Kreport > Uncategorized > Είναι εφικτή η από-δολαριοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας;

Είναι εφικτή η από-δολαριοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας;

Του Θανάση Κολλιόπουλου

 Οι κυρώσεις των δυτικών χωρών εις βάρος της Ρωσίας και ιδίως της κεντρικής της τράπεζας, παγώνοντας μεγάλο μέρος συναλλαγματικών αποθεμάτων ύψους 630 δισ. δολ. που διατηρούνται εκτός Ρωσίας, ίσως ενθαρρύνουν τον νομισματικό κατακερματισμό στο διεθνές οικονομικό σύστημα. Όπως δήλωσε πρόσφατα στους Financial Times η πρώτη αναπληρώτρια διευθύντρια του ΔNT Γκίτα Γκομπινάθ, η «δημιουργία μικρών επιμέρους νομισματικών μπλοκ βασιζόμενων στο εμπόριο ξεχωριστών ομάδων χωρών» ενδέχεται να εξελιχθεί σε μια νέα πραγματικότητα.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν, βέβαια, ότι θα κλονιστεί η ηγεμονική θέση του δολαρίου, σε μεσοπρόθεσμο τουλάχιστον ορίζοντα. Υπάρχουν διαθρωτικοί λόγοι γι’ αυτό. Συγκεκριμένα, τα κράτη των οποίων το νόμισμα αποτελεί διεθνές συναλλαγματικό μέσο βρίσκονται αντιμέτωπα με το λεγόμενο δίλημμα Triffin. Λόγω του ότι οι περισσότερες χώρες επιδιώκουν να αποθεματοποιούν το «παγκόσμιο» νόμισμα, αυξάνοντας τα συναλλαγματικά τους αποθέματα, τα κράτη-εγγυητές της νομισματικής σταθερότητας είναι αναγκαίο να αυξάνουν την προσφορά του νομίσματός τους για να καλύπτουν την παγκόσμια ζήτηση, με κίνδυνο βέβαια την εμφάνιση ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.

Ιστορικά, η ισορροπία μεταξύ ρευστότητας και εμπιστοσύνης στο δολάριο αποτέλεσε ένα δύσκολο εγχείρημα. Μεταπολεμικά ιδίως, οι ΗΠΑ άρχισαν να «τυπώνουν» περισσότερα δολάρια, για να καλύψουν τις ανάγκες της παγκόσμιας οικονομίας. Τα διαρκώς διογκούμενα ελλείμματα -με αποκορύφωμα φυσικά την επιδείνωσή τους κατά τη διάρκεια της εμπλοκής στον πόλεμο του Βιετνάμ- προκαλούσαν ανησυχία για τη δυνατότητα εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους των ΗΠΑ.

Το 1971 ο πρόεδρος Νίξον, υπό το βάρος των πιέσεων που δέχθηκε κυρίως από τη Γαλλία, για μετατροπή των δολαρίων σε χρυσό, αναγκάσθηκε να σταματήσει τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, πράγμα που σήμανε την παύση των «σταθερών» νομισματικών ισοτιμιών και την απαρχή των κυμαινόμενων. Ωστόσο, ακόμα και μετά την κατάρρευση της μεταπολεμικής νομισματικής τάξης πραγμάτων, το δολάριο εξακολούθησε να αποτελεί το «ασφαλές καταφύγιο» στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα. Αυτό φάνηκε, χαρακτηριστικά, κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2007/8.

Τότε, πολλές αναδυόμενες οικονομίες, μεταξύ των οποίων και η Κίνα, αύξησαν τα συναλλαγματικά τους διαθέσιμα σε δολάρια, επειδή είχαν τόσο μεγάλη έκθεση στο αμερικανικό νόμισμα πριν από το 2007/8, ώστε ενδεχόμενη υποτίμησή του θα επέφερε μεγάλες απώλειες σε αυτές – χρειάσθηκαν, δηλαδή, «νέα» δολάρια για να στηριχθεί η αξία των «παλιών». Επιπλέον, μια ενδεχόμενη υποτίμηση του αμερικανικού νομίσματος, θα σήμαινε απώλεια ανταγωνιστικότητας για τις οικονομίες με εξαγωγικό προσανατολισμό. Τέλος, η ενίσχυση του δολαρίου κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης οφείλεται επίσης στο ότι ανταγωνιστικά νομίσματα, όπως το ευρώ, αποδείχθηκαν πολιτικά αδύναμα, καθώς ο πολιτικός κίνδυνος για τις χώρες της ευρωζώνης αύξανε.

Έτσι λοιπόν, πολλά κράτη, ακόμα και κράτη που είναι γεωστρατηγικοί αντίπαλοι των ΗΠΑ λειτούργησαν περισσότερο σαν σταθεροποιητές παρά σαν αποσταθεροποιητές του αμερικανικού νομίσματος.

Βάσει των παραπάνω διαπιστώσεων, καθίσταται προφανές ότι καμία χώρα πλην των ΗΠΑ δεν μπορούσε, ούτε μπορεί -ιδίως σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης- να τροφοδοτεί σταθερά τον υπόλοιπο κόσμο με το νόμισμά της, μέσω υψηλών ελλειμμάτων στο ισοζύγιο συναλλαγών. Ούτε υπάρχουν σε μεγάλες ποσότητες κρατικοί τίτλοι εκφρασμένοι σε κάποιο άλλο νόμισμα πλην του δολαρίου, ώστε τα κεφάλαια που διακρατούν πολίτες τρίτων χωρών να μπορούν να επενδυθούν. Τέλος, ανάλογη θεσμική αξιοπιστία αλλά και ολοκλήρωση των χρηματοοικονομικών αγορών όπως στις ΗΠΑ, δεν υπάρχει στην Κίνα − πολλώ μάλλον στη Ρωσία του Πούτιν.

Από την άλλη πλευρά βέβαια, ο μονοπολικός κόσμος αποτελεί παρελθόν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη δυνατότητα των ΗΠΑ να συνεχίζουν να στηρίζουν τον διεθνή ρόλο του νομίσματός τους και να αντλούν πολλαπλά οφέλη από αυτή την πρωτοκαθεδρία. Η δημιουργία μικρών επιμέρους νομισματικών «ενώσεων» είναι πολύ πιθανή. Αλλά ακόμη πιθανότερο είναι να διατηρηθεί το δολάριο ως διεθνές μέσο πληρωμών και παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα − στο ορατό μέλλον τουλάχιστον.

(*) Ο Θανάσης Κολλιόπουλος είναι διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