ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Ο ρόλος των δήμων στην αντιμετώπιση των πλημμυρών

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πλημμύρες συνιστούν μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές με τεράστιο αντίκτυπο σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο αλλά και σημαντικές απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η κλιματική κρίση οξύνει και πολλαπλασιάζει τα ακραία καιρικά φαινόμενα και ειδικά για τις πλημμύρες η πρόβλεψη είναι πως το 2030 ο αριθμός των ανθρώπων που αναμένεται να έχουν πληγεί θα είναι διπλάσιος σε σχέση με το 2010.

Οι πόλεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις πλημμύρες, όχι μόνο λόγω της εγγύτητας τους σε ποτάμια και θάλασσες αλλά συχνά και λόγω της στρεβλής οικιστικής ανάπτυξης και πολεοδομικής οργάνωσης που έχει αποτύχει να ενσωματώσει αποτελεσματικά τις υποδομές και τα συστήματα διαχείρισης υδάτων στον αστικό χώρο.

Οι αλληλοεπικαλύψεις ευθυνών και αρμοδιοτήτων των φορέων που έχουν την ευθύνη της πρόληψης και αντιμετώπισης των κρίσεων και κλιματικών απειλών και η ανάγκη βελτίωσης του συντονισμού μεταξύ κεντρικού κράτους και περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης δεν είναι συζητήσεις που γίνονται μόνο στην Ελλάδα την επαύριο μιας φυσικής καταστροφής. Όμως είναι σίγουρα στη χώρα μας, που ο ρόλος και οι αρμοδιότητες των δήμων είναι σημαντικά υποβαθμισμένες σε ότι αφορά τις στρατηγικές προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και ειδικά τη διαχείριση απειλών όπως οι πλημμύρες.

Με δεδομένο την ολοένα αυξανόμενη ένταση και συχνότητα αυτών των φαινομένων, οι δημοτικές αρχές έχουν ευθύνη να προσαρμοστούν στις συνθήκες, να επανακαθορίσουν τις προτεραιότητες, τις στρατηγικές, τα προγράμματα και τη διαχειριστική και οργανωτική τους επάρκεια και να διεκδικήσουν πόρους και αρμοδιότητες που θα τους επιτρέψουν να συμβάλουν πιο δραστικά στην προστασία των πολιτών και των υποδομών. Στην κατεύθυνση αυτή, υπάρχει πλούσια διεθνής εμπειρία δράσεων και στρατηγικών που πρέπει να ληφθεί υπόψη.

Καταρχάς, ο ρόλος των δήμων στη λήψη προληπτικών αντιπλημμυρικών μέτρων δεν μπορεί να εξαντλείται στον, απαραίτητο αλλά και αυτονόητο, καθαρισμό των φρεατίων - ούτε και οι προσδοκίες των πολιτών από τις δημοτικές τους αρχές. Η κατάρτιση ενός τοπικού ολοκληρωμένου σχεδίου αξιολόγησης και εκτίμησης του κινδύνου των πλημμυρών, σε συνεργασία με εμπειρογνώμονες εταίρους (πανεπιστημιακά ιδρύματα, εθνικές/ περιφερειακές αρχές, ΜΚΟ) αποτελεί το ελάχιστο με το οποίο οι δήμοι οφείλουν να ξεκινήσουν.

Στο πλαίσιο της αναγκαίας στρατηγικής πρόληψης και καλύτερης αξιολόγησης του κινδύνου, η χαρτογράφηση της θέσης και έντασης των προηγούμενων πλημμυρών, η ανάλυση στοιχείων και δεδομένων σχετικά με τη βροχόπτωση, τις υδάτινες οδούς, τις χρήσεις γης κλπ και ο εντοπισμός των περιοχών που είναι πιο επιρρεπείς σε πλημμύρες λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και της εγγύτητας με τα υδατικά συστήματα, είναι πρακτικές που ήδη εφαρμόζονται σε πόλεις του εξωτερικού.

