Kreport > Uncategorized > Η ιστορία της ισλαμικής μόδας

Η ιστορία της ισλαμικής μόδας

Το κεφαλομάντηλο της Αϋσεγκιούλ έχει ζωντανά μπλε και κίτρινα χρώματα, το πρόσωπο είναι διακριτικά μακιγιαρισμένο. Φοράει ένα κομψό ριχτό μπλε πουκάμισο με μακριά μανίκια και μια κίτρινη μακριά φούστα που φτάνει μέχρι τις ψηλοτάκουνες γόβες της. Την Αϋσεγκιουλ την γνωρίσαμε το 1999. Τότε, φορούσε ένα μακρύ, μονοκόμματο γκρι πανωφόρι, μαύρο κεφαλομάντηλο και μαύρα επίπεδα παπούτσια. Η τόσο μεγάλη και γρήγορη αλλαγή του τρόπου ντυσίματος της Αϋσεγκιουλ αλλά και εκατομμυρίων γυναικών στην Τουρκία αντικατοπτρίζει τις βαθιές κοινωνικές αλλαγές που έχουν σημειωθεί και που συνεχίζουν να σημειώνονται στην χώρα τα τελευταία είκοσι χρόνια. Πίσω από το κεφαλομάντηλο βρίσκεται πλέον στην Τουρκία μια νέα γυναικεία ατομικότητα που φέρνει τις λεγόμενες ισλαμίστριες πολύ κοντά στις πρακτικές και τις συνήθειες των εκκοσμικευμένων, δυτικότροπων γυναικών. Το κεφαλομάντηλο και η ευρύτερη ισλαμική μόδα που έχει αναπτυχθεί στην Τουρκία αναδεικνύουν επίσης ότι το ισλαμικό ντύσιμο είναι ζήτημα προσωπικής επιλογής των γυναικών και όχι πιέσεων και ότι αποτελεί ένα πολιτισμικό στίγμα μιας σύγχρονης ταυτότητας.

Ισλαμισμός και ατομικότητα στην σύγχρονη Τουρκία

Οι πρώτες μορφές ισλαμικών ενδυμάτων ήρθαν στην Τουρκία μετά την ιρανική επανάσταση του 1979, εμπνευσμένα από τον Ιρανό ισλαμιστή κοινωνιολόγο Ali Shariati. Προκειμένου να διαφοροποιηθεί από τα παραδοσιακά ντυσίματα, ο ισλαμικός κώδικας ένδυσης των γυναικών ήταν αυστηρός και συγκεκριμένος: Το σώμα πρέπει να καλύπτεται από ένα μακρύ και πολύ φαρδύ πανωφόρι (pardesü) που να μην αφήνει να διακρίνονται οι καμπύλες του κορμιού, με σκούρα χρώματα, το κεφαλομάντηλο επίσης με σκούρα χρώματα που να καλύπτει αυστηρά όλα τα μαλλιά και τον λαιμό. Το ντύσιμο αυτό, που στα τουρκικά ονομάζεται «tesettür», «καλυμμένο », ελάμβανε υπόψη τις κλασσικές μουσουλμανικές προδιαγραφές όσον αφορά την εμφάνιση των γυναικών στον δημόσιο χωρο αλλά παράληλλα, ως νέος συμβολισμός του πολιτικού ισλάμ, ανεδείκνυε μεν την ομοιογένεια του γυναικείου ντυσίματος αλλά και την ενεργή συμμετοχή των γυναικών στον πολιτικό χώρο. Το κεφαλομάντηλο, προκειμένου να διαφοροποιηθεί από την παραδοσιακή μαντήλα και να πάρει έναν σαφή πολιτικό χαρακτήρα, ονομάστηκε « türban », « τουρμπάνι » και όχι « basortüsü », που σημαίνει κυριολεκτικά κεφαλομάντηλο και που χρησιμοποιείτο για τον παραδοσιακό τρόπο καλυψης του κεφαλιου στα χωριά και στις λιγοτερο αστικοποιημένες μερίδες της κοινωνίας. Το πολιτικοποιημένο αυτό ντύσιμο είχε μια πολύ συγκεκριμένη σημειολογία : Ήταν ένα όχημα μέσω του οποιου οι νέες γενιές των μορφωμένων και πολιτικά δραστήριων ισλαμιστριών θέλησαν να εκφράσουν την αντίθεση και την αντίσταση στον κεμαλισμό, στις κεμαλικές αυταρχικές ελιτ και ευρύτερα απέναντι στην Δυση. Η ισλαμίστρια γυναίκα κατάφερε να βγει από τους περιορισμούς του σπιτιού και να αναλάβει έναν ενεργό πολιτικό ρόλο. Αλλά η έξοδος αυτή στον δημοσιο χωρο είχε ένα βαρύ τίμημα: Οι ισλαμίστριες δεν βγήκαν στον δημόσιο χωρο ως άτομα αλλα ως ένα πολιτικοποιημένο και απρόσωπο σύνολο. Η ισλαμίστρια αποποιούνταν κάθε ίχνος θηλυκότητας και εισερχόταν στον δημόσιο χώρο incognito.

