Kreport > Uncategorized > Middle Class Shanghai: Reshaping US-China Engagement, του Cheng Li, Brookings Institution Press 2021

Middle Class Shanghai: Reshaping US-China Engagement, του Cheng Li, Brookings Institution Press 2021

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

Στο πρόσφατο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών – το 7ο της σειράς, που φέτος κατορθώθηκε να γίνει με αυτοπρόσωπη παρουσία των 750 (!) εισηγητών, συζητητών, σχολιαστών, συνέδρων, έχοντας «χάσει» τις δυο προηγούμενες χρονιές λόγω κορωνοϊού και έχοντας λειτουργήσει μόνο ψηφιακά ή υβριδικά – ένα αρκετά ιδιότυπο χαρακτηριστικό ήταν ο τρόπος με τον οποίο φιλοξενήθηκε η Κινεζική παρουσία. Στις προηγούμενες φάσεις, η έμφαση ήταν στο να προσκληθούν εισηγητές και σχολιαστές από Κινεζικούς φορείς, απευθείας, ώστε να εξηγήσουν και «διερμηνεύσουν» την προσέγγιση του Μέσου Βασιλείου στα διεθνή πράγματα. Αυτήν την φορά, σημαντικοί μεν άνθρωποι – όπως ο Yanzhong Huang του Council for Foreign Relations των ΗΠΑ ή ο Cheng Li του China Center στο Brookings – πλην όμως ευθέως ενταγμένοι στο Δυτικό σύστημα – είχαν έλθει να φωτίσουν τις τωρινές εξελίξεις, με επίκεντρο βέβαια το μείζον ερωτηματικό των σχέσεων Ρωσίας/Κίνας μετά την εισβολή της πρώτης στην Ουκρανία.

[Η πιο επίσημη Κινεζική παρουσία, του πρέσβεως στην Αθήνα Xiao Jungheng, ή του Yu Zenggang του ΟΛΠ και της Li Shuping της Bank of China, αναμενόμενο ήταν να σταθεί στην αντίστοιχα επίσημη άποψη περί συνεχιζόμενης Κινεζικής πολιτικής του One Belt/One Road, με καλές προθέσεις  συνέχισης των διμερών σχέσεων με Ελλάδα κλπ. Με αμφιλεγόμενη όμως πειστικότητα, όσο το νέο χάσμα Δύσης/Ανατολής θα βαθαίνει και η λογική του «προκεχωρημένου φυλακίου της Δύσης» θα εμποτίζει τις ελληνικές στάσεις. Η αλήθεια βέβαια είναι πως ο Πειραιάς, παρ’ όλους τους κραδασμούς, συνεχίζει να διεκδικεί κομβικό ρόλο στην θαλάσσια διαδρομή του OBOR/Νέου Δρόμου του Μεταξιού, τώρα που ο σιδηροδρομικός κλάδος από Σινκιάνγκ μέσω Καζακστάν – Ρωσίας – Λευκορωσίας – Ουκρανίας προς Ευρώπη έχει περιέλθει σε πρόδηλη αμφισβήτηση, αλλά και πάλι….].

Με την αφορμή πάντως αυτή, να εισηγηθούμε/συστήσουμε να αναζητηθεί ένα βιβλίο του καθηγητή Cheng Li – που είχε εκδοθεί λίγους μόλις μήνες πριν προκύψει η προϊούσα αμφιθυμία της Αμερικής/της Δύσης απέναντι στην Κίνα. Αμφιθυμία η οποία πρώτα εκδηλώθηκε με την μείζονα γεωπολιτική κίνηση –  σε λογική containment/ανάσχεσης της Κίνας – δια της Συμφωνίας AUKUS για την περιοχή Ειρηνικού/Ινδικού, τώρα όμως προσλαμβάνει νέες διαστάσεις με την υπό πίεση οικοδόμηση χάσματος Δύσης/Ανατολής – σε λογική νέου Ψυχρού Πολέμου. Η «φιλία χωρίς όρια και συνεργασία χωρίς απαγορευμένους τομείς» που είχε διακηρυχθεί λίγο πριν την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία από τους Προέδρους Σι και Πούτιν, έκανε την Δύση να καλεί εμφατικά το Πεκίνο να αποστασιοποιηθεί από την Μόσχα (παράδειγμα η «συζήτηση κουφών» στην πρόσφατη Κορυφή ΕΕ-Κίνας).