Οι δήμοι πρέπει επίσης, σε συνεργασία με τις εθνικές και περιφερειακές αρχές και τις μετεωρολογικές υπηρεσίες, να έχουν ρόλο και λόγο στην ανάπτυξη πρωτοκόλλων έκτακτης ανάγκης και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες που μπορούν να συμπληρώνουν την κεντρική ενημέρωση και να την εξειδικεύουν σε περιοχές που απειλούνται περισσότερο διασφαλίζοντας ότι ο συναγερμός - αλλά και η παροχή προστασίας - θα φτάσει παντού και κυρίως σε ευάλωτες ομάδες όπως ηλικιωμένους ή άτομα που ζουν σε υποβαθμισμένες κατοικίες. Κατά συνέπεια, η ύπαρξη ειδικής δομής εντός των δήμων για τη διαχείριση έκτακτων αναγκών και το συντονισμό των διαφόρων υπηρεσιών αλλά και εξωτερικών φορέων κρίνεται επίσης απαραίτητη.   

Τέλος, οι πόλεις πρέπει να αναπτύξουν μακροπρόθεσμα σχέδια ανθεκτικότητας στις πλημμύρες και να εφαρμόσουν στρατηγικές για την καλύτερη διαχείριση του νερού στην επιφάνεια, την εκτροπή του σε υποδομές αποθήκευσης και την προσαρμογή των κτιρίων και υποδομών για την αντιμετώπιση των πλημμυρικών υδάτων. Για παράδειγμα, η υιοθέτηση αντιπλημμυρικών προδιαγραφών στο πλαίσιο της χωροθέτησης και έκδοσης οικοδομικής άδειας, η επιλογή υλικών σε δρόμους και επιφάνειες που συγκρατούν και αποστραγγίζουν το νερό και ενισχύουν τη διαπερατότητα της πόλης, αλλά και η κατασκευή υπόγειων δεξαμενών συγκράτησης βρόχινου νερού είναι μερικά από τα μέτρα προσαρμογής που ήδη λαμβάνουν διεθνώς οι πόλεις που είναι επιρρεπείς σε αιφνίδιες πλημμύρες.

Είναι σημαντικό να τονιστεί πως τα μέτρα προσαρμογής στο επίπεδο του εδάφους και η προώθηση γαλάζιων και πράσινων υποδομών είναι ευκολότερα και φθηνότερα στην εφαρμογή τους σε σχέση με τις αναβαθμίσεις των υποδομών αποστράγγισης και αποχέτευσης - ενώ επιπλέον επιφέρουν πολλαπλά οφέλη όπως τη μείωση της αστικής θερμότητας, τη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και του αέρα αλλά και τη δημιουργία χώρων αναψυχής.

Για να ανταποκριθούν οι δήμοι κυρίως των μεγάλων πόλεων της χώρας στις νέες ανάγκες θα πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερες ευθύνες και αρμοδιότητες στα θέματα πρόληψης και διαχείρισης φυσικών καταστροφών. Απαραίτητη προϋπόθεση, το κεντρικό κράτος να αναμορφώσει το θεσμικό πλαίσιο, να ενισχύσει τη χρηματοδοτική υποστήριξη της τοπικής αυτοδιοίκησης στις πολιτικές προστασίας και προσαρμογής στις κλιματικές απειλές και να αντιμετωπίσει συνολικά τους δήμους ως ισχυρούς συμμάχους στην μάχη αυτή.

Η έννοια της πολιτικής προστασίας - συνυφασμένης στην Ελλάδα κυρίως με το κεντρικό κράτος - δεν μπορεί να αποκλείει την τοπική αυτοδιοίκηση, την αρχή που, άλλωστε, βρίσκεται πλησιέστερα στον πολίτη. Στο όνομα της αναγκαίας αποκέντρωσης και με ζητούμενο μια πολιτεία συνολικά πιο αποτελεσματική, όλοι οι φορείς της, έγκαιρα προετοιμασμένοι και στελεχωμένοι, πρέπει να εμπλέκονται συντονισμένα και να λειτουργούν με τη λογική του κατεπείγοντος σε μόνιμη βάση, και όχι μόνο όταν αναμένουν ή διαχειρίζονται την απειλή.

(*) Ο Στέλιος Διακουλάκης είναι Αναπληρωτής Διευθυντής Ευρώπης του Παγκόσμιου Δικτύου Πόλεων για την Κλιματική Αλλαγή C40 Cities

 

Εάν θέλετε κάθε πρωί το ενημερωτικό δελτίο του KReport στο email σας και πρόσβαση σε όλο το περιεχόμενό μας, κάντε μια δοκιμαστική συνδρομή!