Kreport > articles > Ο ρόλος της Κίνας στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο

Ο ρόλος της Κίνας στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο

Του Χου Γουέι *

Η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει προκαλέσει μεγάλη διαμάχη στην Κίνα, με τους υποστηρικτές και τους αντιπάλους της να χωρίζονται σε δύο αδυσώπητα αντίπαλες πλευρές. Αυτό το άρθρο δεν αντιπροσωπεύει καμία πλευρά αλλά διεξάγει μια αντικειμενική ανάλυση σχετικά με τις πιθανές συνέπειες του πολέμου μαζί με τις αντίστοιχες επιλογές αντιμέτρων.

Τα σενάρια της εξέλιξης του ρωσο-ουκρανικού Πολέμου

  1. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν μπορεί να μην είναι σε θέση να πετύχει τους στόχους που επιδιώκει, γεγονός που φέρνει τη Ρωσία σε δύσκολη θέση. Ο σκοπός της επίθεσης του Πούτιν ήταν να λύσει πλήρως το ουκρανικό πρόβλημα και να αποσπάσει την προσοχή από την εσωτερική κρίση στη Ρωσία, κατακτώντας την Ουκρανία με ένα blitzkrieg, αντικαθιστώντας την ηγεσία της και εγκαθιστώντας μια φιλορωσική κυβέρνηση. Ωστόσο, το blitzkrieg απέτυχε και η Ρωσία δεν είναι σε θέση να υποστηρίξει έναν παρατεταμένο πόλεμο και το σχετικά υψηλό κόστος του. Η έναρξη ενός πυρηνικού πολέμου θα έθετε τη Ρωσία αντιμέτωπη με όλο τον κόσμο και ως εκ τούτου δεν μπορεί να κερδηθεί. (…) Σε αυτό το σημείο, η καλύτερη επιλογή του Πούτιν είναι να τερματίσει αξιοπρεπώς τον πόλεμο μέσω ειρηνευτικών συνομιλιών, κάτι που απαιτεί από την Ουκρανία να κάνει ουσιαστικές παραχωρήσεις. Ωστόσο, αυτό που δεν είναι εφικτό στο πεδίο της μάχης είναι επίσης δύσκολο να επιτευχθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σε κάθε περίπτωση, αυτή η στρατιωτική δράση συνιστά ανεπανόρθωτο σφάλμα.
  2. Η σύγκρουση μπορεί να κλιμακωθεί περαιτέρω και η ενδεχόμενη εμπλοκή της Δύσης στον πόλεμο δεν μπορεί να αποκλειστεί. (…) Ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος μπορεί να κλιμακωθεί πέρα από το πεδίο και την περιοχή της Ουκρανίας, και μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και την πιθανότητα πυρηνικού χτυπήματος. Μόλις συμβεί αυτό, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δεν μπορούν να μείνουν μακριά από τη σύγκρουση, κι έτσι θα ξεκινήσει ένας παγκόσμιος ή ακόμη και πυρηνικός πόλεμος. Το αποτέλεσμα θα ήταν καταστροφή για την ανθρωπότητα και ευθεία αναμέτρηση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας. Αυτή η τελική αντιπαράθεση, δεδομένου ότι η στρατιωτική ισχύς της Ρωσίας δεν συγκρίνεται με αυτή του ΝΑΤΟ, θα ήταν ακόμη χειρότερη για τον Πούτιν.
  3. Ακόμα κι αν η Ρωσία καταφέρει να κατακτήσει την Ουκρανία, θα έχει στα χέρια της μια πολιτική καυτή πατάτα. Η Ρωσία θα κουβαλούσε ένα βαρύ φορτίο που θα την εξουθένωνε. Υπό αυτές τις συνθήκες, ανεξάρτητα από το αν ο Ζελένσκι είναι ζωντανός ή όχι, η Ουκρανία πιθανότατα θα δημιουργούσε μια κυβέρνηση εξορίας για να αντιμετωπίσει τη Ρωσία μακροπρόθεσμα. Η Ρωσία θα αντιμετώπιζε τόσο κυρώσεις από τη Δύση όσο και εξέγερση εντός του εδάφους της Ουκρανίας. Οι γραμμές μάχης θα ήταν πολύ μεγάλες. Η εγχώρια οικονομία θα ήταν μη βιώσιμη και τελικά θα την παρέσυρε. Το διάστημα αυτό δεν θα ξεπερνούσε τα λίγα χρόνια.
  4. Η πολιτική κατάσταση στη Ρωσία μπορεί να αλλάξει ή να διαλυθεί η χώρα στα χέρια της Δύσης. Μετά την αποτυχία του Blitzkrieg του Πούτιν, η ελπίδα για νίκη της Ρωσίας είναι μικρή και οι δυτικές κυρώσεις έχουν φτάσει σε πρωτοφανή βαθμό. (…) Με την οικονομία της Ρωσίας στα πρόθυρα της κατάρρευσης, θα ήταν δύσκολο για τον Πούτιν να αντιμετωπίσει την επικίνδυνη κατάσταση ακόμη και χωρίς την απώλεια του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Εάν ο Πούτιν εκδιωχθεί από την εξουσία λόγω εμφύλιων συρράξεων, πραξικοπήματος ή άλλου λόγου, η Ρωσία θα ήταν ακόμη λιγότερο ικανή να αντιμετωπίσει τη Δύση. Σίγουρα θα υπέκυπτε στη Δύση, ή ακόμη και θα διαμελιζόταν ενώ η θέση της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης θα έφτανε στο τέλος της.

