Kreport > articles > Η Δύναμη της Γεωγραφίας

Η Δύναμη της Γεωγραφίας

Του Κώστα Σ. Μητρόπουλου (*)

Η πανδημία του κορονοϊού ανέδειξε ισχυρά την σημασία των εφοδιαστικών αλυσίδων στην απρόσκοπτη και αποδοτική λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας. Την αρχική στρέβλωση τους με το κλείσιμο εργοστασίων και τις μετατοπίσεις της ζήτησης, ακολούθησαν αλλαγές των σημείων παραγωγής και φόρτωσης προϊόντων. Με την αποδυνάμωση της πανδημίας, οι οικονομίες ανέκαμψαν  βάζοντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις εφοδιαστικές αλυσίδες, των οποίων το μήκος άρχισε να μειώνεται με την μεταφορά της παραγωγής πλησιέστερα σ’ αυτήν (on shoring). Παράλληλα, αυξήθηκε η αποθεματοποίηση υλικών, εμπορευμάτων και ενδιαμέσων προϊόντων για την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων λόγω της επιμήκυνσης των ταξιδιών και της συμφόρησης στα λιμάνια παράδοσης.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έδωσε μια άλλη διάσταση στο φαινόμενο. Οι ροές σιτηρών, καλαμποκιού, βρόμης, λιπασμάτων, μετάλλων και ενδιάμεσων προϊόντων από τις χώρες αυτές προς τον υπόλοιπο κόσμο μειωθήκαν ταχύτατα λόγω περιορισμών στην παραγωγή και στην διακίνηση τους. Οι τιμές εξερράγησαν λόγω αβεβαιότητας, μείωσης των διαθέσιμων ποσοτήτων και αύξησης του κόστους μεταφοράς και παραλαβής. Ακόμη και η εθελούσια απομάκρυνση δυτικών αγοραστών από το ρωσικό πετρέλαιο αμέσως αντανακλάστηκε σε υψηλότερες τιμές.

Οι περιστασιακοί περιορισμοί στον εφοδιασμό οδηγούν σε βραχυπρόθεσμες ανισορροπίες προσφοράς και ζήτησης, οι οποίες στην περίπτωση των μετάλλων και της ενέργειας προεξοφλούμενες ώθησαν τις τιμές στα υψηλότερα της δεκαετίας. Η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ουκρανία και την Ρωσία είναι μεγάλη, καθώς εισάγει περίπου 20% των αναγκών της σε σιτηρά, 50% σε ηλιέλαιο, 35% σε λιπάσματα , αλλά και 37% σε νικέλιο και 40% σε παλλάδιο, που χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στην αυτοκινητοβιομηχανία. Επιπλέον, περίπου το 20% της κατανάλωσης αργού και προϊόντων πετρελαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το 45% του φυσικού αεριού προέρχονται από την Ρωσία, με τα ποσοστά εξάρτησης των πρώην ανατολικών χωρών να ξεπερνούν το 90%. Η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης θα οδηγήσει σε  πραγματικές απώλειες παραγωγής και μείωση των δυνατοτήτων διακίνησης εμπορευμάτων και ενέργειας προς την Ευρώπη, επιτείνοντας τις δυσκολίες.

 Σε κάθε περίπτωση οι στρεβλώσεις στις αλυσίδες τροφοδοσίας πρέπει να αποκατασταθούν στον μεγαλύτερο βαθμό δυνατόν, γιατί αυξάνουν το συνολικό κόστος των προϊόντων, απαιτούν επενδύσεις για την αντιμετώπιση τους και έχουν αρνητικές βραχυπρόθεσμες  επιπτώσεις στο ΑΕΠ.  Δεδομένου ότι  δεν εμφανίζονται μακροπρόθεσμες ανισορροπίες προσφοράς και ζήτησης σε παγκόσμια κλίμακα, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας μπορούν να ενταχθούν στο διεθνές εμπόριο και πόσο γρήγορα θα επαναβελτιστοποιηθούν οι θαλάσσιες και επίγειες μεταφορές.

Η εξάρτηση της Ελλάδας από εισαγωγές από Ουκρανία και Ρωσία βιομηχανικών μετάλλων είναι μικρή, αγροτικών προϊόντων, λιπασμάτων και πετρελαίου μέτρια (12,5%) αλλά φυσικού αερίου ( >55%) μεγάλη. Παρατεταμένη μείωση, η διακοπή, της ροής φυσικού αερίου προς την χώρα μπορεί να αντιμετωπισθεί με καθυστέρηση της απολιγνιτοποίησης, αλλαγή του ενεργειακού μίγματος και ισχυρότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την κεντρική Ευρώπη. Θα χρειαστεί όμως και αποθήκευση φυσικού αερίου  στον Πρίνο και πρόσθετη δυναμικότητα παραλαβής και αεριοποίησης LNG. Αν αυτό συμβεί, η Ελλάδα θα μπει σε περίοδο υψηλού κόστους, μεγάλων αναγκών χρηματοδότησης υποδομών και νοικοκυριών και μέτριας οικονομικής μεγέθυνσης.

Η κρισιμότητα  της οικονομικής γεωγραφίας την περίοδο αυτή είναι τεράστια και οι επιπτώσεις της διττές. Από την μία πλευρά, η συνέχιση και κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με την Ρωσία θα επηρεάσει βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα δυσμενώς την Ευρώπη και την Ελλάδα, κυρίως στην ενέργεια και δευτερογενώς σε αλλά εμπορεύματα. Από την άλλη πλευρά, θα «συρρικνώσει» οικονομικά την Ρωσία, περιορίζοντας το εμπορικό της αποτύπωμα και «πνίγοντας» μέρος των εσόδων της  από εξαγωγές. Μετά το τέλος της σύρραξης, ο κόσμος μας θα είναι μικρότερος και ακριβότερος, η αντιμετώπιση της κλιματικής απειλής θα καθυστερήσει πολύ και η παγκοσμιοποίηση θα έχει υποστεί πλήγμα. Αν δεν αντιμετωπισθούν συλλογικά και αποτελεσματικά οι γεωγραφικοί περιορισμοί που εμφανίστηκαν εξ αιτίας των πρόσφατων γεγονότων,  θα κοστίσουν ακριβά στην παγκόσμια οικονομία και θα υπονομεύσουν την ενοποιημένη διαχείριση προβλημάτων.

(*) O Κώστας Σ. Μητρόπουλος είναι σύμβουλος επιχειρήσεων