Kreport > articles > Οι τρεις στόχοι του νέου εκλογικού νόμου

Οι τρεις στόχοι του νέου εκλογικού νόμου

Μια συζήτηση με τον Edgar Sar (*)

Ο νέος εκλογικός νόμος έχει τη δυνατότητα να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό, καθώς καθιστά πολύ πιο περίπλοκη τη λειτουργία των συμμαχιών μεταξύ των κομμάτων και πολύ πιο δύσκολη την επίτευξη εκλογικών αποτελεσμάτων. Δείχνει σαφώς ότι το ΑΚΡ-MHP ανησυχούν για την άνοδο της αντιπολίτευσης και ότι αποφάσισαν να αλλάξουν τους κανόνες που οι ίδιοι εισήγαγαν πριν από μερικά χρόνια.

Ο νέος νόμος έχει τρεις βασικούς στόχους:

Ο πρώτος είναι μάλλον “μαθηματικός”, να αλλάξει δηλαδή την κατανομή των εδρών, αντικαθιστώντας τις ψήφους που παίρνουν οι συμμαχίες σε εθνικό επίπεδο με τις ψήφους που παίρνει κάθε κόμμα σε τοπικό επίπεδο,  στερώντας έτσι την αντιπολίτευση από έδρες.

Ο δεύτερος είναι πολιτικός, να αποτρέψει τον συντονισμό και τις προσπάθειες της αντιπολίτευσης να συνεργαστεί, και να επιτρέψει στο ΑΚΡ και στον Ταγίπ Ερντογάν να κατηγορήσουν όσους έφυγαν από το ΑΚΡ ότι συγχωνεύτηκαν με τους “κεμαλιστές”.

Ο τρίτος  είναι να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο ο έλεγχος της κυβέρνησης επί της εκλογικής διαδικασίας.

Αυτό που είναι κρίσιμο για να κατανοήσουμε την πιθανή επίδραση του νέου νόμου στην κατανομή των εδρών είναι ότι μπορούμε να κάνουμε μόνο προβλέψεις και συγκρίσεις με τις εθνικές εκλογές του 2018, όταν ο ισχύων νόμος, που υιοθετήθηκε μαζί με το προεδρικό σύστημα, εφαρμόστηκε για πρώτη, και πιθανότατα, τελευταία φορά. 

Αυτός ο νόμος, πρώτη φορά στην τουρκική πολιτική, έδωσε πλεονεκτήματα σε κομματικές συμμαχίες, αρχικά επειδή το ΑΚΡ και το MHP θεώρησαν ότι θα ήταν πιο επωφελές για αυτούς. Ωστόσο, στις εκλογές του 2018, η αντιπολίτευση, κυρίως το CHP, το IYI, το SP και το DP, κατάφεραν να επωφεληθούν πολύ από τον εκλογικό νόμο.

Ένα από τα πολλά παραδείγματα για το πώς ο ισχύων νόμος λειτούργησε υπέρ της συμμαχίας της αντιπολίτευσης είναι η εκλογική περιφέρεια του Ελαζίγ, στη νοτιοανατολική Τουρκία. Στις εκλογές του 2018, η συμμαχία AKP-MHP πήρε πέντε έδρες και η συμμαχία CHP-IYI-SP-DP πήρε μία έδρα, παρά το γεγονός ότι κανένα κόμμα της τελευταίας δεν είχε από μόνο του αρκετές ψήφους σε τοπικό επίπεδο.

Ο νέος νόμος βάζει τέλος σε αυτό, κατανέμοντας τις έδρες σύμφωνα με τα αποτελέσματα που θα λάβουν τα επιμέρους κόμματα σε κάθε περιφέρεια και όχι σε εθνικό επίπεδο.

Μειώνοντας το όριο που απαιτείται ώστε ένα κόμμα να εκπροσωπείται στην Εθνοσυνέλευση από 10% στο 7%, επιτρέπει στο ΜΗΡ να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, καθώς όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κόμμα βρίσκεται πλέον σταθερά κάτω από το 10%.

