Kreport > articles > Το Άγιον Όρος οι Ρώσοι το Φανάρι και οι μεγάλες διαμάχες 

Το Άγιον Όρος οι Ρώσοι το Φανάρι και οι μεγάλες διαμάχες 

Του Πάνου Μπαΐλη

Το 2016 θεωρείται  η πλέον σημαντική χρονιά στη σύγχρονη  παρουσία των Ρώσων στο Άγιον  Όρος. Για πρώτη φορά, από την ίδρυση της Μονής  του Αγίου Παντελεήμονος, εξελέγη  Ρώσος ηγούμενος. Μέχρι τότε κυριαρχούσαν οι Ουκρανοί. ‘Ήταν δε και η χρονιά που οριστικοποιήθηκε η κόντρα Φαναρίου -Μόσχας η οποία επισημοποιήθηκε με την απουσία των Ρώσων από την Πανορθόδοξη Σύνοδο της Κρήτης.

Επίσης είναι η περίοδος όπου ο Πούτιν επισκέπτεται για δεύτερη φορά τον Άθω  για να τιμήσει τα 1000 χρόνια από την ίδρυση της Μονής(η πρώτη επίσκεψη ήταν το 2005)  και να ξεκαθαρίσει της προθέσεις του  χωρίς να κρατήσει ούτε τα προσχήματα χαρακτηρίζοντας  το «Περιβόλι της Παναγίας» ως  «μικρή άκρη της Ρωσίας»: «Είναι σημαντικό να κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να διασφαλίσουμε πως αυτή η μικρή άκρη της Ρωσίας στο Όρος Άθως θα συνεχίσει να συγκεντρώνει το πνεύμα όλων των Ορθόδοξων πιστών». 

Η  Μόσχα ήθελε μέσω «υψηλής επίσκεψης»  να αναδείξει την ρωσική παρουσία. Ο Βαρθολομαίος όμως  αρνήθηκε να παραστεί  και  επίσκεψη δεν έτυχε της απαιτούμενης προβολής σε ό,τι αφορά το θεολογικό μέρος αλλά πέρασε στην ιστορία για τους πράκτορες που είχαν κατακλύσει τον χώρο, τους δοκιμαστές αντίδωρου αλλά και την απομόνωση του Πούτιν επί 40 λεπτά για να προσευχηθεί.

Παρά το γεγονός ότι πολλοί προσπάθησαν να προσεγγίσουν τον Ρώσο πρόεδρο αυτός που ήρθε σε επαφή μαζί του ήταν ο ηγούμενος της Μονής Βατοπεδίου Εφραίμ  ο  οποίος είχε μεταφέρει την  Αγία Ζώνη της Παναγίας στη  Ρωσία  για  λαϊκό προσκύνημα. Οι σχέσεις Ρωσίας με τη μονή Βατοπεδίου αποδεικνύονται ισχυρές με τη Μόσχα να ανταποδίδει την «αγάπη του Εφραίμ» με διάβημα του ίδιου του Πούτιν  για άμεση αποφυλάκισή του για το «σκάνδαλο Βατοπεδίου». 

Τον Νοέμβριο του  ίδιου χρόνου η Μονή γύρισε σελίδα. Μετά από έντονο παρασκήνιο για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία  ανέλαβε ο 58χρονος τότε, Ρώσος μοναχός Ευλόγιος,  ο οποίος διαδέχτηκε τον Ουκρανό Ιερεμία ο οποίος πέθανε σε ηλικία 101 χρόνων.

 Η εκλογή προβλημάτισε το Φανάρι  το ποίο είχε διαπιστώσει ότι  πολλοί Ρώσοι επιχειρηματίες προσπαθούσαν να καταστήσουν τη Μονή του Αγίου Παντελεήμονα παγκόσμιο σύμβολο των Ρώσων Ορθοδόξων διαθέτοντας τεράστια ποσά για έργα .

 Εκτιμάται   ότι   από το 2005 είχαν   διαθέσει περισσότερα από 200 εκ. ευρώ ενισχύοντας τις  προσπάθειες μαζικής εγκατάστασης Ρώσων μοναχών για να ενισχυθεί η θέση τους  στη μοναστική κοινότητα.

