Kreport > Uncategorized > Η πολιτικοποίηση του αλκοόλ στην Τουρκία

Η πολιτικοποίηση του αλκοόλ στην Τουρκία

To αλκοόλ στην Τουρκία έχει την δική του ιστορία, άρρηκτα συνδεδεμένη με την δαιδαλώδη πορεία της προς τον εκσυγχρονισμό και την νεοτερικότητα, έχοντας μετατρέψει μια καθημερινή πράξη και συνήθεια σε πράξη βαριάς ιδεολογικής σημασίας και, την τελευταία μακρά περίοδο, σε πράξη αμφισβήτησης των κυρίαρχων αξιών.

Ήδη, από τα τέλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κυρίως από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, η κατανάλωση αλκοόλ πήρε μια ιδιαίτερη πολιτισμική αλλά και πολιτική βαρύτητα καθώς αναδείχθηκε ως σύμβολο εκσυγχρονισμού και εκδυτικισμού απέναντι στις «οπισθοδρομικές» ισλαμικές αξίες.

Οι δυναμικές εκσυγχρονισμού μετά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, έφεραν νέες συνήθειες, νέες ενδυμασίες, από το τουρμπάνι στο φέσι, και νέα σημασία του αλκοόλ καθώς το ρακί άρχισε ήδη να θεωρείται εθνικό ποτό και να καταναλώνεται με ιδιαίτερα συμβολική σημασία έναντι του κρασιού, που θεωρείτο «ξενόφερτο».

Ο Μουσταφά Κεμάλ, που αγαπούσε πολύ το ρακί, θα δώσει στην κατανάλωση αλκοόλ μια νέα εκσυγχρονιστική βαρύτητα ενώ στις δεκαετίες του 60 και 70, η κατανάλωση αλκοόλ θα συνδεθεί άρρηκτα με την Αριστερά και με τους καλλιτέχνες αλλά και με τις μειονότητες.

Το κρασί, με την σταδιακή εξασθένιση των μειονοτήτων, κυρίως με τους Έλληνες και τους Αρμένιους που ήταν οι βασικοί παραγωγοί κρασιού στην δυτική Τουρκία αλλά και στις νοτιοανατολικές της περιοχές, θα περιθωριοποιηθεί για πολλά χρόνια. Και θα κάνει την επανεμφάνιση του μετά την άνοδο του ΑΚΡ στην εξουσία οπότε Τούρκου παραγωγοί και οινολόγοι θα ξεκινήσουν μια διακριτική «αντίσταση» και θα προχωρήσουν σε μια πολύ καλής ποιότητας «αναγέννησης» του κρασιού στην Τουρκία.

Η μπύρα, που πρωτοήρθε στην Τουρκία στο τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, θα παραμείνει στις συνήθειες όσων καταναλώνουν αλκοόλ στην Τουρκία μέχρι σήμερα ενώ μεγάλη άνθηση θα δει και το ρακί, το «αυθεντικό» τουρκικό ποτό, το «γάλα του λιονταριού», όπως το ονομάζουν οι μερακλήδες.

Από την άνοδο του ΑΚΡ στην εξουσία το 2002 μέχρι σήμερα, η κατανάλωση αλκοόλ έχουν απασχολήσει πολλές φορές την δημόσια ζωή και πάντα με πολύ πάθος από όλες τις πλευρές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την ένταση που προκλήθηκε μετά την ανάρτηση της φωτογραφίας του «γλεντιού» τη νύχτα του Kadir (Kadir gecesi), που σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση άρχισε η αποκάλυψη του Κορανίου στον Προφήτη Μωάμεθ.

Και αυτό διότι κάθε κίνηση της κυβέρνησης απέναντι στο αλκοόλ, από τους υψηλότατους φόρους, που για το ρακί –το εθνικό οινοπνευματώδες ποτό της Τουρκίας, είναι στο 287%, μέχρι τις κατά καιρούς απαγορεύσεις σε μπαρ και εστιατόρια που πωλούν αλκοόλ να βγάζουν τραπεζάκια στα πεζοδρόμια, εκλαμβάνονται από τους πολιτικούς  και κοινωνικούς αντιφρονούντες ως “εισβολή” στον τρόπο ζωής τους. Όχι όμως μόνο στον ατομικό τρόπο ζωής, η οποιαδήποτε κίνηση της κυβέρνησης ή των υποστηρικτών της απέναντι στην κατανάλωση αλκοόλ θεωρείται από τους αντιφρονούντες ως απειλή εις βάρος των πολιτισμικών και εκσυγχρονιστικών κεκτημένων της Τουρκικής Δημοκρατίας και της κοινωνίας.

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, η κατανάλωση αλκοόλ στην Τουρκία κατά την περίοδο 2002-2012 αυξήθηκε, παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης προς την αντίθετη κατεύθυνση ενώ μετά άρχισε σταδιακά να μειώνεται, κυρίως λόγω των πιο συστηματικών προσπαθειών της κυβέρνησης και της αλλαγής πορείας του ΑΚΡ προς τον συντηρητισμό και τη εσωστρέφεια. Ωστόσο, ενώ τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μια σταδιακή μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, αυξήθηκε σημαντικά η παράνομη παραγωγή αλκοόλ και προφανώς και της ανεπίσημης κατανάλωσης αλκοόλ, κυρίως ρακιού, καθώς οι φόροι το έχουν καταστήσει είδος πολυτελείας.

Όπως επισήμανε πριν λίγα χρόνια ο δημοσιογράφος Καντρί Γκιουρσέλ, οι νομοθετικοί περιορισμοί και κυρίως η πληθωριστική πίεση σε συνδυασμό με την ακραία δασμολογική επιβάρυνση στο παραδοσιακό τουρκικό ρακί δεν οδήγησαν την κοινωνία σε αποχή ή σε περιορισμό της κατανάλωσης. Αντιθέτως, σημειώθηκε «τεράστια αύξηση» στην κατ’ οίκον παραγωγή του ποτού σε συνθήκες εργαστηρίου, αν και χωρίς τη διαδικασία της τελικής απόσταξης. Παράλληλα, οι έμμεσες πιέσεις και η ανοιχτή κυβερνητική αποδοκιμασία επέφεραν, κατά τον συντάκτη, την «γκετοποίηση» των περιοχών όπου προσφέρεται και καταναλώνεται αλκοόλ, όχι όμως και τη μαζική κοινωνική απάρνηση του για θρησκευτικούς λογούς. Η κατάσταση αυτή παρακίνησε ένα στέλεχος της βιομηχανίας του ρακί να ομολογήσει στον Γκιουρσέλ το όραμα του: «Θέλω να εκπροσωπώ ένα τραπέζι δείπνου στο οποίο οι άνθρωποι δεν έχουν προκαταλήψεις ο ένας εναντίον του άλλου. Υποστηρίζω την αποπολιτικοποίηση του ρακί».