Ισλαμική γυναικεία μοδα και εκσυγχρονισμός.

Οι οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία, με καταλυτικό το « μεταμοντέρνο » συνταγματικό πραξικόπημα της 28ης Φεβρουαρίου 1997 (όταν ο στρατός έβαλε ουσιαστικά τελος στο κόμμα του παραδοσιακού ηγέτη του τουρκικού ισλαμισμού Νετσμετίν Ερμπακάν και ξεκίνησε ένα κυνήγι μαγισσών εναντίον των ισλαμιστών) θα βάλει ένα τέλος στο κλασσικό πολιτικό Ισλαμ. Ωστόσο, μετά τα χρόνια Οζάλ και το άνοιγμα της τουρκικής οικονομίας, ένα πολύ μεγάλο μέρος παραδοσιακών μουσουλμάνων της Ανατολίας θα βρεθούν στα μέσα της δεκαετίας του 90 με μια πρωτοφανή οικονομική άνεση. Το πολιτικό ισλάμ θα αναγκαστεί να μεταλλαχθεί σε ένα κοινωνικό ισλάμ το οποίο δίνει προτεραιότητα στην κοινωνία και στο άτομο . Αυτη η μετάλλαξη, που θα εκφραστεί με πολυ χαρακτηριστικό τρόπο μέσα από την ισλαμική γυνακεία μόδα στην Τουρκία των τελευταίων δεκαπέντε χρόνων θα αναδείξει την άρρηκτη πλέον σχέση του τουρκικού ισλάμ με τη νεοτερικότητα και τον εκσυγχρονισμό. Παράλληλα με τη μόδα αυτή, θα ξεκινήσει και η μετάλλαξη του ισλαμικού κινήματος που το 2002 θα φέρει στην εξουσία το ΑΚΡ. Τα τελευταία χρόνια, καταγράφεται μια εντυπωσιακή άνθηση ισλαμικής γυναικείας μόδας, με οικους μόδας, φίρμες για όλα τα γούστα και τα πορτοφόλια και με κοσμικές επιδείξεις νέων μοντέλων κάθε σεζόν. Οι  μοντέρνες ισλαμίστριες θα σπάσουν τα δεσμά της ομοιογένειας : Τα κεφαλομάντηλα γίνονται όλο και πιο πολύχρωμα και κομψά, τα ρούχα στενά που τονίζουν τις γραμμές του σώματος. Η ισλαμική γυναικεία μόδα έγινε παράλληλα και το στίγμα της νέας ισλαμικής αστικής και μεγαλοαστικής τάξης, της « ισλαμικής μπουρζουαζίας » αλλά και της εξάπλωσης του καταναλωτισμού στις συντηρητικές μερίδες της τουρκικής κοινωνίας. Πάνω απ’ όλα όμως, η προσαρμογή της ισλαμικής γυναικείας μόδας άλλαξε ριζικά την σχέση των πιστών μουσουλμάνων γυναικών με το σώμα τους αλλά και με το βλέμμα του «άλλου», αναδεικνύοντας έτσι μια νέα γυναικεία ταυτότητα στην Τουρκία και φέρνοντας αναπόφευκτα τις ισλαμίστριες πολύ πιο κοντά στην Δυση από ότι ίσως και οι ίδιες θα περίμεναν.