Σύμφωνα με το BBC οι περισσότερες δωρεές ήταν προς την Ιερά Μονή του Αγίου Παντελεήμονος (Ρωσικό), και συγκεκριμένα στο λεγόμενο “ταμείο αποκατάστασης της Μονής Αγίου Παντελεήμονος” που δημιούργησε ο Ντιμίτρι Μεντβέντεφ το 2011. Η  ροή δολαρίων  είχε ενοχλήσει ακόμη και το Πατριαρχείο Μόσχας το οποίο δια στόματος του «υπουργού Εξωτερικών» της ρωσικής Εκκλησίας  μητροπολίτη Βολοκολάμσκ κ. Ιλαρίωνα πρότεινε στους επιχειρηματίες να “στρέψουν την προσοχή τους στα μοναστήρια της χώρας τους”.

Ο Βαρθολομαίος από την πλευρά του,  για να αποτρέψει την  κάθοδο   των Ρώσων επέβαλε περιορισμούς  επιτρέποντας  μόνο το  10% του συνόλου των μοναχών   να είναι αλλοδαποί. Μετά την απόφαση Βαρθολομαίου η μονή του Αγίου Παντελεήμονος  πέρασε στην αντεπίθεση διεκδικώντας  τις σκήτες του Αγίου Ανδρέα, που ανήκουν  στη Μονή Ιβήρων και βρίσκεται στις Καρυές, και Προφήτη Ηλία, που ανήκει στη Μονή Παντοκράτορος.

Η  απάντηση ήταν ανάλογη, με την  ελληνική πλευρά να  διεκδικεί   ένα μετόχι, τη Μονή του Αγίου Νικολάου, η οποία βρίσκεται μόλις 100 μέτρα από την Κόκκινη Πλατεία, και που, κάποτε, ανήκε στη Μονή Ιβήρων. Καθώς και  μετόχια στην Οδησσό, όπως και παλιά χειρόγραφα, τα οποία έχουν βγει παράνομα από τον Άθω και βρίσκονται σήμερα στη Ρωσία.

Για χρόνια Ρώσοι ολιγάρχες επισκέπτονται τακτικά τον Άθω διαθέτοντας σημαντικά ποσά για εργασίες σε μονές και σκήτες δημιουργώντας ένα κλίμα που ευνοεί την ρωσική παρουσία. Μετά την αναγνώριση της αυτοκεφαλίας της ουκρανικής Εκκλησίας από την  Αθήνα η Μόσχα διέκοψε την «κοινωνία» με την Ελλάδα και απαγόρευσε στην ουσία στους Ρώσους προσκυνητές να επισκέπτονται στο Όρος.

Η εξέλιξη αυτή  έχει προς το παρόν παγώσει τις όποιες προσπάθειες αύξησης της επιρροής της Μόσχας , ενώ έχει θέσει σε εγρήγορση το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών και το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Το ενδιαφέρον των Ρώσων για τον Άθω χρονολογείται από το 1875 όταν μοναχοί προσπαθούσαν να ελέγξουν τη διοίκηση της Μονής Αγίου Παντελεήμονος  και ανάγκασαν τους Έλληνες αποχωρήσουν.

Είχε προηγηθεί ( 1872)  ο απόλυτος σχεδιασμός από το κομιτάτο της Πετρούπολης για την προώθηση της «σλαβικής υποθέσεως»   με τη διάθεση δεκάδων χιλιάδων ρουβλιών ετησίως, σύσταση αποθήκης όπλων στο ρωσικό μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονος, αποστολή βιβλίων και άλλων μέσων προπαγάνδας, εγκατάσταση μοναχών με σκοπό τη δημογραφική αλλοίωση της Αθωνικής Πολιτείας και τη μεταμόρφωση «του μέρους τούτου εις Χώραν ουσιαστικώς Σλαβικήν».

Εξ αιτίας όλων αυτών των ενεργειών ο αριθμός των Ρώσων  μοναχών έφτασε τις  3.260 (43,9%) ..

Με την  Οκτωβριανή επανάσταση τερματίστηκε κάθε υποστήριξη από τη Σοβιετική Ένωση προς τους Ρώσους αγιορείτες μοναχούς. Αυτοί απομονώθηκαν ακόμη περισσότερο με την υπογραφή της Συνθήκη της Λοζάνης, με την οποία αναγνωρίστηκε η κυριαρχία του ελληνικού κράτους επί του Αγίου Όρους.