Αν ένα κόμμα μόνο του ή σε συμμαχία ξεπερνά το 7% μπορεί να πάρει έδρες, αρκεί φυσικά να μπορεί να τις εξασφαλίσει σε τοπικό επίπεδο. Αν το κόμμα ή η συμμαχία δεν πάρει 7% τότε δεν παίρνει έδρες, ακόμα κι αν έχει καταφέρει να τις κερδίσει σε τοπικό επίπεδο. Καθώς το ΜΗΡ θα κατέβει στις εκλογές συμμαχώντας με το ΑΚΡ, το όριο αυτό δεν έχει τόσο πρακτική σημασία, έχει όμως μεγάλη πολιτική και συμβολική σημασία καθώς το ΜΗΡ δεν θα δείχνει να εξαρτάται απόλυτα από το ΑΚΡ. 

Επομένως, είναι πολύ δύσκολο να προβλέψουμε πώς ο νέος νόμος θα επηρεάσει πραγματικά την κατανομή των εδρών, αλλά σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας, με βάση τα αποτελέσματα των εκλογών του 2018, το AKP-MHP θα μπορούσε να πάρει περίπου 15 έδρες περισσότερες από ό, τι με τον ισχύοντα νόμο, η συμμαχία της αντιπολίτευσης 19 έδρες λιγότερες και το HDP 5 έδρες περισσότερες. Φυσικά όλα αυτά είναι εικασίες, διότι ο νέος νόμος καθιστά την τοπική δυναμική σε κάθε εκλογική περιφέρεια τον πιο κρίσιμο παράγοντα.

Αυτό που αποτελεί μεγαλύτερη πρόκληση για την αντιπολίτευση με το νέο νόμο είναι το γεγονός ότι υποχρεώνει τα κόμματα να έρθουν ακόμη πιο κοντά και, τελικά, να κατέβουν με τις ίδιες λίστες, αν θέλουν να αυξήσουν τις πιθανότητές τους να κερδίσουν την πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση. Αυτό αποτελεί μεγάλη πρόκληση κυρίως για τα μικρότερα κόμματα, όπως τα DEVA, Gelecek και SP, καθώς τα καθιστά λιγότερο χρήσιμα για τα μεγαλύτερα κόμματα όπως το CHP και το IYI.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συμμαχίες δεν έχουν πλέον νόημα. Στην πραγματικότητα έχουν, τόσο “μαθηματικά” σε τοπικό επίπεδο όσο και πολιτικά σε εθνικό επίπεδο.

Σε τοπικό επίπεδο, τα κόμματα της αντιπολίτευσης θα κληθούν να εξετάσουν κάθε μία εκλογική περιφέρεια και να αποφασίσουν με ποια λίστα του κόμματος θα πρέπει να κατέβουν όλοι μαζί. Θα μπορούσαν για παράδειγμα να κατέβουν κάτω από διαφορετικά κόμματα σε διαφορετικές εκλογικές περιφέρειες, ακόμα και στις λίστες μικρότερων κόμματων αν σε κάποιες περιφέρειες είναι ισχυρότερα από τα μεγαλύτερα.

Αυτό θα είναι μια μεγάλη πρόκληση για την αντιπολίτευση.

Το τοπικό επίπεδο είναι το κλειδί για όλα, διότι θα είναι πολύ δύσκολο για κόμματα όπως το DEVA και το Gelecek να συγχωνευθούν με το CHP ή το IYI κατεβαίνοντας με τις ίδιες λίστες σε εθνικό επίπεδο. Αυτό θα δώσει στους αντιπάλους τους τη δυνατότητα να τους παρουσιάσουν ότι “συγχωνεύονται” με τους κεμαλιστές. Και πράγματι, μια τέτοια επιλογή θα απομάκρυνε ένα πολύ σημαντικό μέρος των δυνητικών ψηφοφόρων της DEVA και της Gelecek. 

Σε εθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης θέλουν να αλλάξουν το Σύνταγμα για να επιστρέψουν στο κοινοβουλευτικό σύστημα, πρέπει να δείξουν ότι μπορούν να συνεργαστούν ακόμη πιο βαθιά για να κερδίσουν την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο.

Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό: Ο νέος νόμος αλλάζει τους κανονισμούς που αφορούν τα τοπικά εκλογικά συμβούλια, εισάγοντας τροποποιήσεις που πρακτικά εγγυώνται ότι οι δικαστές των συμβουλίων αυτών θα είναι υποστηρικτές της κυβέρνησης. Πράγμα που αυξάνει τους φόβους της αντιπολίτευσης σχετικά με την ασφάλεια της εκλογικής διαδικασίας.

(*) Ο Edgar Sar είναι πολιτειολόγος και συνιδρυτής του έγκριτου ινστιτούτου πολιτικών ερευνών IstanPol (https://www.istanpol.org).