Kreport > Uncategorized > Φυσικό αέριο Ισραήλ: «Φθηνότερος και πιο σύντομα ο αγωγός μέσω Τουρκίας»

Φυσικό αέριο Ισραήλ: «Φθηνότερος και πιο σύντομα ο αγωγός μέσω Τουρκίας»

Συνέντευξη με τον Αχμέτ Νετζντέτ Παμίρ(*)

Δύσκολα θα αντικατασταθεί το ρωσικό φυσικό αέριο από εναλλακτικές οδούς εκτιμά ο Τούρκος ειδικός επί ενεργειακών θεμάτων Αχμέτ Νετζντέτ Παμίρ με τον οποίο συζήτησε το Kreport. Ειδικότερα σημειώνει:

  • Οποιαδήποτε εναλλακτική οδός θα φέρει ακριβότερο φυσικό αέριο στην Ευρώπη
  • Η εναλλακτική λύση από το Ισραήλ περνά μέσα από την Τουρκία (και) για λόγους χρηματοδότησης
  • ΗΠΑ και ΕΕ ας λύσουν τα όποια προβλήματα παρουσιαστούν με ΑΟΖ (σ.σ αναφέρεται στην Κύπρο)
  • Για τη μεταφορά από το Ισραήλ στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας δεν είναι απαραίτητη η εμπλοκή Ελλάδας και Αιγύπτου

Αναλυτικά η συνέντευξη:

Μπορεί η γραμμή Τουρκίας-Ισραήλ να αποτελέσει την εναλλακτική λύση και ποιες είναι οι δυσκολίες υλοποίησης; Πότε μπορεί να είναι έτοιμος ο αγωγός και ποιο το κόστος του σε αντιδιαστολή με τον EastMed;

Η Ρωσία εξήγαγε περίπου 155 δις. κ.μ. φυσικού αερίου σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πέρυσι (2021). Η εξάρτηση της ΕΕ από τη Ρωσία για το φυσικό αέριο (σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat) ήταν 47% το 2021. Η εξάρτηση της Γερμανίας από τη Ρωσία για το φυσικό αέριο είναι 55%. Εξετάζοντας αυτά τα δεδομένα,ούτε το αέριο από το Ισραήλ, ούτε οι επιλογές του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, της ΕΕ ή των ΗΠΑ μπορούν να αντικαταστήσουν το ρωσικό φυσικό αέριο. Τέτοιες εναλλακτικές μπορούν να παρέχουν μερική κάλυψη.

Επιπλέον, οι χρόνοι υλοποίησης τέτοιων έργων, το κόστος μεταφοράς του φυσικού αερίου στην αγορά της ΕΕ, ώστε να μπορεί να ανταγωνιστεί το ρωσικό φυσικό αέριο, είναι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Λαμβάνοντας υπόψη ποιες ήταν οι τιμές υπό κανονικές συνθήκες (κι όχι πολέμου), το ισραηλινό αέριο θα είναι πιο ακριβό από το φυσικό αέριο που αγοράζουμε από τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν. Θα είναι το πιο ακριβό μεταξύ όλων των εναλλακτικών που εξετάζονται.

Ο αγωγός Ισραήλ-Τουρκίας βρίσκεται στην ατζέντα εδώ και πολλά χρόνια. Μετά το περιστατικό με τον Μαβί Μαρμαρά μπήκε στο ράφι, αλλά τώρα ξανα-συζητείται. Έχουν συζητηθεί και προταθεί διάφορες διαδρομές και διάφορα έργα και κόστη. Εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να εξαχθούν 10-12 δις. κ.μ. ετησίως, που θα μπορούσαν να φτάσουν και τα 16 δις. κ.μ. Σε αυτό το στάδιο, όμως, ένας καθορισμός κόστους και διάρκειας κατασκευής έργου θα ήταν μη ρεαλιστικός. Σίγουρα, σε σύγκριση με τον “Αγωγό Φυσικού Αερίου East Med”, θα ήταν πολύ φθηνότερος και θα μπορούσε να κατασκευαστεί σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Τουρκία είναι μια μεγάλη αγορά, θα ήταν πολύ πιο οικονομική η χρηματοδότηση ενός τέτοιου έργου.

