμντάνι για δωρεάν συγκοινωνίες, φθηνότερη διαβίωση, καθολική παιδική μέριμνα και στεγαστική προστασία θα προσκρούσουν γρήγορα στην πραγματικότητα. Η Νέα Υόρκη δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει τα μέτρα αυτά. Η κεντρική λύση δεν μπορεί να είναι η αναδιανομή μέσω φορολόγησης των πλουσίων· χρειάζεται δημιουργία καλών θέσεων εργασίας και ανάπτυξη.
Προς μια φιλελεύθερη πολιτική της εργασίας: ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης
Η ψηφιακή τεχνολογία διέλυσε την κοινή ευημερία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιδεινώσει το φαινόμενο — ή να το αναστρέψει.
Η πρόταση: Ένας «προ-εργατικός» προσανατολισμός της ΤΝ, που χρησιμοποιεί την τεχνολογία όχι για να αντικαταστήσει εργαζομένους αλλά για να τους ενισχύσει, αυξάνοντας παραγωγικότητα, δεξιότητες και μισθούς.
Αυτό απαιτεί πολιτικές:
– Αποτροπής χειραγωγικών χρήσεων της ΤΝ
–Ρύθμισης της αγοράς τεχνολογίας
–Στήριξης εφαρμογών ΤΝ που ενισχύουν τους εργαζομένους
–Μείωση επιδοτήσεων που ενθαρρύνουν τον υπερβολικό αυτοματισμό
Χωρίς τέτοια μεταστροφή, η κοινή ευημερία δεν μπορεί να επιστρέψει.
Συμπέρασμα: Οι Δημοκρατικοί μπορούν να ξανακερδίσουν την εργατική τάξη και να αναγεννήσουν τον φιλελευθερισμό μόνο αν εγκαταλείψουν την πολιτική των συμβολισμών και οικοδομήσουν μια νέα οικονομία που στηρίζεται σε καλές δουλειές, υψηλούς μισθούς και τεχνολογία προς όφελος των πολλών.
