Kreport > articles > Προκλήσεις για την ανάπτυξη της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα, Συντονισμός-Επιμέλεια: Γ. Τούντας- Γ. Κυριόπουλος, Εκδόσεις Επίκεντρο, Αθήνα 2022

Προκλήσεις για την ανάπτυξη της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα, Συντονισμός-Επιμέλεια: Γ. Τούντας- Γ. Κυριόπουλος, Εκδόσεις Επίκεντρο, Αθήνα 2022

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης

 Με το καλειδοσκοπικό αυτό βιβλίο, κατάθεση συλλογικής μελέτης που συντόνισαν μεν οι Γιάννης Τούντας και Γιάννης Κυριόπουλος, όμως με προσέλευση πλειάδας σημαντικών συντελεστών της δημόσιας συζήτησης για την Υγεία – Κ. Αθανασάκης, Αλκ. Βατόπουλος, Κ. Γιαννοπούλου, Μιχ. Ηγουμενίδης, Ηλ. Κυριόπουλος, Μ. Σαρίδη, Κυρ. Σουλιώτης, Τ. Φιλαλήθης, Φιλ Φιλιππίδης: είναι σωστό να φιλοξενηθεί όλη η ομάδα… – επιχειρείται να παρουσιαστεί η κατάσταση, αλλά και να κατατεθούν συγκεκριμένες προτάσεις για εκείνο που περιγράφεται ως «μια «νέα» Δημόσια Υγεία» στην Ελλάδα.

Οι συντελεστές της συλλογικής αυτής δουλειάς δεν μιλούν με περιστροφές: «Στην χώρα μας, ο τομέας της Δημόσιας Υγείας είναι ιδιαίτερα αναιμικός, καθώς διαχρονικά δεν αποτέλεσε προτεραιότητα της Πολιτείας. Τα βήματα που έχουν γίνει, ειδικά τα τελευταία 20 χρόνια είναι λίγα». Και ακόμη: «Η ανεπάρκεια του τομέα της Δημόσιας Υγείας αποτελεί την βασική αιτία της συνεχούς διολίσθησης της χώρας μας στην κατάταξη ως προς το προσδόκιμο ζωής μεταξύ των χωρών της ΕΕ τα τελευταία 30 χρόνια, αλλά και των αδυναμιών και των καθυστερήσεων στην αντιμετώπιση της πανδημίας».

Το γεγονός και μόνο ότι οι συζητήσεις για – αληθινή, ουσιαστική! – Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, από τις αρχικές συζητήσεις επί Σπύρου Δοξιάδη και τα πρώτα μπουσουλητά του ΕΣΥ επί Π. Αυγερινού/Γ. Γεννηματά, καταλήγουν τώρα-τώρα σε ριζικές αλλαγές και «νέο Χάρτη Υγείας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας», με συγκερασμό Κέντρων Υγείας, ΤΟΜΥ, ιδιωτικών δομών και συμβεβλημένων ιδιωτών προκειμένου να υπάρξει καθολική κάλυψη του πληθυσμού «στην μεταπανδημική πραγματικότητα», το γεγονός αυτό  κάτι δείχνει… Από μια τέτοια συνειδητοποίηση μέχρι την «στρατηγική της Ενιαίας Υγείας»/One Health του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η απόσταση είναι ζαλιστική. Και μόνον η αφύπνιση που έφερε η πανδημία του κορωνοϊού, όπου ελλείψει πρωτοβάθμιας περίθαλψης και οικογενειακού γιατρού, όλα τα κρούσματα (ή και οι καθημερινές ανησυχίες για κρούσματα) συνωθούνταν στα έκτακτα περιστατικά των νοσοκομείων του ΕΣΥ θα αρκούσε αντί άλλης απόδειξης.

Πάντως, μετά την τριπλέττα βιβλίων «Η υγεία στα χρόνια των Μνημονίων»/ «Το ΕΣΥ στα χρόνια των Μνημονίων» /  «Το Φάρμακο στα χρόνια των Μνημονίων» (και αυτά από το ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ) που είχαμε παρουσιάσει προ εβδομάδων απ’ αυτήν την θέση, η συλλογική αυτή προσπάθεια έρχεται να δώσει όχι απλώς στην δημόσια συζήτηση περί Υγείας, αλλά και στους επίσημους σχεδιασμούς πολιτικής πολύτιμο – για όποιον θελήσει να το αξιοποιήσει – υλικό.

