Kreport > articles > Το Πανεπιστήμιο στην πρώτη γραμμή: Μεταξύ εκδημοκρατισμού και ψηφιακής τυραννίας, του Philippe Forest, Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 2022

Το Πανεπιστήμιο στην πρώτη γραμμή: Μεταξύ εκδημοκρατισμού και ψηφιακής τυραννίας, του Philippe Forest, Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 2022

Γράφει ο Αντώνης Παπαγιαννίδης 

Ξεκινώντας από την – ήδη προσπερασμένη, αλλά διόλου λησμονημένη φάση των δισταγμών για επάνοδο στην διδασκαλία με άμεση παρουσία ή για συνέχιση των εκδοχών της «εξ αποστάσεως» εκπαίδευσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση –  ο Φιλίπ Φορέστ απευθύνει σ’ αυτό το δοκίμιο κάλεσμα για έναν πιο εις βάθος αναστοχασμό γύρω από τον ρόλο και τις μεταμορφώσεις του Πανεπιστημίου. Μετά το πέρασμα της πανδημίας του κορωνοϊού, μετά τις αλλαγές που επήλθαν από τις προσπάθειες αντιμετώπισής της.

Εκείνο που περιγράφει ο Φορέστ – σπεύδοντας να αναγνωρίσει ότι υπερβάλλει, μάλιστα ότι πολύ θα ήθελε να αποδειχθεί ότι υπερβάλλει! – είναι ότι η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, την οποία η πανδημία του κορωνοϊού και τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης που υλοποιήθηκαν για την αντιμετώπισή της, κινδυνεύει να μπολιάσει βαθύτερα την ζωή του Πανεπιστημίου/της Universitas/ της πανεπιστημιακής κοινότητας. Στρέφοντας τις προτεραιότητες αποφασιστικά προς κάτι που ήδη ενυπήρχε στην τεχνολογική τροπή της διδασκαλίας.

Εκείνο που κρίνεται, για τον Φορεστ, είναι ευρύτερο και από την πανεπιστημιακή διδασκαλία – είναι «η μετάδοση της γνώσης στην κοινωνία μας». Γι αυτόν «η εκπαίδευση προϋποθέτει το πλάι-πλάι και το ενώπιος ενωπίω όλων όσοι διδάσκουν και όσων διδάσκονται […] μια σχέση, υποκειμενική και ενσώματη, πρόσωπο με πρόσωπο – του διδάσκοντος με τον φοιτητή και των φοιτητών μεταξύ τους». Εδώ, το αναντικατάστατο έγκειται στο στοιχείο της προσωπικής παρουσίας, «όπου η άμιλλα και η μίμηση, η επιθυμία να είσαι ευχάριστος ή δυσάρεστος, η βούληση να συντάσσεσαι μ’ ένα μοντέλο και η βούληση να διαφοροποιείσαι απ’ αυτό, να αποφύγεις ή να υιοθετείς την γνώση που λαμβάνεις από τον διδάσκοντα και μοιράζεσαι με τους συμφοιτητές σου, παίζουν έναν ρόλο αναντικατάστατο».

Μέχρι εδώ, ο Φορέστ είναι κάποιος που αγαπάει, που ζει το Πανεπιστήμιο. που ταυτίζεται με την πανεπιστημιακή διαδικασία. Ωστόσο, ανακαλύπτοντας το νήμα της σκέψης του Τζώρτζιο Αγκάμπεν – όχι τόσο/όχι μόνο στην εναντίωσή του στην «ψηφιακή τυραννία» και ό,τι αυτή φέρνει στην πανεπιστημιακή διδασκαλία, όσο στην έμφαση που θέτει στην μεγάλη παράδοση του φοιτητικού βίου στην Ευρώπη, «το εργαστήριο όπου επινοήθηκε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί ελευθερίας». Η συνολική τεχνοκρατικοποίηση της πανεπιστημιακής δομής, οι νέες μορφές κατάρτισης και η στροφή του Πανεπιστημίου προς την διαμόρφωση καριερών έρχεται απλώς να επιταθεί από την εξ αποστάσεως διδασκαλία – από την ευκολία που συνεπάγεται, από την παράπλευρη ωφέλεια του μετρήσιμου της συμμετοχής με αντάλλαγμα την υποχώρηση της ιδιωτικής καλλιέργειας της γνώσης. Μέχρι και στην συγκέντρωση των φοιτητών (που απαιτεί η ανάγνωση ενός κειμένου, ή η ακρόαση ενός λόγου) επιδρά η επαναληπτικότητα και η περιοριστική μορφή της επικοινωνίας μέσω του διαδικτύου. Το ίδιο (και χειρότερα) ισχύει και στην φάση των εξετάσεων: τυποποίηση, αναπαραγωγή.

Δεν είναι ευχάριστη, ούτε ανεπίδεκτη αντιρρήσεων η περιπλάνηση του αναγνώστη στο μεθαυριανό – ενδεχόμενο – Πανεπιστήμιο, που αναλαμβάνει ο Φορέστ. Είναι όμως φανερό ότι προέρχεται από έναν άνθρωπο που πονάει το θέμα του. Και που – αληθινά – θεωρεί ότι το Πανεπιστήμιο βρίσκεται (πάλι, και η αναγωγή δεν είναι μόνο στον Μάη του ΄68) «στην πρώτη γραμμή». Ας πούμε … της αντίστασης σ’ ένα μοντέλο μονοδιάστατο, όπου η αποδοτικότητα ινδαλματοποιείται και η (ψηφιακά νομιμοποιημένη, αν μη επιτασσόμενη) αποστασιοποίηση κινδυνεύει να επικρατήσει.