Kreport > Uncategorized > Η αυτοκρατορική νοσταλγία της Ρωσίας: Ο ευρασιανικός πειρασμός, του Δημήτρη Τριανταφυλλίδη, Εκδόσεις Επίκεντρο, Αθήνα 2022

Η αυτοκρατορική νοσταλγία της Ρωσίας: Ο ευρασιανικός πειρασμός, του Δημήτρη Τριανταφυλλίδη, Εκδόσεις Επίκεντρο, Αθήνα 2022

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Δεν συμπαθεί ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης εκείνα που εκφράζει η εποχή Πούτιν στην διαδρομή της Ρωσίας – και αυτό δεν αφορά μόνο/δεν αφορά τόσο την σημερινή κατάσταση, μετά την εισβολή στην Ουκρανία. αλλ’ επεκτείνεται σε ό,τι θεωρεί ότι «κομίζει στον 21ο αιώνα το μοντέλο της ασιατικής απολυταρχίας, της λατρείας ισχύος και της δια των όπλων επιβολής των επιλογών μιας «πεφωτισμένης ηγεσίας»». Σε αντίθεση, βέβαια, με την μεγάλη πλειονότητα των παντοειδών αναλυτών της στάσης της Ρωσίας στην διεθνή σκηνή, ο Δ. Τριανταφυλλίδης προσάγει εσωτερική γνώση μιας Ρωσίας που «αυτοπροσδιορίζεται ως [χώρος] ξεχωριστός και διάφορος από τον Ευρωπαϊκό και εν γένει το Δυτικό πολιτισμό, με τις δικές του νομοτέλειες και τις δικές του εσωτερικές διεργασίες». Που τις προσδιορίζει ως: Ρωσικό εθνικισμό, ρωσική εκδοχή της Ορθοδοξίας και «εγγενή απολυταρχισμό».

Αυτά όμως όχι απ’ έξω/εξ ασφαλούς αποστάσεως, αλλά με σπουδές φιλοσοφίας σε Πανεπιστήμιο του Κιέβου – όθεν και μια πρόσθετη ευαισθησία στην τωρινή Ουκρανική τραγωδία – αλλά και με στράτευση στη μετάφραση/μεταφορά στη σημερινή ελληνική σκηνή πλήθους ρωσικών κειμένων, που εκτείνονται από τη φιλοσοφία και την πεζογραφία ή την ποίηση, μέχρι την ιστορία και την πολιτική. (Πέρα από την ευθύνη της έκδοσης του περιοδικού «Στέππα»/4μηνιαίας επιθεώρησης Ρωσικού πολιτισμού και την πρόσφατη, πυκνή εκδοτική συγκομιδή των Εκδόσεων s@mizdat π.χ. με «Ημερολόγιο του συγγραφέα» η «Χριστιανισμό και σοσιαλισμό»/Ντοστογιέφσκι ή πάλι «Ρωσική τραγωδία» και «Μακαριότητα»/Μπουλγκάκωφ, ή ακόμη «Χαρακτήρα του Ρωσικού λαού»/Λάσσκι, θα συναντήσει κανείς τον Τριανταφυλλίδη να έχει παρουσιάσει την πολύκροτη Εισήγηση Χρουστσόφ στο ιστορικό 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ/ «Για την προσωπολατρία και τις συνέπειές της», ή πάλι το «Ολοκληρωτισμός και Τέχνη» στις Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις).

Με αυτό, λοιπόν, το οπλοστάσιο, ο Δ. Τριανταφυλλίδης έρχεται να προτείνει – οδυνηρά επίκαιρα… – στον αναγνώστη μιαν εξοικείωση με την «αναβίωση του μεγάλου, αυτοκρατορικού οράματος της Ρωσίας» μέσα από την (κατ’ αυτόν) υπέρβαση της αμφιταλάντευσης μεταξύ Δύσης και Ανατολής, με την υιοθέτηση από την Μόσχα της ευρασιατικής προοπτικής – πάντως μετά την ομιλία Πούτιν στη Διεθνή Διάσκεψη για την Ασφάλεια στο Μόναχο (2007) και μετά την Κορυφή του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι (2008). Η διαδρομή στην οποία προσκαλεί ο Δ. Τριανταφυλλίδης ξεδιπλώνει την ρωσική αναζήτηση της Ευρασίας από την ρίζα του Ευρασιανισμού και του «υπερέθνους» στα έργα του (γιου της Άννας Αχμάτοβα…) Λεβ Γκουμιλιόφ, με τέσσερεις συλλήψεις και 15 χρόνια Γκουλάγκ το 1933-56, και μέχρι το «Νησί Ρωσία» του μετασοβιετικού Βαντίμ Τσιμπούρσκι το 1992, ως προσπάθειας ενός γεωπολιτικού χώρου-αντίβαρου στον ρωμανο-γερμανικό κόσμο.

Η διαδρομή αυτή είναι βέβαια ριζικά αποκλίνουσα απ’ εκείνην του Μακίντερ και του «Γεωγραφικού Άξονα/Geographical Pivot της Ιστορίας», της αντιπαράθεσης ξηράς-θάλασσας και της «Heartland/καρδιάς της Παγκόσμιας Νήσου-Ευρασίας», καθώς και από τις γεωπολιτικές θεωρίες αντιπαράθεσης και αναζήτησης της ισορροπίας (ή της κυριαρχίας…) μέχρι και του ‘Πολέμου των Πολιτισμών» του Σάμιουελ Χάντινγκτον. Όμως, άμα κανείς θέλει/χρειάζεται να κατανοήσει τα κινούντα αίτια του Βλαντίμιρ Πούτιν και της δράσης του επί του πεδίου – όπως την βλέπουμε να εκτυλίσσεται, δραματικά, αυτόν τον καιρό –, δηλαδή να δει τα πράγματα πέρα από την αποκήρυξη και την εξ αποστάσεως καταδίκη, η αναδρομή που εισφέρει ο Δ. Τριανταφυλλίδης στον Έλληνα/Δυτικό αναγνώστη είναι εξαιρετικά διαφωτιστική. Και λειτουργικά χρήσιμη για την κατανόηση.

Αν, μάλιστα, ο ως άνω αναγνώστης παρατηρήσει ότι η συνέχιση της ρωσικής λογικής να μην επιτραπεί «η διείσδυση των ΗΠΑ στο «μαζικό υπογάστριο» της Ρωσίας», καταλήγει στο να επιζητηθεί «η ανάπτυξη της οικονομικής και στρατηγικής συνεργασίας με την Κίνα», τότε βλέπει με διαφορετικό φως την αλυσίδα μη-ηθελημένων μεν, αναπόδραστων δε, συνεπειών. Οι οποίες τέθηκαν σε κίνηση από την επιλογή της Δύσης να εναντιωθεί ηχηρά στην προσπάθεια Πούτιν να (επανα)δημιουργήσει «υγειονομική ζώνη» στα σύνορα της Ρωσίας – Κριμαίας, αριστερή όχθη του Δνείπερου στην Ουκρανία/Ντονμπάς, Υπερδνειστερία – πλην όμως με εργαλείο μόνο την εξοπλιστική στήριξη του Κιέβου και… τις οικονομικές κυρώσεις.

Όσο η ουκρανική τραγωδία θα βρίσκεται σε εξέλιξη, τόσο ο «ευρασιανικός πειρασμός» του Τριανταφυλλίδη θα καθίσταται κάτι σαν υποχρεωτικό ανάγνωσμα.