Τα σενάρια των επιπτώσεων του ρωσο-ουκρανικού πολέμου

  1. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ανακτούσαν την ηγεσία στον δυτικό κόσμο και η Δύση θα γινόταν πιο ενωμένη. Επί του παρόντος, η κοινή γνώμη πιστεύει ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας σηματοδοτεί την πλήρη κατάρρευση της ηγεμονίας των ΗΠΑ, αλλά στην πραγματικότητα ο πόλεμος θα έφερνε τη Γαλλία και τη Γερμανία, που ήθελαν να αποσχιστούν από τις ΗΠΑ, πίσω στο αμυντικό πλαίσιο του ΝΑΤΟ, καταστρέφοντας το όνειρο της Ευρώπης για την επίτευξη ανεξάρτητης διπλωματίας και άμυνας. Η Γερμανία θα αύξανε πολύ τον στρατιωτικό της προϋπολογισμό. Η Ελβετία, η Σουηδία και άλλες χώρες θα εγκατέλειπαν την ουδετερότητά τους. Με το Nord Stream 2 σε αναμονή επ’ αόριστον, η εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο των ΗΠΑ αναπόφευκτα θα αυξηθεί. Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θα συνέδεαν ακόμη περισσότερο το μέλλον τους και η αμερικανική ηγεσία στον δυτικό κόσμο θα ανέκαμπτε.
  2. Το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» θα έπεφτε ξανά όχι μόνο από τη Βαλτική Θάλασσα στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά και στην τελική αντιπαράθεση μεταξύ του στρατοπέδου που κυριαρχείται από τη Δύση και των ανταγωνιστών του. Η Δύση θα θέσει τα όρια μεταξύ δημοκρατιών και αυταρχικών κρατών, ορίζοντας τη διαφορά της με τη Ρωσία ως αγώνα μεταξύ δημοκρατίας και δικτατορίας. Το νέο Σιδηρούν Παραπέτασμα δεν θα υψωθεί πλέον ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα του σοσιαλισμού και του καπιταλισμού, ούτε θα περιορίζεται στον Ψυχρό Πόλεμο. Θα είναι μια μάχη ζωής και θανάτου μεταξύ όσων είναι υπέρ και όσων είναι κατά της δημοκρατίας με τη δυτική έννοια. Η ενότητα του δυτικού κόσμου κάτω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα θα έχει αρνητικό αποτέλεσμα σε άλλες χώρες: η στρατηγική των ΗΠΑ για τον Ινδο-Ειρηνικό θα παγιωθεί και άλλες χώρες όπως η Ιαπωνία θα βρεθούν ακόμη πιο κοντά στις ΗΠΑ, οι οποίες θα σχηματίσουν ένα άνευ προηγουμένου ευρύ δημοκρατικό ενωμένο μέτωπο.
  3. Η δύναμη της Δύσης θα αυξηθεί σημαντικά, το ΝΑΤΟ θα συνεχίσει να επεκτείνεται και η επιρροή των ΗΠΑ στον μη δυτικό κόσμο θα αυξηθεί. Μετά τον ρωσο-ουκρανικό Πόλεμο, ανεξάρτητα από το πώς η Ρωσία θα επιτύχει τον πολιτικό της μετασχηματισμό, θα αποδυναμωθούν σημαντικά οι αντιδυτικές δυνάμεις στον κόσμο. (…) Η Δύση θα έχει περισσότερη «ηγεμονία» τόσο από άποψη στρατιωτικής ισχύος όσο και από άποψη αξιών και θεσμών.
  4. Η Κίνα θα απομονωθεί περισσότερο με αυτό το σενάριο. Εάν δεν λάβει προληπτικά μέτρα για να απαντήσει, θα αντιμετωπίσει μεγαλύτερη αντίσταση από τις ΗΠΑ και τη Δύση. Μόλις πέσει ο Πούτιν, οι ΗΠΑ δεν θα έχουν πλέον να αντιμετωπίσουν δύο στρατηγικούς ανταγωνιστές, αλλά θα πρέπει μόνο να ασχοληθούν με τον στρατηγικό περιορισμό της Κίνας. Η Ευρώπη θα αποκοπεί περαιτέρω από την Κίνα. Η Ιαπωνία θα γίνει η εμπροσθοφυλακή κατά της Κίνας. Η Νότια Κορέα θα πλησιάσει περισσότερο τις Η.Π.Α. Η Ταϊβάν θα συμμετάσχει στη χορωδία κατά της Κίνας και ο υπόλοιπος κόσμος θα πρέπει να επιλέξει πλευρά. Η Κίνα όχι μόνο θα περικυκλωθεί στρατιωτικά από τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ, το QUAD και το AUKUS, αλλά επίσης θα αμφισβητηθεί σε επίπεδο αξιών και συστήματος.

