Kreport > Uncategorized > Spin Dictators: The Changing Face of Tyranny in the 21th century, των Sergei Guriev και Daniel Treisman, Princeton U. Press, New Jersey 2021

Spin Dictators: The Changing Face of Tyranny in the 21th century, των Sergei Guriev και Daniel Treisman, Princeton U. Press, New Jersey 2021

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Το βιβλίο αυτό των Guriev και Treisman κυκλοφορεί με την βασική του υπόθεση εργασίας να έχει διαψευσθεί και να έχει ταυτόχρονα επιβεβαιωθεί – οδυνηρά. Έχοντας λειτουργήσει μέχρι πριν μια δεκαετία ως οικονομικός σύμβουλος του Κρεμλίνου επί Ντμίτρι Μεντβέντεφ/Βλαντίμιρ Πούτιν των πρώτων φάσεων – εν συνεχεία επέλεξε αυτοεξορία στην Δύση, στις Sciences Po στο Παρίσι, ύστερα ως οικονομικός σύμβουλος στην EBRD και ως ερευνητής στο CEPR, με σταθερή αρθρογραφική παρουσία σε FT και Washington Post – ο Guriev νομιμοποιείται να επικαλείται εσωτερική γνώση των πολιτικών μηχανισμών στην Ρωσία. Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο UCLA, με προέλευση από Χάρβαρντ και Στάνφορντ, ερευνητής στο NBER και σύμβουλος στην Παγκόσμια Τράπεζα και την EBRD, ο Treisman διευθύνει το Russia Political Insight Project το οποίο, ακριβώς, μελετά τις Ρωσικές πολιτικές εξελίξεις.

Με αυτό λοιπόν το ακαδημαϊκό, ερευνητικό αλλά και πρακτικό φόντο –  ο Guriev έφυγε από την Μόσχα το 2013, καταγόμενος άλλωστε από την Βόρεια Οσσετία, «μετά από ταπεινωτικές ανακρίσεις» και αφού αδιάκριτα είχε στραφεί ερευνητικά στο πολύκροτο σκάνδαλο της πετρελαϊκής Yukos – οι δυο τους διατυπώνουν και στοιχειοθετούν στην άποψη ότι μια νέα γενεά αυταρχικών ηγετών έχει έρθει να ελέγξει τις κοινωνίες στις χώρες τους μέσα από την διαχείριση της πληροφόρησης (αυτή είναι η διάσταση του spinning), και την παραφθορά των δημοκρατικών διαδικασιών. Εκεί λοιπόν που οι Στάλιν και οι Χίτλερ και οι Μάο λειτούργησαν με βάση την βία και την ευθεία επιβολή και την καταπίεση, οι σύγχρονοι Όρμπαν και Ερντογάν και – φθάσαμε! – Πούτιν αξιοποιούν μεθόδους επηρεασμού της κοινής γνώμης, ελέγχου του Τύπου κοκ για να επιβάλλουν και να διατηρήσουν την εξουσία τους. Γιατί λέμε ότι η προσέγγιση των Guriev-Treisman, που ζωντανεύει με ενδιαφέροντα τρόπο όσα ζήσαμε τα τελευταία χρόνια ως εμπέδωση αυταρχικών καθεστώτων, επαληθεύεται και διαψεύδεται ταυτόχρονα;

