Υιοθετώντας την μορφή του graphic novel, που αξιοποιεί το σκίτσο προκειμένου να ξετυλίξει σοβαρά (ακριβέστερα: έως και βαρυσήμαντα) θέματα για-μεγάλους-και-όχι-μόνο (αντιστροφή τού ότι η ελαφριά φόρμα του κόμικ αφορά τα παιδιά: εδώ το πρόβλημα είναι πώς θα αφυπνισθεί το ενδιαφέρον των μεγαλύτερων, καθώς οι μικρότερες ηλικίες αποδεικνύονται ήδη πιο ευαισθητοποιημένες…), οι Jancovici/Blain επιχείρησαν να ενημερώσουν για τα ενεργειακά και κλιματικά αδιέξοδα. Αρχική έκδοση του 2022 στην Γαλλία, όπου και κατέγραψαν εκδοτική επιτυχία, ως φαίνεται.
Το «Ένας κόσμος χωρίς τέλος», όμως έχει νόημα για την κατανόηση του περιβαλλοντικού αδιεξόδου και των ενεργειακών πτυχών του από μέρους όποιου αναγνώστη, όπου κι αν βρίσκεται. Με τις εμπειρίες που είχαμε την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα, σίγουρα και του Έλληνα ενδιαφερόμενου πολίτη! Ο οποίος την έχει μια τάση, με τον αυτοματισμό μας οσάκις προκύπτει πρόβλημα να ζητούμε «τι κάνει το Κράτος;» και όταν προκύπτει τραγωδία να αναζητούμε τον ένοχο/τους ενόχους (και, βέβαια, την συγκάλυψη) και όχι κάποιου είδους μηχανισμούς αντιμετώπισης για το μέλλον (πέραν των επικοινωνιακών μηχανισμών).
Η προσέγγιση λοιπόν των Jancovici-Blain, παίρνει βήμα-βήμα την περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκύπτει από τον τρόπο ζωής μας. Με τον κοφτό λόγο που επιβάλλει το graphic novel, με το σκίτσο που αποκαλύπτει εκείνο που βλέπουμε καθημερινά αλλ’ ωστόσο εύκολα αγνοούμε/προσπερνούμε, με το γκουχ των εξατμίσεων, το χονκ και το μπιμ των πούλμαν και των φορτηγών, με το χρουτς-χρουτς των αγελάδων που βοσκάνε, έρχονται να επεξηγήσουν και να διδάξουν – αλλά χωρίς διδακτικό λόγο. Και να πουν/να αποκαλύψουν τι; Για παράδειγμα ότι – στην Γαλλία, αλλά είπαμε: Η προβληματική παγκόσμια – οι σιδηρόδρομοι καταναλίσκουν την περισσότερη ενέργεια στην χώρα. με σαφώς χαμηλότερο αποτύπωμα άμεσης ρύπανσης, αλλά… κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Είναι λύση οι ανανεώσιμες, που έρχονται από το παρελθόν (δείτε μιαν καραβέλα, ή ένα κάρο που σέρνει άλογο ή έναν μύλο που γυρνάει το νερό, ή τον ανεμόμυλο), όμως πόσο ο σημερινός τρόπος ζωής, αποτέλεσμα αιώνων, θα βγαινε πέρα;
Έτσι, βήμα-βήμα γίνεται η παρουσίαση των βασικών προκλήσεων του ενεργειακού. Ή και η σημασία της χρήσης συσκευών που λειτουργούν ως εξωσκελετός του σημερινού ανθρώπου. Ή πάλιν η επίπτωση των κατά καιρούς κρίσεων που φρενάρουν το ενεργειακό, ή της απογείωσης του ΑΕΠ συνεπώς της κατανάλωσης που απογειώνουν την ζήτηση ενέργειας. Ή, ακόμη περισσότερο την μετάβαση της συζήτησης σε επίπεδο κλίματος/κλιματικής αλλαγής/κλιματικής κρίσης και στις διασυνδέσεις της με την κατανάλωση ενέργειας στις διάφορες μορφές της.
Μια εικόνα που δεν μπορεί να σου ξεφύγει: πτεροδάκτυλοι και ιχθυόσαυροι και ενεργά ηφαίστεια στην εικόνα, και ο διάλογος: «Η κατάσταση θυμίζει τις τεκτονικές πλάκες: το σύστημα βρίσκεται υπό πίεση». «Όμως κανείς δεν γνωρίζει πως θα εκτονωθεί». «Το μόνο βέβαιο είναι ότι θα έχουμε εκπλήξεις».
Στη διαδρομή της αφήγησης/των σκίτσων, συναντάς κάθε τόσο τον Iron Man, ένα είδος υπόσχεσης του φαντασιακού για άμυνα του σύγχρονου ανθρώπου και για εύκολη λύση των προβλημάτων. Που σε κάθε στροφή, όμως διαψεύδεται , λυγίζει. Ενώ κάπου προς το τέλος εμφανίζονται και οι ενοχές του σύγχρονου τρόπου ζωής – διατροφή, μεταφορές, αγοραστικές/καταναλωτικές συνήθειες – αλλά και μια πολύ προσεκτική ανάλυση του πώς λειτουργεί ο ίδιος ο εγκέφαλος μας, πώς προκύπτει η κατανόηση και η άρνηση των φαινομένων. Πώς «στον εγκέφαλό» μας δεν αρέσουν οι δυσάρεστες εκπλήξεις». Πώς αυτό «μας ωθεί να αναπτύσσουμε συνήθειες», να υιοθετούμε τελετουργικά έθιμα αλλά και να προβλέπουμε το πόσο «εξαρτιόμαστε από τους συνανθρώπους μας για την επιβίωση».
Ως κατακλείδα: Ο «Κόσμος χωρίς τέλος» δεν απλουστεύει, ακόμη λιγότερο υπεραπλουστεύει. Παρουσιάζει με τον απλούστερο μεν, πυκνότερο δε τρόπο μια δύσκολη προβληματική μόλις διαισθανθεί ότι εσύ, ο αναγνώστης, θα ‘χεις βρει την εύκολη λύση, «την απάντηση», σε επαναφέρει στην πολυπλοκότητα – που είναι η πραγματικότητα. Δεν σου κάνει κατήχηση, όμως σε καλεί να σκεφτείς – σοβαρά. Ανατινάσσει τις βολικές βεβαιότητες και τις εύκολες διεξόδους. Και σου επιτρέπει να σκεφτείς, σε σωστότερη/πληρέστερη βάση.
Πολύτιμο.