Επειδή από τις γραμμές που προηγήθηκαν ίσως προκύπτει μια υπεραπλουστευτική αίσθηση, ότι στον χώρο της Δημόσιας Υγείας «δεν έχει γίνει τίποτε», μια απαραίτητη διευκρίνηση: και σχεδιασμοί, και πολυεπίπεδες παρεμβάσεις υπήρξαν. μάλιστα κάθε Κυβέρνηση που σεβόταν τον εαυτό της προωθούσε μια (ριζική, συνήθως) μεταρρύθμιση, με επίκεντρο (πάλι συνήθως) το ΕΣΥ. Ωστόσο, το τρίπτυχο Πρόληψη της νόσου/Προστασίας της Υγείας/Προαγωγή υγείας δηλαδή αυτό που συγκροτεί την Δημόσια Υγεία, δεν κατορθώθηκε να ωριμάσει στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης (και… της έκρηξης της φαρμακευτικής δαπάνης ή πάλι της νοσοκομειακής άνθησης, ή ακόμη του out-of-pocket κόστους της υγείας για τα νοικοκυριά).

Η δομή του βιβλίου αυτού, που οδηγεί σε Συμπεράσματα και Προτάσεις με συνειδητή επεξηγηματικότητα, το καθιστά εξαιρετικά λειτουργικό για όσους θελήσουν να ανοίξουν δημόσια συζήτηση σε ενημερωμένη βάση («ο κοινοτικός προσανατολισμός της Δημόσιας Υγείας και η επικοινωνιακή καθαρότητα , ενώ συνιστούν βασικά στοιχεία [Σημ: όπως φάνηκε στην εποχή της πανδημίας] δεν αναδείχθηκαν επαρκώς κατά την προηγούμενη περίοδο»). Ομοίως όμως και χρήσιμο σε όσους τυχόν αισθανθούν αύριο την ανάγκη να επεξηγήσουν την χάραξη πολιτικής.

Στις προτάσεις, βέβαια, ισχυρή η παρουσία των θεσμικών στοιχείων: Συγκρότηση ενιαίας κρατικής υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας/επιτελικού οργάνου (βέβαια ο ίδιος ο όρος «επιτελικός» κινδυνεύει να γίνει συνώνυμο της θολούρας…)/δημιουργία Υφυπουργείου με αναβάθμιση της σημερινής Γεν. Γραμματείας/ανασυγκρότηση Γεν. Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας στις Περιφέρειες/Συντονιστικές Επιτροπές στις Περιφέρειες.

Όμως δεν λείπουν και οι πιο λειτουργικές προτάσεις: Κεντρικό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας/Κέντρα Αναφοράς/Συνεργαζόμενα Κέντρα/μετασχηματισμός ΕΟΔΥ σε επιστημονικό οργανισμό (αντί του υβριδίου Πολιτικής Προστασίας και επικοινωνιακής λειτουργίας, θα προσθέταμε). Ακόμη περισσότερο: διασύνδεση Δημόσιας Υγείας με το σχολικό περιβάλλον/προσδιορισμός των αναγκών σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό/προγράμματα και δράσεις αξιολόγησης. Ενώ δεν έλλειψαν – αυτονόητο! – και προτάσεις των συντελεστών του τόμου σε επίπεδο χρηματοδότησης του τομέα της Δημόσιας Υγείας: εδώ, δίπλα σε προσεγγίσεις όπως η σύσταση για «δορυφορικό προϋπολογισμό» του συνολικού προϋπολογισμού Υγείας, ας σημειωθεί η αναφορά σε φορολογικές ελαφρύνσεις (για τις δαπάνες πρόληψης) ή και του αρνητικού ασφαλίστρου για όσους υιοθετούν υγιεινή κατανάλωση, καθώς και για ειδικούς «φόρους αμαρτίας» (μετά το τσιγάρο και τα οινοπνευματώδη, ας αναμένουμε και για την ζάχαρη ή τα λιπαρά;).