ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Moonshot: Η απίστευτη κούρσα της Pfizer για την δημιουργία του εμβολίου, του Albert Bourla, Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2022

H ελληνική έκδοση του βιβλίου, που εξιστορεί με την ματιά του (Προέδρου /CEO της Pfizer, δηλαδή του βιομηχανικού συντελεστή του εμβολίου BioNTech/Pfizer) Άλμπερτ Μπουρλά, κυκλοφόρησε λίγο μετά την αμερικανική, στην Harper Collins (θυγατρική της News Corp. του Μέρντοχ): ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου αναφέρεται στην «κούρσα 9 μηνών που έκανε δυνατό το αδύνατο». Οφείλεται αυτή η παράλληλη κυκλοφορία σε επιλογή του ίδιου του Μπουρλά, με αναφορά στην ελληνική του ρίζα: «Αν μπορούσα να διαλέξω έναν τόπο ως καταγωγή, αυτός θα ήταν η Ελλάδα […]. Η Ελλάδα δεν είναι μέρος, είναι τρόπος ζωής».

Βέβαια το να αναφερθεί κανείς στο «Moonshot» ως πρόταση ανάγνωσης την στιγμή που – τέλη Αυγούστου του 2022 – η έτερη παγκόσμια παραγωγός εμβολίου με βάση την τεχνολογία mRNA, η καθαρά Αμερικανική Moderna, ξεκινά δικαστικό αγώνα για καταπάτηση πατέντας της από BioNTech/Pfizer, παρουσιάζει ένα παράδοξο ενδιαφέρον. Πάντως, η μαρτυρία Μπουρλά δεν παύει να έχει την βαρύτητα που εξαρχής διεκδίκησε…

Το «Moonshot» έχει και μιαν άλλη εκδοτική ιδιαιτερότητα: προλογίζεται από τον πρώην Πρόεδρο των ΗΠΑ Τζίμμυ Κάρτερ, με ποια λογική; Ένα μέρος της κληρονομιάς/legacy με την οποία θέλησε να ταυτισθεί ο Κάρτερ, ήταν η δημιουργία του «Κέντρου Κάρτερ» για την καταπολέμηση έξη τροπικών ασθενειών – από το Guinea worm/σκουλήκι της Γουινέας που πλήττει πληθυσμούς που δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό (το φτωχότερο 10% του πλανήτη), μέχρι τα τραχώματα που οδηγούν ακόμη  και σε τύφλωση, σε Ασία και Αφρική. Η εκστρατεία για αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών έφερε, λοιπόν, το Κέντρο Κάρτερ σε διεπαφή με την πραγματικότητα των μεγάλων φαρμακευτικών – όπως η Pfizer –, με την καίρια σύνδεση έρευνας και καινοτομίας, με την παραγωγή σκευασμάτων υπό υγειονομική πίεση και με βάση τις συνεργασίας: αυτή ήταν η συνθήκη που αντιμετωπίστηκε με την πανδημία του Covid-19, στο πάμφωτο προσκήνιο της ανθρωπότητας, όλης.

Ο Αλ. Μπουρλά αφιερώνει το βιβλίο του – που παραπέμπει , ως Moonshot στα «μεγάλα άλματα», στις μεγάλες καμπάνιες κινητοποίησης όπως εκείνη που δρομολογήθηκε επί Κέννεντυ και έφερε τον άνθρωπο στη Σελήνη, την ίδια εκείνη εποχή που βρίσκονταν τα εμβόλια για την πολιομυελίτιδα, τη διφθερίτιδα, τον τέτανο… – στα περισσότερα των 5 εκατομμύρια θύματα, παγκοσμίως, «που έχασαν την ζωή τους από την Covid-19, τις οικογένειες και τους αγαπημένους τους». στα 250 εκατομμύρια που προσβλήθηκαν αλλά επιβίωσαν αφού αγωνίστηκαν. στους 46.000 εθελοντές οι οποίοι συμμετείχαν στις κλινικές δοκιμές του εμβολίου των BioNTech (ευχαριστεί ξεχωριστά το ζεύγος των Σαχίν-Τουρετζί,  του ερευνητικού πυρήνα) και Pfizer.

Η αξία του βιβλίου αυτού έγκειται στο ότι αναδεικνύει το πώς επιχειρείται – και το πώς κατορθώνεται – το άλμα από την ούτως ή άλλως προωθημένη έρευνα (η τεχνολογία των mRNA εμβολίων ήταν στην αιχμή) στην ευαίσθητη εφαρμογή (οι κλινικές μελέτες καίριο στοίχημα) υπό συνθήκες ακραίας υγειονομικής, κοινωνικής και πολιτικής πίεσης.