Η πολιτική δυσκολία προκύπτει από τις μαξιμαλιστικές αξιώσεις της ελληνικής και της ελληνοκυπριακής πλευράς, οι οποίες δεν συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο και τις οποίες η ΕΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν παρανόμως.

Οι τεχνικές και οικονομικές δυσκολίες είναι σχεδόν ανύπαρκτες σε σύγκριση με άλλες επιλογές. Η πιο οικονομική επιλογή για να μεταφερθεί το αέριο του Λεβιάθαν και Ταμάρ είναι με αγωγό μέσω Τουρκίας.

Πώς θα μπορούσε να ξεπεραστεί το ζήτημα της ΑΟΖ της Κύπρου, την οποία δεν αναγνωρίζει η Τουρκία; Η Κύπρος, η Ελλάδα και η Αίγυπτος είναι αναπόφευκτο να εμπλακούν;

Κατά την άποψή μας, δεν υπάρχει κράτος που λέγεται «Κύπρος». Αυτή η de facto κατάσταση είναι αντίθετη με τις Συμφωνίες του Λονδίνου και της Ζυρίχης του 1959 και το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα παράκτια κράτη δεν έχουν το δικαίωμα να εμποδίζουν αγωγούς που πρόκειται να τοποθετηθούν στον πυθμένα της θάλασσας. Αλλά η δυσκολία που ενδέχεται να προκύψει είναι κατά τη διαδικασία έγκρισης της διαδρομής, λόγω της ζημίας που μπορεί να προκαλέσει αυτός ο αγωγός στο οικοσύστημα.

Επιπλέον, ούτε το Ισραήλ, ούτε η Τουρκία ούτε καν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αφού καθοριστούν όλα αυτά, τότε θα μπορούσα να πω το εξής: Εάν η ΕΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αποφασισμένες να σταματήσουν την εξάρτηση της ΕΕ από τη Ρωσία, μπορούν να εμποδίσουν προβλήματα, όπως είναι αυτό της «ΑΟΖ» να παρουσιαστούν μπροστά στον αγωγό φυσικού αερίου Ισραήλ-Τουρκίας.

Θα πρέπει επίσης να σκεφτούμε ότι εάν αυτό το έργο φέρει φυσικό αέριο, όπως επιθυμούμε, μέσω της ΤΔΒΚ στην Τουρκία σε λογικές τιμές, θα είναι ένα έργο που πρέπει να υποστηρίξουμε. Θα συμβάλει επίσης στην ασφάλεια του εφοδιασμού μας. Γιατί σταδιακά τα επόμενα χρόνια φτάνουμε στη λήξη πολλών συμβολαίων μας.

Σε ένα τέτοιο έργο, πάντως, δεν είναι απαραίτητη η εμπλοκή της Ελλάδας και της Αιγύπτου.

Τί σημαίνει γεωπολιτικά μία τέτοια συνεργασία Τουρκίας – Ισραήλ;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η ΕΕ δεν είχαν ποτέ την πρόθεση να “ενισχύσουν το ρόλο της Τουρκίας”. Οι κυβερνήσεις τους δεν είχαν άλλο σκοπό από το να πιέζουν για τα δικά συμφέροντα. Δυστυχώς, αυτή η αντίληψη έχει εμποτιστεί και στις κυβερνήσεις άλλων χωρών. 