Βέβαια, ο Cheng Li επεσήμαινε στους Δελφούς, στα πλαίσια του DEF, την «διόρθωση» που έφερε στην επίσημη διατύπωση «χωρίς όρια/χωρίς απαγορεύσεις» η δημόσια τοποθέτηση του Κινέζου πρέσβη στην Ουάσιγκτον Qin Gang ότι υπάρχει [στις σχέσεις Πεκίνου/Μόσχας] bottom line-τελικό εξαγόμενο (;) – και ότι αυτό θα πρέπει να αναζητηθεί π.χ. στην Χάρτα του ΟΗΕ, άρα στην καταδίκη (;) του πολέμου. Ο ίδιος πάλι Cheng Li εξηγούσε/αφηγείτο πώς, μαθητής Λυκείου στην Σαγκάη την εποχή της Πολιτιστικής Επανάστασης, είχε περάσει δυο χρόνια «σκάβοντας για αντιπυρηνικά καταφύγια, καθώς ο Πρόεδρος Μάο μας είχε πει ότι η Ρωσία θα μπορούσε να επιτεθεί κάθε στιγμή στην Κίνα με πυρηνικά», οπότε μπριγάδες μαθητών και φοιτητών έσκαβαν!…

Στον καθηγητή Cheng Li οφείλονται σημαντικά βιβλία επεξήγησης της Κίνας, από το «Rediscovering China: Dynamics and Dilemmas of Reform» (1997- επί ηγεσίας Jiang Zemin, στην βαριά σκιά του Deng Xsiaoping), και το “China Leaders: the New Generation” (2001 – επί μετάβασης προς Hu Jintao) και  μέχρι το “Chinese Politics in the Xi Jinping Era: Reassessing Collective Leadership” (2016 – στην κορύφωση πλέον Xi Jinping). Όμως το εντελώς τελευταίο του βιβλίο –επί ξυρού ακμής τώρα-τώρα, διπλά: Mε την Κίνα να απωθείται από την Δύση στα πλαίσια AUKUS και με το ερώτημα των σχέσεων Πεκίνου/Μόσχας, συν με την Σαγκάη να βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα νέου κύματος Covid με lock-down καινούργιας εποχής! – έρχεται να αξιοποιήσει ως ερμηνευτικό εργαλείο της ενσωμάτωσης της Κίνας στο παγκόσμιο σύστημα την εκρηκτικά αναπτυσσόμενη μεσαία τάξη στην Κίνα. Με επίκεντρο την πλανητική μεγαλούπολη της Σαγκάης.

Θυμίζει ο Cheng Li την Κινεζική θυμοσοφία ότι «για να μάθεις την δισχιλιετή ιστορία της Κίνας, χρειάζεται να επισκεφθείς το Σι’ άν, για να αντιληφθείς τους τρεις αιώνες του Μέσου Βασιλείου χρειάζεται να δεις το Πεκίνο, όμως για να κατανοήσεις τις αλλαγές των τελευταίων 100 χρόνων, χρειάζεται να έχεις δεις την Σαγκάη».

