Kreport > Uncategorized > Τα τρία εμπόδια για τη στροφή προς τη Δύση

Τα τρία εμπόδια για τη στροφή προς τη Δύση

Τρία είναι τα βασικά εμπόδια που καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη μια μεγάλη στροφή της Τουρκίας προς την Δύση και αυτά δεν αναμένεται να ξεπεραστούν εύκολα ακόμα και σε περίπτωση που μετά από τις επερχόμενες εκλογές αλλάξει κυβέρνηση:

Ο βαθύς αντί-δυτικισμός που καλλιεργείται την τελευταία μακρά περίοδο στην Τουρκία, οι εσωτερικές δυναμικές στους κόλπους του καθεστώτος και η πεποίθηση ότι η Τουρκία καλείται και μπορεί να διαδραματίσει έναν αυτόνομο ρόλο και να έχει μια δική της πορεία ανάμεσα στην Δύση και τα τουρκικά συμφέροντα. 

Παράλληλα, τα αυταρχικά αντανακλαστικά έρχονται να επικαλύψουν τις δυναμικές αυτές, και ως «αντίδοτο» στην «διάβρωση» που η Δύση φέρεται να θέλει να προκαλέσει στην Τουρκία και στην κοινωνία της. 

Ήδη μετά το 2010 αλλά κυρίως μετά το 2013 και τις διαδηλώσεις του Γκεζί και το 2016 και την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, ο αντί-δυτικισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τόσο της δημόσιας ρητορικής όσο και της νοοτροπίας στην διοίκηση αλλά και στην κοινή γνώμη.

Το Γκεζί ήταν το πρώτο μεγάλο σοκ για τον Ταγίπ Ερντογάν που προσπαθούσε τότε να χαράξει μια νέα πορεία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και να εδραιώσει την Τουρκία στην Μέση Ανατολή μέσα από τις μεγάλες αλλαγές που έφερνε η Αραβική Άνοιξη. Οι διαδηλώσεις του Γκεζί ήρθαν να αλλάξουν τις εσωτερικές ισορροπίες στην Τουρκία και να δημιουργήσουν στον Ερντογάν και σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του ΑΚΡ ένα αίσθημα βαθιάς ανασφάλειας. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Τουρκία για πολλά χρόνια μετά τις διαδηλώσεις μιλούσαν για το «πνεύμα του Γκεζί», είτε θετικά από την αντιπολίτευση είτε αρνητικά από την κυβέρνηση. 

Η επιμονή του καθεστώτος στην υπόθεση Καβάλα, άρρηκτα συνδεδεμένη με το Γκεζί, έχει ακριβώς να κάνει με το τραύμα που προκάλεσε στον Τούρκο Πρόεδρο η αναπάντεχη αυτή εξέγερση αλλά και με το μένος των εθνικιστών συμμάχων του εναντίον του Καβάλα λόγω των θέσεων του όσον αφορά το κουρδικό ζήτημα. 

Η ΕΕ είχε ήδη από χρόνια δείξει την αδυναμία της να προωθήσει την όποια διαδικασία ένταξης της Τουρκίας, πλήττοντας καίρια την εμπιστοσύνη των Τούρκων στην Ευρώπη ενώ το φλερτ των ΗΠΑ με τους Κούρδους της Συρίας κατάφερε ακόμα ένα βαθύ πλήγμα στην εμπιστοσύνη της Τουρκίας στην Δύση. 

Μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος το 2016, ο αντί-δυτικισμός θα γίνει ουσιαστικά επίσημο αφήγημα ενώ αναδεικνύεται και ο  ευρασιανισμός, περισσότερο πάντως ως τάση στην κοινή γνώμη παρά ως ουσιαστική αλλαγή πλεύσης στην καρδιά τους κράτους. 

Ενδεικτικές των τάσεων στην τουρκική κοινή γνώμη είναι οι έρευνες της τελευταίας περιόδου που καταγράφουν μια σταδιακή αλλά σταθερή εξασθένιση της στήριξης των Τούρκων προς την ΕΕ.