Η Τουρκία είναι η μόνη εναλλακτική οδός για μεταφορά φυσικού αερίου είτε από Ισραήλ είτε από αλλού; Η Ευρώπη μπορεί να προμηθευτεί αέριο χωρίς τη ‘διαμεσολάβηση’ της Τουρκίας;

Όσον αφορά τους πόρους φυσικού αερίου, όταν εξετάζουμε το χάρτη, είναι πολύ σαφές ότι η Τουρκία είναι η πιο κατάλληλη και πιο οικονομική οδός. Διαφορετικά, οι υπόλοιπες επιλογές έχουν -πρώτα από όλα- υψηλό κόστος. Το τίμημα αυτό καταβάλλεται πρώτα από τους καταναλωτές των κρατών-μελών της ΕΕ και στη συνέχεια από τους πολιτικούς αυτών των χωρών στις εκλογές. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι όλες αυτές οι επιλογές αντιμετωπίζουν πολιτικά προβλήματα ή αντικειμενικά εμπόδια, όπως το γεγονός ότι οι ποσότητες φυσικού αερίου που μπορούν να εξαχθούν είναι πολύ περιορισμένες σε σχέση με το δυναμικό της Ρωσίας.

Για παράδειγμα, η εξαγωγή φυσικού αερίου από το βόρειο Ιράκ δεν υπάγεται στη δικαιοδοσία της περιφερειακής κυβέρνησης αυτής της περιοχής.Σύμφωνα με το Ιρακινό Σύνταγμα και τους ισχύοντες νόμους, αυτή η δικαιοδοσία ανήκει στην κεντρική κυβέρνηση του Ιράκ. Επιπλέον, η περιφερειακή κυβέρνηση βρίσκεται σε μια διεθνή διαδικασία διαιτησίας με επενδυτές για σημαντικά πεδία σε αυτήν την περιοχή. Η ανάπτυξη έργων για τη μεταφορά αερίου μέχρι τα σύνορα της Τουρκίας θα απαιτήσει επενδύσεις τουλάχιστον 7-8 δις. δολαρίων και θα χρειαστούν τουλάχιστον 3 χρόνια να υλοποιηθούν. Από το σχέδιο στο χαρτί μέχρι την εκτέλεση υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η Τουρκία είναι η καταλληλότερη οδός για το φυσικό αέριο που παράγεται από τις χώρες, που αναφέρατε, για να φτάσει στην Ευρώπη. Οι αγωγοί αερίου TANAP και Μπακού-Τιφλίδα-Ερζουρούμ αποτελούν απτά παραδείγματα.

Μέσα σε ένα τέτοιο σκηνικό που αποκαλύπτει ένα ‘κενό ενεργειακών πόρων’, ποια είναι η ενεργειακή πολιτική της Τουρκίας απέναντι στο μείζον πρόβλημα;

Η «ενεργειακή κρίση» που έζησε η Τουρκίας τον Ιανουάριο του 2022, δεν οφείλεται μόνο στη διακοπή του φυσικού αερίου από το Ιράν, αλλά και στις αδυναμίες και τα λάθη στη ενεργειακή διαχείριση. Ενώ θα μπορούσε να αγοραστεί περισσότερο αέριο από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία στο πλαίσιο των υφιστάμενων συμφωνιών, η συνολική ποσότητα φυσικού αερίου που μπορούσε να αγοραστεί παρέμεινε σε πολύ χαμηλά επίπεδα, λόγω πολιτικών σφαλμάτων και λανθασμένων σχεδιασμών.

Εξάλλου, λόγω λανθασμένης χρήσης του αποθηκευμένου αερίου, το 61% του φυσικού αερίου είχε ήδη καταναλωθεί τον Ιανουάριο.

Συνεπώς, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η διακοπή της ροής του ιρανικού αερίου. Αυτή η κρίση προέκυψε, επειδή δεν αγοράστηκε επιπλέον φυσικό αέριο τόσο από το Αζερμπαϊτζάν όσο και από τη Ρωσία και οι δεξαμενές άδειασαν σε μεγάλο βαθμό (νωρίς).

*Ο Αχμέτ ΝετζντέντΠαμίρ είναι καθηγητής στο τμήμα Μηχανικών Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου στο Πανεπιστήμιο Κύπρου («ΤΔΒΚ») και μέλος του προγράμματος Ενέργειας και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Καντίρ Χας στην Κωσταντινούπολη.