Kreport > Uncategorized > Γεωπολιτικός Πραγματισμός και Παραγωγική Αναδιάρθρωση

Γεωπολιτικός Πραγματισμός και Παραγωγική Αναδιάρθρωση

Του Γιώργου Αργείτη (*)

Η πανδημική κρίση, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι οικονομικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία έχουν διαμορφώσει μια νέα οικονομική και γεωπολιτική πραγματικότητα. Ανάμεσα στις πολλαπλές οικονομικές συνέπειες. αξιοσημείωτη είναι η ανάδυση μιας νέας παγκόσμιας εμπορικής ανισορροπίας που καταρρίπτει πολλούς από τους μύθους που είχε δημιουργήσει η ουτοπία της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Αμοιβαία οικονομικά οφέλη από μια πολιτική εμπορικής εξωστρέφειας δεν υπάρχουν, για τον πολύ απλό λόγο ότι είναι αδύνατη η ταυτόχρονη επίτευξη εθνικών πλεονασματικών εμπορικών ισοζυγίων. Η τρέχουσα συζήτηση περί του κινδύνου αποσύνδεσης του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος αποκαλύπτει τους κινδύνους και την ευθραυστότητα της παγκοσμιοποιημένης αλληλεξάρτησης που συστηματικά υποτιμούσε τις διευρυμένες ζώνες ανισοτήτων, φτώχειας και υπανάπτυξης στην διεθνή πολιτική οικονομία.  

Το σπάσιμο των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού επανάφερε στο προσκήνιο τα μείζονα διαχρονικά ζητήματα της εθνικής οικονομικής και κοινωνικής ασφάλειας. Η εκδήλωση της πανδημικής κρίσης και η διαχείριση των ελλείψεων βασικού ιατρικού εξοπλισμού και των εμβολίων ήταν η πρώτη προειδοποίηση κινδύνου ασφάλειας για τα εθνικά κράτη. Οι συνέπειες από τον πόλεμο στην Ουκρανία στον ενεργειακό εφοδιασμό έχουν αυξήσει περαιτέρω τον κίνδυνο ασφάλειας, ο οποίος παίρνει δραματική διάσταση με τον συνυπολογισμό  του κινδύνου μιας πιθανής επισιτιστικής κρίσης.  

Οι ελλείψεις και οι αυξανόμενες τιμές των τροφίμων, των καυσίμων, των λιπασμάτων και πολλών άλλων τελικών και ενδιάμεσων αγαθών πολύτιμων στις εθνικές και διεθνείς αλυσίδες παραγωγής και διανομής αποτελούν πηγή μεγάλης αβεβαιότητας, καθώς θεωρούνται αιτίες μελλοντικών διεθνών συγκρούσεων και αποσταθεροποιητικών οικονομικών και κοινωνικών διεργασιών. Οι αυξανόμενες τιμές ειδικά των τροφίμων μειώνουν το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ειδικά εκείνων που βρίσκονται από τη μέση και κάτω της κοινωνικής πυραμίδας και έχουν υψηλή ροπή δαπάνης για τρόφιμα, ωθώντας περισσότερους ανθρώπους στην παγίδα της διατροφικής φτώχειας. Την ίδια στιγμή ο συνδυασμός ανασφάλειας, αβεβαιότητας και δυσαρέσκειας μπορεί να τροφοδοτήσει τον λαϊκισμό και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και την αναγκαία κοινωνική αλληλεγγύη που προϋποθέτει η ενίσχυση της δημοκρατίας. 

Η υγειονομική, ενεργειακή και επισιτιστική ασφάλεια είναι πλέον το νέο υλικό που προστίθεται στο περιεχόμενο της βιώσιμης ανάπτυξης. Αναδεικνύει των σημαίνοντα ρόλο μιας αναπτυξιακής στρατηγικής παραγωγικής αναδιάρθρωσης με άξονα την ποιοτική και ποσοτική βελτίωση της επάρκειας και της αυτάρκειας της χώρας σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Τα στοιχεία των ισοζυγίων τροφίμων μας παρέχουν πολύτιμη αναπτυξιακή γνώση σχετικά με την εξάρτηση της διατροφικής αλυσίδας από τις εισαγωγές και τον βαθμό της αυτάρκειάς της. Σε βασικά είδη διατροφής (γαλακτοκομικά, κρέας, φυτικά έλαια, δημητριακά, κ.ά.) και ενδιάμεσων πρώτων υλών, η χώρα μας διακρίνεται από υψηλό δείκτη εξάρτησης από τις εισαγωγές και χαμηλό δείκτη αυτάρκειας. 

Οι νέες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές συνθήκες επιβάλλουν τη διαμόρφωση μιας εξελικτικής παραγωγικής αναδιάρθρωσης στην κατεύθυνση της ενίσχυσης των εγχώριων αλυσίδων αξίας, της αειφόρου παραγωγής υγιεινών και ασφαλών τροφίμων και της διαφοροποίησης της παραγωγής σε συνδυασμό με μια στρατηγική διαχείρισης αποθεμάτων. Η άμεση, για παράδειγμα, ενίσχυση του αγροδιατροφικού συστήματος μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη βιωσιμότητα της ασφάλειας του αναπτυξιακού υποδείγματος. Το αγροδιατροφικό σύστημα αποτελεί μια αλυσίδα αξίας που περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα κλάδων και οριζόντιων και κάθετων διακλαδικών διασυνδέσεων που θα μπορούσαν να αυξήσουν το ποσοστό αυτάρκειας σε βασικά είδη διατροφής σε ισορροπία με την εξωστρέφεια νέων και παραδοσιακών αλυσίδων αξίας. Το όφελος θα είναι η δημιουργία μιας πιο βιώσιμης και ανθεκτικής οικονομίας σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον ενός απρόβλεπτα μεταβαλλόμενου καταμερισμού εργασίας και μιας αβέβαιης παγκόσμιας και περιφερειακής εμπορικής διασύνδεσης.

Η εμπειρία δεκαετιών δείχνει ότι δεν μπορούμε να βασιστούμε στις «αόρατες δυνάμεις της αγοράς» για να οικοδομήσουμε ένα επίπεδο οικονομικής αυτάρκειας αναγκαίο για την ασφάλεια της ευημερίας μας, της ικανοποίησης  βασικών αναγκών και της προστασίας της δημόσιας υγείας. Χρειάζονται συλλογικές προσπάθειες, ενίσχυση του στρατηγικού ρόλου του κράτους στην οικονομία, αναπτυξιακός πραγματισμός και εμπιστοσύνη των πολιτών στο δημόσιο συμφέρον. 

(*) Ο Γιώργος Αργείτης είναι Καθηγητής ΤΟΕ, ΕΚΠΑ – Επιστημονικός Διευθυντής ΙΝΕ ΓΣΕΕ