ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Κεντρικές Τράπεζες, Κράτος Πρόνοιας και Δημοκρατία: Για τον εκδημοκρατισμό των Κεντρικών Τραπεζών και της νομισματικής πολιτικής, του Eric Monnet, Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 2023, σελίδες 130.

Δικαιούται ο αναγνώστης – αρχές του 2023 και με τον παραδοσιακό ρόλο των κεντρικών τραπεζών να επανέρχεται, δηλαδή τον έλεγχο  του πληθωρισμού μέσω της νομισματικής πολιτικής – να απορήσει με τον τίτλο αυτού του σύντομου, πλην πολλαπλά διαφωτιστικού βιβλίου του Eric Monnet. Τίτλο ο οποίος φέρνει δίπλα-δίπλα την κεντρικοτραπεζικό λειτουργία, την προσέγγιση του κράτους πρόνοιας και την έννοια της δημοκρατίας.

Να σημειωθεί εξαρχής ότι το βιβλίο έχει προηγηθεί του ενεργειακού και πληθωριστικού σοκ, πλην όμως έχει περιλάβει όλη την περιπέτεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης/της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους καθώς και την συμμετοχή των κεντρικών τραπεζών στην διαχείριση του υφεσιακού σοκ από την πανδημία του κορωνοϊού.

Όμως, πού μπορεί η κεντρικοτραπεζική λειτουργία όπου τις τελευταίες δεκαετίες – ιδίως δε στην περίπτωση της ΕΚΤ, με την στενότερη αντιπληθωριστική αποστολή σε σχέση, π.χ. με την αμερικανική Fed – η τεχνοκρατικότητα και η ανεξαρτησία απετέλεσαν στοιχείο σχεδόν δόγματος, να βρίσκεται στην ίδια πρόταση με την προσέγγιση του κράτους πρόνοιας που στην κοινή πρόσληψη των οικονομικών συνδυάζεται με μια έννοια προστασίας από τους κινδύνους και την αβεβαιότητα (αν μη με την στήριξη κοινωνικών παροχών); Και πώς μπορεί να μπαίνει στην συζήτηση περί κεντρικών τραπεζών η δημοκρατία, και μάλιστα με αίτημα – ευθέως – εκδημοκρατισμού;

Η πορεία της ανακάλυψης, στην οποία καλεί ο Eric Monnet τον αναγνώστη, παρακολουθεί τις κεντρικές τράπεζες να κινούνται – ιδίως τα τελευταία χρόνια – σε ένα πεδίο «φαινομενικής απουσίας ορίων στην δράση [τους]», καθώς την ίδια στιγμή που το κήρυγμα της δημοσιονομικής λιτότητας συνεχιζόταν, η άσκηση αντισυμβατικής νομισματικής πολιτικής με την δημιουργία χρήματος/ποσοτική χαλάρωση-Q.E. είχε καταστεί σταθερή πρακτική. Κυρίως όμως η προσέγγισή του ήταν προσανατολισμένη στις προκλήσεις που διαγράφονταν στον ορίζοντα ήδη και πριν το σοκ του κορωνοϊού και τις πρόσθετες κινήσεις αντιμετώπισης των επιπτώσεών του.

Ήδη μείζων πρόκληση είναι η διαχείριση του βουνού δημοσίου χρέους που έχει δημιουργηθεί. εδώ, δε, προστίθεται τώρα και η διαχείριση της δημοσιονομικής χαλάρωσης που έφερε η ενεργειακή κρίση, με τα δημοσιονομικά προγράμματα προστασίας πληθυσμών από την ενεργειακή φτώχεια ή/και της παραγωγής από το κόστος των ενεργειακών εισροών. Πιο μακροπρόθεσμος ο ορίζοντας της κινητοποίησης των οικονομιών κατά της κλιματικής αλλαγής (η οποία είχε ήδη λάβει την έκταση κλιματικής κρίσης, τώρα δε με την αναστολή των προσπαθειών ενεργειακής μετάβασης λόγω της άμεσης επίπτωσης της απεξάρτησης από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους, οξύνεται ακόμη περισσότερο).

