Προερχόμενο από την γραφίδα του ανθρώπου που είχε βρεθεί – στα χρόνια διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή… – στο πηδάλιο των προσπαθειών για «επανίδρυση του κράτους» (την θυμάται άραγε κανείς την πικρή αυτή ιστορία, που πήγε να ανοίξει νέους δρόμους αλλά τελματώθηκε αποκαρδιωτικά λόγω επικράτησης της πιο ωμής πολιτικής/politique politicienne;) και με αναγωγή σε ύστερο Πλατωνικό διάλογο, μεταξύ Πολιτείας και Νόμων, διάλογο που καλεί να δειχθούμε «ευρετικώτεροι και διαλεκτικώτεροι», το σε τρίτη έκδοση αυτό έργο του Αντώνη Μακρυδημήτρη αποτελεί, θαρρούμε, εάν είδος αναμέτρησης με τον εαυτό του. Αναμέτρησης ασφαλώς με τα βασικά ερωτήματα της πολιτικής φιλοσοφίας, αλλά και με τις θεμελιώσεις της έννοιας της ηγεσίας – όπου επί εκουσίως αρχομένων προσήκει το «άρχειν», ενώ επί ακόντων ασκείται το «τυραννείν».
Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας επεξηγεί, τμήματα της ανάλυσης του και μάλιστα κομβικά όπως το «Είναι ηθική η πολιτική;» ή πάλιν όπως οι εκδοχές της ηγετικότητας, είναι καταστάλαγμα από διαδοχικές δημοσιεύσεις και συνεδριακές παρουσίες του σε Ελλάδα και διεθνώς: αποτελούν συνεπώς γι αυτόν εκδοχή της σωκρατικής αλογόμυγας που δεν αφήνει τον σκεπτόμενο άνθρωπο να ησυχάσει, αλλά τον πιέζει να συνεχίσει την διερεύνηση και εντέλει την διαφώτισή του. Ταλανίζουν και εμπνέουν τον Μακρυδημήτρη συνάμα οι δυσκολίες της ελεύθερης διανόησης, της ζωής «εν πολιτική» και της τριβής με την πράξη – εντέλει η ευθύνη που του δημιουργεί το ίδιο «το όπλο της μεθοδικής, κριτικής ανάλυσης και σκέψης».
Με τρόπο απροκατάληπτο «απέναντι στα προβλήματα και τις αποφάσεις», ο θεωρητικός της πολιτικής επιχειρεί να δείξει βέλτιστες προσεγγίσεις στον κόσμο της πράξης. και αν όχι σε επίπεδο αποτελέσματος – «αποτελεσματικότητας» θα λέγαμε στην σύγχρονη προσέγγιση – τουλάχιστον σε επίπεδο σεβασμού/διαφύλαξης ορισμένων αξιών. Αξιών που, για τον φιλόσοφο, προκύπτουν εν πολλοίς από την ουσία των πραγμάτων, από την αναζήτηση της αλήθειας – προκύπτουν όμως ως αίτημα περισσότερο, παρά ως κεκτημένο.
Η ιστορική περιθωριοποίηση πάντα παραμονεύει στην γωνία. ενώ η «πρακτική στάση σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες και καταστάσεις» είναι πάντα εκεί, να ελέγχει. Ο Εγελιανός κύκλος για τον φιλόσοφο/τον πολιτικό στοχαστή, η επιστροφή στην αρχή από το τέλος του Ηρακλείτειου συνεχούς δεν δείχνει να αποστρατεύει τον Αντώνη Μακρυδημήτρη από το να προσέρχεται στην θέση του απορούντος – ακόμη και στο τραυματιστικό ερώτημα περί πολιτικής και ηθικής. («Όσο, όμως, κι αν ο Σίσυφος προσπαθεί, ο λίθος θα γυρίσει πάλι πίσω…»).
Η συνεχής αντιπαράθεση ανάμεσα σε θεωρητική ενασχόληση – vita contemplativa – και σε πρακτική πολιτική (ή επιχειρηματική, στα χρόνια μας…) ενασχόληση – vita activa – είναι φανερό ότι απασχολεί ουσιαστικά τον Μακρυδημήτρη. Με σαφές το συμπέρασμά του ότι η μια διάσταση χωρίς την άλλη, η σκέψη και η θεωρία από την μια, η πρακτική δράση και ενασχόληση από την άλλη, «φτωχαίνει και καθιστά πιο ρηχή και αβαθή τη ζωή στο ατομικό ή το συλλογικό πεδίο της άρθρωσής της».
Η βεμπεριανή προσέγγιση πρακτικής πολιτικής και θεωρίας /επιστήμης ως λειτουργημάτων διαφορετικών αν μη αντιθετικών, πέρα από την διάγνωση εσωτερικής κλίσης και ικανότητας και πέρα από την ανταπόκριση στην αντίστοιχη «κλήση»/κάλεσμα, καλεί σε δια βίου αφοσίωση – να ζεις ΜΕ αυτό, ΑΠΟ αυτό και ΓΙΑ αυτό. Και πάλιν όμως, το Πλατωνικό «έν πράττειν και μη πολυπραγμονείν» ή το “agir c’ est choisir, et choisir c’ est scarifier» / να δρας σημαίνει να επιλέγεις, και επιλέγεις σημαίνει να θυσιάζεις του Γκαστόν Κουρτουά (Γάλλος θεολόγος «εν κοινωνία», καθολικός διαφωτιστής), δηλαδή η αναγκαστική θυσία της επιλογής του θεωρητικού ή του πρακτικού, δείχνει να μην συμπαρασύρει τελικά τον Μακρυδημήτρη.
Ακριβώς, ίσως, επειδή το «Είναι ηθική η πολιτική;» αποτελεί γι αυτόν μη-τεχνικό, αλλά ζήτημα δημόσιας ευθύνης. Βιωμένης ευθύνης, δε. Καταλήγουμε να διερωτηθούμε μήπως του ταιριάζει, τελικά, του Ζαν-Πωλ Σαρτρ το «Ne pas choisir, c’ est encore choisir», δηλαδή το υπαρξιακό : «Το να μην επιλέγεις, αποτελεί κι αυτό επιλογή…».
Δεν είναι ένα εύκολο βιβλίο, προσιτό στον φορτωμένο από την καθημερινότητα αναγνώστη/πολίτη, το «Είναι ηθική η πολιτική;», και μάλιστα σε εποχές όπου ο κυνικός καγχασμός φαίνεται να είναι η πιο ευθεία απάντηση στο ερώτημα. Ωστόσο, αξίζει να συναντηθεί κανείς μαζί του, πάντως με κάποιες σελίδες. Και, επειδή μείναμε λίγο σε Γαλλικά αποφθέγματα, μπορεί να καταλήξει στην άποψη: «Vaut le détour!» /Αξίζει να κάνεις μια παρέκκλιση, προκειμένου να το έχεις επισκεφθεί.