Πολύ περισσότερο κι από την ιστορία αυτής της μεγαλούπολης η οποία υπήρξε η πύλη της Κίνας προς το διεθνές σύστημα, με πικρές αποικιακές μνήμες (του «αιώνα της ταπείνωσης») αλλά και με την εκρηκτική ανάδυση και μετάβαση στην σημερινή όχι μόνο εμπορική αλλά κυρίως χρηματοπιστωτική μεγαλούπολη με πλανητική εμβέλεια, είναι η αφήγηση της δημιουργίας μιας ταχύτατα αναπτυσσόμενης και εξωστρεφούς μεσαίας τάξης την οποία ο Cheng Li προτείνει ως ερμηνευτικό εργαλείο – τίνος; Του ρόλου «οδηγού της αλλαγής» στην Κίνα, αλλά και «αποδέκτη του κόστους και των πλεονεκτημάτων από τις μεταβολές που οδηγούν μπροστά, για δεκαετίες».

Καθώς λοιπόν, οι προκληθείσες δεκαετίες πολιτικής engagement/ δέσμευσης απέναντι στην Κίνα είχαν ήδη αρχίσει να δίνουν την θέση τους σε μια προσέγγιση decoupling/αποσύνδεσης, η αναφορά στην δυναμική της ανάπτυξης μέσα από (α) την απογείωση της μεσαίας τάξης σε απόλυτους αριθμούς σε αγοραστική δύναμη, σε κοινωνική ισχύ) και (β) στην εγκαθίδρυση εξωστρέφειας, της επικοινωνίας με τον μεγάλο έξω κόσμο δημιουργεί σκέψεις. Αυτό το σύνολο ιδιωτών επιχειρηματιών και υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα, έχοντας αποκτήσει ιδιοκτησία  και μια αίσθηση οικονομικής ελευθερίας (ή πάντως δυνατότητας…) λειτούργησε κατά τον Cheng Li σαν εργαλείο μεταμόρφωσης. Η αφήγηση από το άνοιγμα Αμερικανικής αλυσίδας καταστήματος της Costco το 2019 στην Σαγκάη (με ηλεκτρονικά, έπιπλα, είδη σπιτιού, είδη πολυτελείας) που χρειάστηκε να κλείσει… λόγω πολυκοσμίας και ουρών ακόρεστων καταναλωτών των πρώτων ημερών έχει μια δική της ιστορία να πει…

Πολλά από τα θεμελιώδη της μετα-Μαοϊκής εποχής στην Κίνα – η επανεμφάνιση εμπορικής τάξης και κουλτούρας (που γίνεται αισθητή ευθύς ως οι Κινέζοι βρεθούν το εξωτερικό!), η πρόσβαση σε εξωτερικό δανεισμό, η λειτουργία Χρηματιστηρίου, η φιλοξενία εκατομμυρίων εσωτερικών μεταναστών, η οικιστική ανάπτυξη, η γενικευμένη ατομική ιδιοκτησία (μέσα σε μια γενιά): όλα αυτά μαζί και με τα συνακόλουθα αρνητικά σε κοινωνικό ή/και ατομικό επίπεδο, από την εργασιακή εξάντληση μέχρι την εξασθένιση των οικογενειακών δεσμών ή την ανασφάλεια από επενδυτικές αστοχίες – είτε χρησιμοποίησαν την Σαγκάη ως φυτώριο, είτε βρίσκουν εκεί την πιο χαρακτηριστική τους εκδοχή.

Η «συμβουλή» του βιβλίου του Cheng Li προς το Δυτικό κοινό ήταν να μην παραβλέψει αυτή την ανερχόμενη πολυμορφία της Κινεζικής κοινωνίας. Τι απ’ αυτά όλα θα επιβιώσει – και πώς; – στο κλίμα της αντιπαράθεσης της νέας-νέας φάσης αναδίπλωσης των διεθνών σχέσεων; Τι θα μείνει διαθέσιμο για αύριο; Από τις πολλές μικρές/προσωπικές ιστορίες που συλλέγει και  προβάλλει το βιβλίο μέχρι και τις μακρο-προβολές του αποτελεί ενδιαφέροντα οδηγό για την αβέβαιη συνέχεια της πορείας της Κίνας. Όταν θα έχει περάσει σε άμπωτη ρεαλπολιτίκ η  τωρινή  ψυχροπολεμική πλημμυρίδα.