Kreport > Uncategorized > Το Μέλλον της Πλάκας: Αφήγημα μιας ιστορικής αντιπαράθεσης, μια μαρτυρία του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου-Βενετά Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2022

Το Μέλλον της Πλάκας: Αφήγημα μιας ιστορικής αντιπαράθεσης, μια μαρτυρία του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου-Βενετά Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2022

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

Δεν είναι εύκολο, ούτε απλό, να «δεχθεί» κανείς με τα σημερινά μάτια ότι σε μια διήμερη συνάντηση δημόσιας διαβούλευσης (κρατήστε ήδη την έννοια…) στην αίθουσα του Δημαρχείου Αθηνών του 1966, κάποιους μήνες πριν την Δικτατορία και επί δημαρχίας Γεωργίου Πλυτά, θα μπορούσε να εκτυλιχθεί με συμμετοχή 29 αρχιτεκτόνων, πολεοδόμων, αρχαιολόγων, πανεπιστημιακών ή στελεχών της Διοίκησης, πολιτικών, ακόμη και δημοσιογράφων, ένα αληθινό/πρότυπο brainstorming για το μέλλον της Πλάκας. Μια δημόσια συζήτηση για την πολεοδομική ταυτότητα της Αθήνας, μια και δυο δεκαετίες προτού η συζήτηση αυτή εγκατασταθεί στην συνείδησή μας. Τότε πάντως ακόμη και η έννοια της gentrification είχε φιλοξενηθεί, ως απόληξη της μιας εκδοχής προσέγγισης της Πλάκας: Nα διατηρηθεί χωρίς (ή με) ανάπλαση, ή να απαλλοτριωθεί συνολικά για δημιουργία αρχαιολογικού πάρκου;

Μια συζήτηση/διαμάχη που είχε ουσιαστικά δρομολογηθεί από την Οθωνική κιόλας εποχή με τον σχεδιασμό της νέας Αθήνας από τους Κλεάνθη-Schaubert, για το αν θα έπρεπε η πολιτιστική αξία «του παλιού» (δηλαδή των κτισμάτων της Τουρκοκρατίας ή του νεότερου Ελληνισμού με τις νεοκλασικές κατοικίες) να συνυπάρξει με εκείνην «του αρχαίου» (δηλαδή των διαδοχικών στρώσεων της αρχαιότητας και του Βυζαντίου); Ή να κάμψει το γόνυ στην «κλασική αρχαιομανία των αρχαιολόγων» με εκτεταμένες απαλλοτριώσεις για αντίστοιχα ευρύτατη ανασκαφή; Όλα αυτά αφού πάνω από την Πλάκα είχε περάσει το κύμα κερδοσκοπίας και «ανάπτυξης», που κατέληγε σε τουριστικό, «θορυβώδες Λούνα Παρκ».

Ο Αλ. Παπαγεωργίου-Βενετάς, που ως νεαρός αρχιτέκτονας είχε μετάσχει στην προετοιμασία, διεξαγωγή και κωδικοποίηση των διεργασιών – με εισήγησή του σε Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Συνέδριο, λίγο πριν το διήμερο της διαβούλευσης – φέρνει τώρα στο φως της δημοσιότητας τα πρακτικά εκείνων των συζητήσεων. Που δεν μπορεί παρά να εντυπωσιάσουν τον σημερινό αναγνώστη με το ύφος και την – ακριβώς – συζητητικότητά τους: Όχι πώς οι τότε θέσεις ήταν στρογγυλεμένες ή και οι διατυπώσεις συγκρατημένες – το αντίθετο! Όμως βλέπει κανείς μιαν ανάγκη να υπάρξει αληθινή συζήτηση, να συναντηθούν οι απόψεις έστω και για να κατασταλάξουν οι διαφωνίες διατήρησης/αξιοποίησης, να αναδειχθούν οι περιορισμοί – η πάντα παρούσα δημοσιονομική αδυναμία για απαλλοτριώσεις, η φωτεινή σκιά του προηγούμενου της δωρεάς Ροκφέλλερ (που επέτρεψε τα μεγάλες ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών (από Θησείο μέχρι Στοά Αττάλου), το όνειρο ενίσχυσης από πλευράς UNESCO…

Δεν είναι μόνον υλικό αναστοχασμού ή νοσταλγία που μεταφέρει αυτή η πρωτοβουλία του Α. Βενετά και των Εκδόσεων Καπόν. είναι και μια αίσθηση του πώς θα μπορούσε να έχει λειτουργήσει η δημόσια συζήτηση, η ουσιαστική διαβούλευση, αν δεν είχε μεσολαβήσει η Δικτατορία με την όξυνση των στάσεων και το βάθεμα των αντιθέσεων.