Μια άλλη στρατηγική επιλογή της Κίνας

  1. Η Κίνα δεν μπορεί να συνδεθεί με τον Πούτιν και πρέπει να αποκοπεί το συντομότερο δυνατόν. Επειδή η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης αποσπά την προσοχή των ΗΠΑ από την Κίνα, η Κίνα θα έπρεπε να «χαίρεται» για τις πράξεις του Πούτιν, ίσως ακόμη και να τον υποστήριζε, αλλά μόνο εάν η Ρωσία δεν χάσει. Το να είσαι στην ίδια βάρκα με τον Πούτιν θα επηρεάσει την Κίνα σε περίπτωση που χάσει την εξουσία. Αν ο Πούτιν μπορεί να εξασφαλίσει τη νίκη με την υποστήριξη της Κίνας, προοπτική που φαίνεται απίθανη, η Κίνα δεν έχει το ειδικό βάρος να στηρίξει τη Ρωσία. Ο νόμος της διεθνούς πολιτικής λέει ότι «δεν υπάρχουν αιώνιοι σύμμαχοι ούτε αιώνιοι εχθροί», αλλά «τα συμφέροντά μας είναι αιώνια και διαρκή». Υπό τις τρέχουσες διεθνείς συνθήκες, η Κίνα μπορεί να προχωρήσει μόνο προστατεύοντας τα συμφέροντά της, επιλέγοντας το μικρότερο από τα δύο κακά και ξεφορτώνοντας, το συντομότερο δυνατόν, το βάρος που αποτελεί η Ρωσία. Προς το παρόν, εκτιμάται ότι υπάρχει ακόμη παράθυρο μιας ή δύο εβδομάδων πριν η Κίνα χάσει το περιθώριο ελιγμών της. Η Κίνα πρέπει να δράσει αποφασιστικά.
  2. Η Κίνα θα πρέπει να αποφύγει να παίζει και στις δύο πλευρές, να εγκαταλείψει την ουδέτερη θέση και να επιλέξει τη θέση που είναι κυρίαρχη στον κόσμο. Προς το παρόν, η Κίνα προσπάθησε να μην προσβάλει καμία πλευρά και ακολουθούσε τη μέση οδό στις διεθνείς δηλώσεις και επιλογές της, συμπεριλαμβανομένης της αποχής από τις ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ωστόσο, αυτή η θέση δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Ρωσίας και έχει εξοργίσει την Ουκρανία και τους υποστηρικτές της καθώς και τους συμπαθούντες της, βάζοντας την Κίνα στη λάθος πλευρά για μεγάλο μέρος του κόσμου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η φαινομενική ουδετερότητα είναι μια λογική επιλογή, αλλά δεν ισχύει για αυτόν τον πόλεμο, όπου η Κίνα δεν έχει τίποτα να κερδίσει. Δεδομένου ότι η Κίνα πάντα υποστήριζε τον σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας, μπορεί να αποφύγει την περαιτέρω απομόνωση μόνο με αν σταθεί δίπλα στην πλειονότητα των χωρών στον κόσμο. Αυτή η θέση είναι επίσης ευνοϊκή για τη διευθέτηση του ζητήματος της Ταϊβάν.