Η πράσινη μετάβαση ούτως ή άλλως θα απαιτούσε κινητοποίηση πελώριων οικονομικών πόρων, με διαταρακτική επίδραση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Πώς θα προσέγγιζαν οι κεντρικές τράπεζες την πρόσθετη αυτή ευθύνη; Ας σημειωθεί ότι – ειδικά στην ΕΕ/Ευρωζώνη – οι πρόνοιες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έχουν ήδη ενταχθεί στους συνταγματικά προβλεπόμενους στόχους της Ένωσης, οπότε η ΕΚΤ διαθέτει «πάτημα» για να εντάξει το θέμα στην πολιτική της.

Υπάρχει τέλος άλλο ένα μέτωπο που καλεί σε διαφοροποιημένη, ως προς το παρελθόν, δραστηριοποίηση των κεντρικών τραπεζών: Αυτό είναι η ταχύτατη ανάδυση και επικράτηση των ψηφιακών νομισμάτων, που τείνει να αλλοιώσει την ίδια την φύση του χρήματος, του οποίου η κεντρικοτραπεζική λειτουργία προσέρχεται εγγυητής της αξιοπιστίας. (Και εδώ, η ταχύτητα εξέλιξης των πραγμάτων έφερε τα προβλήματα πιο κοντά: Το βιβλίο του Eric Monnet προηγήθηκε από την εντελώς πρόσφατη κρίση των κρυπτονομισμάτων, με την συστημική διάσταση που κινδυνεύει να προσλάβει).

Εκείνο που παρακολουθεί ο αναγνώστης στην διαδρομή αυτή είναι όχι απλώς η αύξηση των εξουσιών των κεντρικών τραπεζών στην πράξη, αλλ’ η επιδραστικότητα της λειτουργίας τους. Επακόλουθο, λοιπόν, το αίτημα εκδημοκρατισμού της λειτουργίας αυτής, αίτημα που υπήρχε ήδη και δημιουργούσε προβληματισμό πριν τις τελευταίες εξελίξεις, να τίθεται πολύ πιο επιτακτικά. Ασφαλώς και μορφές λογοδοσίας όπως η παρουσία ενώπιον κοινοβουλευτικών θεσμών και η κατάθεση εκθέσεων με συζήτηση δεν αρκεί, αν και έως τώρα εκεί κάπου εξαντλείται η διαφάνεια για την οποία υπάρχει πρόνοια. (Πάλι, μάλιστα, οι πρόσφατες εξελίξεις κάνουν τα θεσμικά εχέγγυα να χλωμαίνουν , αν μη να προκαλούν καγχασμό: Διαβάστε, μετά το Qatargate, την διατύπωση «συζήτηση ενώπιον της αρμόδιας Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου» ως θεσμική εγγύηση, και προσπαθήστε να συγκρατήσετε τα γέλια σας, ή πάλι την απόγνωσή σας).

Εκείνο που μένει ως παρακαταθήκη από το βιβλίο του Εric Monnet – πέρα από την πολύ παραστατική ανάλυση των ορίων νομιμοποίησης της κεντρικοτραπεζικής λειτουργίας – είναι η έκκληση για διαμόρφωση νέων θεσμικών εγγυήσεων. Αναγκαίων ώστε η λειτουργία των κεντρικών τραπεζών υπέρ του δημοσίου συμφέροντος να προκύπτει ουσιαστικά και όχι απλώς διακηρυκτικά. Και ο κομβικός ρόλος της προστασίας της κοινωνίας, και όχι μόνο των συστημικών ισορροπιών, να αναδεικνύεται.

Εάν θέλετε κάθε πρωί το ενημερωτικό δελτίο του KReport στο email σας και πρόσβαση σε όλο το περιεχόμενό μας, κάντε μια δοκιμαστική συνδρομή!