Kreport > Uncategorized > Τα F-16 δεν λύνουν όλα τα προβλήματα

Τα F-16 δεν λύνουν όλα τα προβλήματα

Του Gareth Jenkins  (*)

Το ζήτημα των F16 είναι πολύπλοκο και στην Ουάσιγκτον  διαμορφώνεται σταδιακά η άποψη ότι οι ΗΠΑ πρέπει κάτι να δώσουν στην Τουρκία για δυο βασικούς λόγους: Πρώτον, διότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ να είναι αδύναμη και δεύτερον διότι υπάρχει η ανησυχία ότι αν δεν δοθούν F16 την Τουρκία η Άγκυρα θα αναγκαστεί να στραφεί αλλού, προφανώς στην Ρωσία, για να εκσυγχρονίσει την αεροπορία τους.

Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι υπάρχει ή ότι θα γίνει μια μεγάλη στροφή των ΗΠΑ προς την Τουρκία. Η στρατηγική σχέση που είχαν οι ΗΠΑ με την Τουρκία δεν πρόκειται να επανέλθει στα επίπεδα που ήταν πριν είκοσι χρόνια. Οι σχέσεις των δυο χωρών θα μπορέσουν να εισέλθουν σε τροχιά πραγματικής βελτίωσης μόνο μετά τον Ταγίπ Ερντογάν και αυτό διότι στις ΗΠΑ η εμπιστοσύνη απέναντι στον Τούρκο Πρόεδρο είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Οι σχέσεις των δυο χωρών διέπονται ακόμα από την λογική του μαστίγιου και του καρότου και αυτό δεν αναμένεται να αλλάξει το επόμενο διάστημα.

Ο Ταγίπ Ερντογάν έχει υιοθετήσει ένα συστηματικό αντι-αμερικανικό αφήγημα το οποίο χρησιμοποιεί για καθαρά εσωτερικούς λόγους ώστε να δείχνει στους υποστηρικτές του ότι βρίσκεται διαρκώς απέναντι από έναν μεγάλο φανταστικό εχθρό που θέλει να τον ανατρέψει. Η δύσκολη κατάσταση στην οικονομία και οι επιπτώσεις που αυτό έχει στο εκλογικό σώμα ενισχύει την ανάγκη για το αντι-αμερικανικό αφήγημα που λειτουργεί ως ένα από τα βασικά στοιχεία συσπείρωσης των υποστηρικτών του Τούρκου Προέδρου και του ΑΚΡ. Ο βαθύς αυτός αντι-αμερικανισμός αποτελεί βασικό εμπόδιο και για τον ίδιο, ακόμα και αν ήθελε να ανατρέψει την μέχρι τώρα πολιτική του απέναντι στις ΗΠΑ. Οι σχέσεις άλλωστε ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Άγκυρα απέχουν σήμερα πολύ από τις σχέσεις που είχαν κατά την διάρκεια του διπολικού κόσμου και ούτε η Τουρκία έχει την ίδια ανάγκη από τις ΗΠΑ αλλά ούτε οι ΗΠΑ έχουν σήμερα την ίδια ανάγκη την Τουρκία.

Αν τελικά οι ΗΠΑ αποφασίσουν την πώληση των F16 στην Τουρκία αυτό δεν θα σημαίνει ότι η Τουρκία επανέρχεται στην τροχιά των ΗΠΑ αλλά ότι οι ΗΠΑ επιλέγουν να κάνουν μια προληπτική κίνηση ώστε η Τουρκία να μην απομακρυνθεί ακόμα περισσότερο. Και δεν θα σημαίνει ότι οι σχέσεις που οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει με την Ελλάδα θα αλλάξουν. Η Ουάσιγκτον θεωρεί την Αθήνα ως αξιόπιστο σύμμαχο και στις σχέσεις τους οι ΗΠΑ αισθάνονται εμπιστοσύνη και δεν διακατέχονται από ανησυχία όπως συμβαίνει στις σχέσεις τους με την Τουρκία. Την ίδια ώρα, το γεγονός ότι ο Ταγίπ Ερντογάν και η Άγκυρα έχουν αλλάξει την στάση τους στην νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπου αποφεύγουν συστηματικά τις εντάσεις την τελευταία περίοδο αλλά και η στροφή προς την Σαουδική Αραβία έχουν μειώσει τον κίνδυνο εντάσεων με τις ΗΠΑ και αυτό διευκολύνει το ζήτημα των F16.

Ωστόσο, κίνδυνοι ελλοχεύουν ακόμα σε διάφορα μέτωπα. Όσο ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και γίνεται όλο και πιο σκληρός, αυξάνεται και ο κίνδυνος οι ΗΠΑ να πιέσουν την Τουρκία αν όχι να εφαρμόσει κυρώσεις εις βάρος της Ρωσίας αλλά τουλάχιστον να μην επιτρέπει σε Ρώσους ολιγάρχες και σε ρωσικά κεφάλαια να διακινούνται μέσω της Τουρκίας και στην Τουρκία με την ίδια ευκολία που αυτό γίνεται σήμερα.

Καθώς η κατάσταση στην οικονομία χειροτερεύει, αν ο Ταγίπ Ερντογάν αποφασίσει να προβεί σε μια νέα επιχείρηση εναντίον των Κούρδων της Συρίας, με σκοπό να αλλάξει την ατζέντα στην Τουρκία, υπάρχει κίνδυνος να βρεθεί σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.

Οι Τουρκο-αμερικανικές σχέσεις, όπως διαμορφώνονται στην Ουάσιγκτον, αποτελούν έναν συσχετισμό ισορροπιών ανάμεσα σε τρεις πόλους εξουσίας: Το Πεντάγωνο, το Κογκρέσο και τον Λευκό Οίκο.

-Στο Πεντάγωνο υπάρχει μια μόνιμη πια δυσαρέσκεια απέναντι στην Τουρκία για το Ιράκ, την Συρία, όπου Αμερικανοί στρατιώτες εξακολουθούν την παρουσία τους εκεί στο πλευρό των Κούρδων, αλλά και για τους S400, οι οποίοι θεωρούνται βασική απειλή για τα F35. 

-Στο Κογκρέσο οι ισορροπίες είναι αρνητικές για την Τουρκία καθώς το ενδιαφέρον εστιάζεται ιδιαίτερα σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τις μειονότητες και η εικόνα της Τουρκίας για το Κογκρέσο έχει επισκιαστεί από την αρνητική εικόνα για τον Ταγίπ Ερντογάν. Πάντως, σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, καταγράφεται μια λιγότερο αρνητική διάθεση όσον aφορά τα F16 και δεν αποκλείεται το Κογκρέσο να δώσει το πράσινο φως.

-Ο Λευκός Οίκος διακατέχεται από μια πιο πραγματιστική στάση, εξ’ ου και η θετική πρόταση προς το Κογκρέσο για τα F16 αλλά οι σχέσεις του Τζο Μπάιντεν με τον Ταγίπ Ερντογάν δεν αναμένεται να αλλάξουν και να φέρουν τους δυο άνδρες πιο κοντά.

(*) Ο Gareth Jenkins  είναι βασικός αναλυτής για την Τουρκία του ερευνητικού προγράμματος Silk Road του American Foreign Policy Council στην Ουάσιγκτον και του Institute for Security and Development Policy στην Στοκχόλμη.