Kreport > Uncategorized > 40 χρόνια συμμετοχής στην ΕΟΚ/ΕΕ – 20 χρόνια στο ευρώ, συλλογικό έργο, Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική, τεύχος 50, Εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 2021

40 χρόνια συμμετοχής στην ΕΟΚ/ΕΕ – 20 χρόνια στο ευρώ, συλλογικό έργο, Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική, τεύχος 50, Εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 2021

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

Όταν έκλεισε το 2021, πολλοί είχαμε παρατηρήσει πόσο περιορισμένη ήταν η βιβλιογραφική παραγωγή για ένα επετειακό γεγονός που – κανονικά – θα περίμενε κανείς να έχει συγκεντρώσει πληθωρικό ενδιαφέρον: Τα 40 χρόνια από την ένταξη της Ελλάδας στην (τότε) ΕΟΚ, που μάθαμε να θεωρούμε καθοριστική για την έκτοτε πορεία της Ελλάδας. Και μάλιστα όταν η ίδια αυτή επέτειος συνέπιπτε στην ουσία με τα 20 χρόνια συμμετοχής της Ελλάδας στην Ευρωζώνη («σκληρό πυρήνα της Ευρώπης» για να επαναλάβουμε το στερεότυπο). Υπήρξε βέβαια το «Ελλάδα-ΕΕ: μια σχέση «μέσα από 40 κύματα» 1981-2021» Εκδόσεις Πεδίο/ΙΔΗΣ, με επιμελητές Α. Πασσά/Κ. Αρβανιτόπουλο/Μ. Κοππά. όμως τίποτε από την αναμενόμενη πλημμυρίδα.

Ήρθε όμως το τεύχος Χειμώνα 2021-22 της «Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Πολιτικής» (που είχε κι αυτή επέτειό της να γιορτάσει, ως 50ο τεύχος…) να συνεισφέρει μια συλλογική αποτίμηση, με συντονιστή τον ακούραστο Σωτήρη Ντάλη.

Εν μέρει, η παρουσία των αναμενόμενων/επίσημων τοποθετήσεων – οι «Τρεις» των θεσμικών οργάνων της ΕΕ (Σάσολι – Μισέλ – φον ντερ Λάιεν, με προσεκτική την σειρά Κοινοβουλίου-Συμβουλίου-Επιτροπής), ο Πρόεδρος Eurogroup, ο Κώστας Σημίτης ,  ήταν παρουσία που απλώς σηματοδοτούσε το επετειακό. Με ενδιαφέροντα ρεαλισμό, πάντως, οι Βλάντις Ντομπρόφσκις/Πάολο Τζεντιλόνι, οι «οικονομικοί» της Επιτροπής, καταθέτουν μια ρεαλιστική προσέγγιση στην οικονομία της ΕΕ «μετά την πανδημία: δεν διστάζουν να καταγράψουν μειονεκτήματα, τα οποία καθιστούν «πιο επείγουσες τις επενδυτικές ανάγκες» αλλά και «οξύνουν τις ανισότητες» (σε φόντο αυξημένου χρέους μετά την διάθεση ενός 19% του ΑΕΠ για την κρίση του κορωνοϊού). Ζητούν με το κοινό τους άρθρο «την κατάθεση απόψεων και συνεισφορών για να ανοίξει ευρύτερα η συζήτηση για την συνέχεια» [Και ύστερα … ήρθε η εισβολή στην Ουκρανία!].

Αλλά και η Κατερίνα Σακελλαροπούλου παρεμβαίνοντας ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, συνδυάζει τις αναγκαίες αισιόδοξες προβολές στο Ευρωπαϊκό μέλλον και το «η Ευρώπη δεν γυρίζει πίσω» με την διαπίστωση ότι «στις σημαντικές ανασφάλειες του καιρού μας, βρήκε έρεισμα ένας λόγος αντιδραστικός, που υποτιμά το πολιτικό και πολιτισμικό κεφάλαιο της Ένωσης». Μπορεί η ΠτΔ με αυτό το αναλυτικό θεμέλιο να μιλά για «αναδιάρθρωση της παραγωγικής και κοινωνικής βάσης της Ευρώπης [που] περνά μέσα από κοινωνική δικαιοσύνη» και να απευθύνει έκκληση για «συμπεριληπτικές πολιτικές». ωστόσο η αιχμή της, θαρρούμε, είναι άλλη και θα ‘πρεπε να προσεχθεί: «Όπως οι πατέρες [της ΕΕ] έδωσαν πνοή στην ανοικτή κοινωνία και την ελεύθερη αγορά» (ενδιαφέρουσα ήδη η συνάρθρωση των δύο ) «οι ηγέτες της σήμερα καλούνται να δώσουν ανάλογη έμφαση στην ασφάλεια και την προστασία των λαών της» Η απόλυτη μεταφορά της Europe qui protège στα καθ’ ημάς!…