Το δεύτερο σκέλος είναι περίπου αυταπόδεικτο μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Οι πιο ωμές μορφές βίας, εκείνες του πολέμου και των μαζικών βομβαρδισμών αμάχων αλλά και της εσωτερικής καταστολής γνώμης στο εσωτερικό της Ρωσικής Ομοσπονδίας, πηγαίνουν σαφώς πιο μακριά από την εκδοχή της spin dictatorship. Αλλά και ο Τουρκικός αναθεωρητισμός, πάντως όπως εκφράζεται στην Συρία κατά των Κούρδων (και εξάγεται πχ. στην Λιβύη, ή έρχεται στην μέση της σύρραξης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν) προχωρεί σαφώς περισσότερο από το spinning και την χρήση/κατάχρηση των κοινοβουλευτικών διαδικασιών για εφαρμογή αυταρχικής διακυβέρνησης.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή οι Guriev-Treisman μπορούν να αισθάνονται βαθύτερα δικαιωμένοι στην ανάλυσή τους. Πράγματι – όσο κι αν αυτό στην Δύση δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό – η πρακτική εμπέδωσης και εσωτερικής νομιμοποίησης των αυταρχισμών την οποία ουσιαστικά ανατέμνουν, αλλού  μάλιστα με την αξιοποίηση θρησκευτικών/ταυτοτικών τομών (δίπλα στην Τουρκία του πρακτικού ισλαμιστή Ερντογάν ας δει κανείς π.χ. το καθεστώς του Ιράν), αλλού με την προβολή εθνικών αφηγημάτων και αισθημάτων αδικίας (εδώ ας φέρει κανείς στην οθόνη την περιπέτεια της Ρωσίας μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, αλλά και π.χ. την Βενεζουέλα από τον Τσάβες στον Μαδούρο), παντού όμως με την επίκληση αντιμετώπισης κρίσεων και απειλών, είναι κάτι που εξηγεί την έλξη που ασκούν παρόμοια καθεστώτα στους λαούς τους.

Έλξη μακρόχρονη, δε.  Πέρα από τις δημοσκοπήσεις (για ό,τι αυτές αξίζουν), πέρα από τις εκλογικές αναμετρήσεις (όσο κι αν διεξάγονται υπό συνθήκες ελεγχόμενες) οι Πούτιν, οι Ερντογάν, οι Όρμπαν, οι Μαδούρο και οι Μπολσονάρο δεν είναι εύκολο να αγνοήσει κανείς, σε λογική explaining away, ότι διαθέτουν ευρεία βάση εξουσίας/νομιμοποίησης. Εδώ, η ερμηνευτική των Guriev-Treisman είναι – και κινδυνεύει να παραμείνει επί πολύ… – περισσότερο από χρήσιμη, αν δεν θέλει κανείς να οχυρωθεί πίσω από σχήματα Δύσης/Ανατολής , δημοκρατικών/αυταρχικών καθεστώτων, Καλού/Κακού (σχήματα που δημιουργούν κάποια προβληματάκια όταν η Δύση με μπρίο συναλλάσσεται με Ιράν και Βενεζουέλα και Σαουδική Αραβία προκειμένου να αντιμετωπίσει την ενεργειακή στενότητα που έχει φέρει το πλέγμα κυρώσεων κατά της Ρωσίας).

Είναι προς τιμήν των δυο, ότι για να φθάσουν στην σημερινή βεντάλια αυταρχικών ηγετών/spin dictators  που εξιστορούν και αναλύουν την πορεία τους δεν παραλείπουν να αναζητήσουν την αρχή του νήματος στο καθεστώς πατερναλιστικού αυταρχισμού με κοινοβουλευτικό ένδυμα και ακραία φιλελεύθερη οικονομική λειτουργία ενός Lee Knan Yew στην Σιγκαπούρη (δεκαετίες του΄60 έως και του΄80), ή πάλι στην αμφιλεγόμενη περίοδο διακυβέρνησης του Περού από τον σιδηρούν βραχίονα του Alberto Fujimori (δεκαετίας του ΄90) με διαδοχικές φάσεις κοινοβουλευτισμού και πραξικοπήματος, συν οικονομική διαχείριση όχι απλώς νεοφιλελεύθερη, αλλά γνωστή και ως Fujishock…

Εκεί που οι Guriev/Treisman μένουν σχετικά αμήχανοι είναι στην κατηγοριοποίηση και την διαχείριση του φαινομένου της Κίνας του Xi Zinping. Όπου ούτε οι αναφορές στην εκεί τεχνολογική φύση του αυταρχισμού, ούτε η δομή του κρατοκεντρικού καπιταλισμού, ούτε η ιστορικότητα της Κινεζικής περίπτωσης επαρκούν αναλυτικά.