Το να οργανώνεται ένας μεγάλος, πολύπλοκος οργανισμός όπως οι φαρμακευτικές, ένας οργανισμός που αναγκαστικά κινείται με τους ρυθμούς που επιβάλλουν οι κανονισμοί των εποπτικών μηχανισμών και με τις ακραίες απαιτήσεις ασφαλείας αλλά και – ταυτόχρονα – να φιλοξενεί προσεγγίσεις «εκτός πεπατημένης» και να ενσωματώνει καινοτομικά την ερευνητική πείρα δεκαετιών, είναι ήδη μεγάλη πρόκληση. Το να δημιουργεί, ή πάντως να στηρίζει κουλτούρα συνεργασιών, αυτό είναι ένα πρόσθετο προαπαιτούμενο. Όμως η μετάβαση από την δημιουργία ενός – εν προκειμένω – ασφαλώς και αποτελεσματικού εμβολίου στην παραγωγή σε βιομηχανική κλίμακα και, παράλληλα, η τιμολόγησή του σε επίπεδο και με κλιμάκωση που να επιτρέπει την πρόσβαση σε λογική «προσβάσιμου σε όλους, παντού, με ισότιμο τρόπο», αυτή είναι η τελική πρόκληση! Δεν είναι βέβαιο ότι, εδώ, η αφήγηση Μπουρλά πείθει απόλυτα για την τήρηση του «σε μια πανδημία πρέπει όλοι να είναι προστατευμένοι […] δεν θα βάλουμε μια τιμή-εμπόδιο για τον οποιονδήποτε». Όμως σίγουρα περιγράφει την εσωτερική προσπάθεια της Pfizer (με δεδομένο ότι η τεχνολογία mRNA ούτως ή άλλως οδηγεί σε υψηλό κόστος), με επικεφαλής την Ασιάτισσα/μεγαλωμένη στην Νότια Αφρική Άντζελα Χουάνγκ, δηλαδή με επίγνωση του απαρτχάιντ με πολύ ζωντανό τρόπο.

Και, βέβαια, ο Αλμπερτ Μπουρλά δεν παραλείπει να ξεναγήσει σε εκείνο που αποκαλεί «πολιτικό ναρκοπέδιο» (δεν παραλείπει να επιστρατεύσει και Αριστοτέλη: «Ο άνθρωπος είναι από την φύση του πολιτικό ζώο») προκειμένου να περιγράψει το πλέγμα και την ένταση των πολιτικών πιέσεων. Εντυπωσιακά χαρακτηριστικό το αφήγημά του για την συνάντηση – πρόσωπο με πρόσωπο – «με τον Πρωθυπουργό της Αλβανίας, κράτους που συνορεύει με την πατρίδα μου […] που εξέφρασε την ανησυχία του η χώρα του να μην λάβει εμβόλια επειδή δεν ανήκε στην ΕΕ […], την στιγμή που υπήρχαν μεγάλες ροές ανθρώπων ανάμεσα στην Αλβανία και την Ελλάδα» Ή πάλι η περιγραφή μιας εμπλοκής στην τροφοδοσία της Βρετανίας με εμβόλια Pfizer, που κόντεψε να προκαλέσει μείζον διεθνές διπλωματικό επεισόδιο.

Δεν αποφεύγει ο Μπουρλά μιαν αυτοπαγίδευση σε διακηρυκτικό τόνο πολιτικών/ ηθικών τοποθετήσεων. Ένα δείγμα, ακριβώς από τα προβλήματα τροφοδοσίας: «Ήθελα να προβάλω ένα σύστημα αξιών που σημαίνουν πολλά για μένα. Γίνετε υπεύθυνοι. Αναλάβετε την ευθύνη. Μην προσπαθήστε να κρυφτείτε. Δώστε λύσεις και ζητήστε ευθέως συγγνώμη. Εξηγήστε όσα μάθατε».

Πάντως, συνολικά το «Moonshot» λειτουργεί καλά ως ημερολόγιο καταστρώματος μιας πολύ μεγάλης περιπέτειας που – είτε το συνειδητοποιούμε, είτε όχι – οδήγησε στο μέλλον. Με την «τεχνολογική επιτάχυνση», με την διάχυση των κεκτημένων, με την ενσωμάτωση της ψηφιακής έρευνάς και ανάπτυξης καθώς και της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της φαρμακευτικής παραγωγής και της υγειονομικής κάλυψης ευρύτερα, στις επιστήμες του ανθρώπου και στην ανάδειξη νέων θεραπειών, να παίζουν καθοριστικό πλέον ρόλο.

Βέβαια, όπως ήδη εισαγωγικά επισημάναμε, η εντελώς πρόσφατη κίνηση νομικών διαδικασιών από την Moderna κατά της Pfizer/BioNTech ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο. Ίσως για ένα νέο βιβλίο;

Εάν θέλετε κάθε πρωί το ενημερωτικό δελτίο του KReport στο email σας και πρόσβαση σε όλο το περιεχόμενό μας, κάντε μια δοκιμαστική συνδρομή!