Απ’ εκεί και πέρα, πάντως, μπορεί κανείς να ξεφυλλίσει μιαν ολόκληρη σειρά καταθέσεων σ’ αυτόν τον τόμο, άλλες τους περισσότερο προβλεπτές και άλλες πιο out-of-the-box. Έτσι, για παράδειγμα, δεν θα ξαφνιαστεί κανείς που ο Γιάννης Μανιάτης παραπέμπει στην παραβολή των … μωρών παρθένων προκειμένου να προσεγγίσει το Ευρωπαϊκό Ενεργειακό Δόγμα που τόσο, μα τόσο στηρίχθηκε σε θεωρίες και προβολές επιθυμιών για ενάρετη πράσινη μετάβαση, ώστε μας έφεραν στο τωρινό αδιέξοδο (μετά μάλιστα την Ουκρανική κρίση…) με την Επιτροπή να αρκείται σε «εργαλειοθήκες» που περιλαμβάνουν τα ήδη υπάρχοντα μέτρα, με προτάσεις ριζοσπαστικές όπως για Ταμείο  Εξισορρόπησης Τιμών Αερίου ή για επιτάχυνση της τεχνικής ωρίμανσης νέων μορφών αποθήκευσης ενέργειας να μένουν πίσω. Ή πάλι, με την προβολή από τον Πέτρο Στάγκο της απόφασης Weiss του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου και της ασυμβατότητάς της με την στάση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στο ναρκοπέδιο των (αυριανών) εξελίξεων στην Νομισματική Ένωση μετά και την προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας, με την συνεχή συνάντηση της δικαστικής/κανονολογικής και της πολιτικής/στηριζόμενης στην λαϊκή ψήφο πορείας σε κινούμενη άμμο. δηλαδή σε μια δύσκολη «συναναστροφή» του δικαίου με την πολιτική.

Άλλες πάλι επιλογές, να συσχετισθούν προσεγγίσεις της Ευρωπαϊκής πορείας με ιστορικές φιγούρες που σφράγισαν την εν λόγω πορεία, λειτουργούν κατά περίεργο τρόπο και ως μέθοδος συγκεφαλαίωσης των βιωμάτων και επανεξέτασης των πολιτικών στερεοτύπων: το στίγμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή αλλά και του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν δίνει – σε δυο επάλληλες παρουσιάσεις – ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου. ενώ ένα άγνωστο επεισόδιο διαδρομής της Ελλάδας των Μνημονίων, την κίνηση «Support for Greece» 22 διεθνούς αναγνώρισης επιστημόνων με την υπογραφή του Harold zur Hausen της Χαϊδελβέργης (Νόμπελ Ιατρικής 2008) και την συνάντησή του με τον Κάρολο Παπούλια, ως Προέδρο της Δημοκρατίας των πρώτων χρόνων της κρίσης, χρονικογραφεί ο Γιώργος Ευαγγελόπουλος.

Από εκεί και πέρα, με τρόπο αληθινά πολυπρισματικό αν και με κυρίαρχη μιαν Ευρωπαϊκή επιλογή, προσεγγίζεται μια ολόκληρη βεντάλια θεμάτων που συνθέτουν άλλωστε και την Ελληνική συμμετοχή στην ΕΕ και στην Ευρωζώνη: οικονομική ενσωμάτωση, Ευρωπαϊκά Ταμεία, προσφυγικό/μεταναστευτικό, Brexit… Για να καταλήξει σε μια διερεύνηση του πώς η «πολιτική ιδιότητα» των ατόμων εκφράζεται – ή πασχίζει να εκφραστεί, ή αστοχεί στην προσπάθεια να εκφραστεί – στα πλαίσια μηχανισμών περιφερειακής ολοκλήρωσης όπως η ΕΕ: ξεναγεί σ’ αυτό το ναρκοπέδιο η Βέρα Σκυπράκου.

Άμα ολοκληρώσει κανείς την περιδιάβαση, θα καταλήξει εύκολα στο συμπέρασμα ότι θ’ άξιζε η διπλή αυτή επέτειος των 40+20 χρόνων να είχε περισσότερο όχι «εορταστεί», αλλά αναλυθεί.