ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΘΕΜΑ

Πόλεμοι και κρίσεις σωρεύονται…

Μια νέα παγκόσμια αταξία πραγμάτων διαδέχτηκε την τάξη του ψυχρού πολέμου και τη μετέπειτα μονοκρατορία των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1990 και εκδηλώνεται με περισσότερες και ταυτόχρονες κρίσεις. Τώρα η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της βλέπουν όλο και πιο σοβαρές απειλές. Η Ρωσία και η Κίνα βλέπουν ευκαιρίες. Και οι δυνάμεις που βρίσκονται ανάμεσά τους και τις οποίες προσπαθούν να προσεγγίσουν οι μεγάλες, θορυβημένες από τις δυσλειτουργίες σε θεσμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και ο ΟΗΕ, βλέπουν και τα δύο.      

Αυτή η αταξία επιδεινώνεται από αρκετούς άλλους παράγοντες. Ένας είναι η κλιματική κρίση που αυξάνει τον κίνδυνο συγκρούσεων σε πολλά σημεία του πλανήτη και -μέσω της πράσινης μετάβασης- δημιουργεί νέους τομείς ανταγωνισμού, όπως για τις κρίσιμες πρώτες ύλες για τις ανεμογεννήτριες και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ένας ακόμα είναι η επιτάχυνση της τεχνολογικής εξέλιξης, με την τεχνητή νοημοσύνη να βελτιώνεται με γεωμετρική πρόοδο και με επιπτώσεις που δεν μπορούν να προβλεφθούν. Τρίτος παράγοντας είναι η παγκοσμιοποίηση που συνδέει τις κρίσεις μεταξύ τους με νέους τρόπους. Για παράδειγμα, ένας πόλεμος στην Ταϊβάν θα προκαλούσε ακραίες ανατροπές στην παραγωγή ημιαγωγών και -συνεπώς- στην παγκόσμια οικονομία. Ο τέταρτος παράγοντας είναι το κύμα εθνικισμού και λαϊκισμού που φουσκώνει και εμποδίζει τις προσπάθειες για επίλυση αυτών των παγκόσμιων προβλημάτων.

Η νέα πραγματικότητα βάζει σε δοκιμασία τις θεσμικές και στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Οι κρίσεις τείνουν να οδηγούν σε συγκεντρωτισμό, επειδή πρόεδροι και πρωθυπουργοί αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν θέματα που υπό άλλες συνθήκες θα μοιράζονταν οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας. Οι ανταγωνισμοί, όμως, έχουν εξελιχθεί σε συγκρούσεις και ο συγκεντρωτισμός αφήνει ελάχιστα περιθώρια για διπλωματία. Ακόμα και αν μπορούσε να βρεθεί διπλωματική ισορροπία, οι ταυτόχρονες κρίσεις παρουσιάζουν ένα μεγαλύτερο, στρατηγικό πρόβλημα όταν εμπλέκεται η στρατιωτική ισχύς. Η κρίση στη Μέση Ανατολή απέδειξε ότι η στρατιωτική ισχύς, όπως και η διπλωματία, δεν είναι απεριόριστη. Οι ΗΠΑ χρειάστηκε να μεταφέρουν πυρομαχικά από το Ισραήλ, για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τώρα πρέπει να δώσουν στο Ισραήλ οβίδες που θα πήγαιναν στο Κίεβο. 

Η Αμερική μάλλον μπορεί προς το παρόν να καλύψει και τους δύο συμμάχους της. Αν όμως ένας ή και οι δύο πόλεμοι παραταθούν για πολύ, οι ΗΠΑ δεν θα μπορούν να εξοπλίζουν ταυτόχρονα το δικό τους στρατό και τους συμμάχους τους και θα βρεθούν σε πολύ δύσκολη θέση στην περίπτωση άμεσης σύρραξης με έναν αντίπαλο όπως η Κίνα. Όπως και στον ψυχρό πόλεμο, κάθε κρίση, όσο περιορισμένη ή ασήμαντη και αν είναι, μπορεί να θεωρηθεί δοκιμασία για την ισχύ των ΗΠΑ και της Κίνας, και να τις εμπλέξει σε σύγκρουση. Αν, για παράδειγμα, κλιμακωθεί η ένταση μεταξύ Πεκίνου και Μανίλας, για τους υφάλους που διεκδικούν και οι δύο στη Θάλασσα της Νότια Κίνας, οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν να τιμήσουν τη συμφωνία συμμαχίας με τις Φιλιππίνες και να παρέμβουν.    

Από το 1992 οι ΗΠΑ υιοθέτησαν το στρατιωτικό δόγμα των ταυτόχρονων «δύο πολέμων» με αντιπάλους μεσαίας ισχύος, όπως το Ιράν ή το Ιράκ. Ο Τραμπ, το 2018, το μετέτρεψε σε δόγμα «ενός πολέμου» είτε στην Ασία είτε στην Ευρώπη και ο Μπάιντεν το διατήρησε. Ο κίνδυνος είναι ότι οι εχθροί θα δελεαστούν να ανοίξουν δύο μέτωπα ταυτόχρονα, οπότε οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν είτε να αποσυρθούν από τον έναν είτε να καταφύγουν σε ανεπιθύμητες λύσεις, όπως οι πυρηνικές απειλές.

 

 

Εάν θέλετε κάθε πρωί το ενημερωτικό δελτίο του KReport στο email σας και πρόσβαση σε όλο το περιεχόμενό μας, κάντε μια δοκιμαστική συνδρομή!