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας Metropoll, τον Μάρτιο του 2022, μόλις το 49,4% των Τούρκων στηρίζει την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ ενώ τον Μάρτιο του 2005 ήταν 75,9%. Αντίστοιχα, 40,3% είναι αντίθετοι στην ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ ενώ τον Μάρτιο του 2005 ήταν μόλις 17,1%.

Αποκαλυπτικές των βαθύτερων τάσεων στην κοινωνία είναι οι μετρήσεις ανάμεσα στους νέους, 18-24 ετών. Ενώ τον Ιανουάριο του 2021, 55,6% των νέων ήταν υπέρ της ένταξης στην ΕΕ και το 32,9% ήταν κατά, τον Μάρτιο του 2022, 41,4% ήταν υπέρ και 51% κατά.

Η δυσπιστία προς την Δύση και ο αντί-δυτικισμός καταγράφονται με χαρακτηριστικό τρόπο και μέσα από το πως οι Τούρκοι βλέπουν τον πόλεμο στην Ουκρανία καθώς, σύμφωνα με την Metropoll, Μάρτιο 2022, το 48,3% των Τούρκων θεωρεί οτι υπεύθυνοι για τα όσα γίνονται στην Ουκρανία είναι οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ και μόλις 33,7% θεωρούν ότι υπεύθυνη είναι η Ρωσία.

Στην επιλογή ανάμεσα στις ΕΕ-ΗΠΑ και τις Ρωσία-Κίνα, 39,3% θεωρεί οτι η Τουρκία πρέπει να δώσει προτεραιότητα   στις σχέσεις με τις πρώτες, 29,5% στις δεύτερες ενώ 31,1% δεν ξέρουν ή δεν απαντούν.

Στους κόλπους της κυβέρνησης Ερντογάν καταγράφονται δυνάμεις που είναι σαφώς αντί-δυτικές, κυρίως γύρω από τους εθνικιστές, τους ευρασιανιστές αλλά και τους ισλαμιστές και αυτό, σε συνδυασμό με τον ευρύτερο αντί-δυτικισμό στην κοινή γνώμη επιτρέπει εύκολα να προκαλούνται αντί-δυτικές εξάρσεις. Η απόσυρση της Τουρκίας από την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, για την μάχη ενάντια στην έμφυλη βία και τα δικαιώματα της κοινότητα LGBT-Q, έγινε μέσα σε ένα σαφώς αντί-δυτικό πνεύμα, με το αφήγημα ότι η Δύση διαβρώνει τις παραδοσιακές αξίες της τουρκικής κοινωνίας. Οι δηλώσεις που σε τακτά χρονικά διαστήματα κάνει ο υπουργός Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σοϊλού, ένας από τους βασικούς εκφραστές των αντί-δυτικιστών στους κόλπους της κυβέρνησης, είναι ενδεικτικές της ισχύος που έχει αναπτύξει αυτή η πτέρυγα.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό, είναι πολύ δύσκολο για τον Ταγίπ Ερντογάν να κάνει μια μεγάλη στροφή προς την Δύση, ακόμα και αν το ήθελε, καθώς είναι σήμερα δύσκολο να αλλάξει την προσέγγιση της κοινής γνώμης απέναντι στην Δύση αλλά και να βρει νέες ισορροπίες στους κόλπους του καθεστώτος του που θα του επέτρεπαν μια τέτοια στροφή. Μέσα στις δυναμικές αυτές, ο εκδημοκρατισμός κινδυνεύει να συνδεθεί με επιταγές της Δύσης και με προσπάθειες να «διαβρωθεί» η Τουρκία εκ των έσω.  

Επιπλέον, η αντίληψη στην διοίκηση αλλά και στην κοινή γνώμη, ότι η Τουρκία είναι μια μεγάλη δύναμη και ότι  μπορεί να έχει την δίκη της ανεξάρτητη πολιτική, τάση που είχε ήδη αρχίσει την δεκαετία του 90 με τον Οζάλ, είναι βαθιά ριζωμένη και δεν φαίνεται ότι θα αλλάξει ακόμα και αν αλλάξει κυβέρνηση. Το βασικό όμως ερώτημα παραμένει κατά πόσο, σε περίπτωση αλλαγής κυβέρνησης, η Τουρκία θα μπορέσει να προχωρήσει σε έναν ουσιαστικό εκδημοκρατισμό ή όχι.