  3. Η Κίνα πρέπει να επιτύχει τη μεγαλύτερη δυνατή στρατηγική πρόοδο και να μην απομονωθεί περαιτέρω από τη Δύση. Η αποκοπή από τον Πούτιν και η εγκατάλειψη της ουδετερότητας θα συμβάλει στην οικοδόμηση της διεθνούς εικόνας της Κίνας και θα διευκολύνει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τη Δύση. Αν και αυτό είναι δύσκολο και απαιτεί μεγάλη σοφία, είναι η καλύτερη επιλογή για το μέλλον. Η άποψη ότι μια γεωπολιτική διαμάχη στην Ευρώπη, που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, θα καθυστερήσει σημαντικά τη στρατηγική στροφή των ΗΠΑ από την Ευρώπη στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού είναι υπεραισιόδοξη. Ακούγονται ήδη φωνές στις ΗΠΑ που υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη είναι σημαντική, αλλά η Κίνα είναι ακόμη περισσότερο και ο πρωταρχικός στόχος των ΗΠΑ είναι να εμποδίσουν την Κίνα να γίνει η κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κορυφαία προτεραιότητα της Κίνας είναι να κάνει τις κατάλληλες στρατηγικές προσαρμογές, να αλλάξει την εχθρική στάση των ΗΠΑ απέναντί της και να γλυτώσει την απομόνωση. Η ουσία είναι να αποτραπεί η επιβολή κοινών κυρώσεων στην Κίνα από τις ΗΠΑ και τη Δύση.
  4. Η Κίνα πρέπει να αποτρέψει το ξέσπασμα παγκοσμίων και πυρηνικών πολέμων και να προσφέρει αναντικατάστατη συνεισφορά στην παγκόσμια ειρήνη. Καθώς ο Πούτιν ζήτησε ρητά από τις στρατηγικές αποτρεπτικές δυνάμεις της Ρωσίας να εισέλθουν σε κατάσταση ειδικής ετοιμότητας μάχης, ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος μπορεί να βρεθεί εκτός ελέγχου. Ένας δίκαιος αγώνας προσελκύει πολλή υποστήριξη, ο άδικος ελάχιστη. Εάν η Ρωσία υποκινήσει έναν παγκόσμιο ή ακόμα και πυρηνικό πόλεμο, σίγουρα θα διακινδυνεύσει την παγκόσμια αναταραχή. Για να επιδείξει τον ρόλο της ως υπεύθυνης μεγάλης δύναμης, η Κίνα όχι μόνο δεν μπορεί να σταθεί στο πλευρό του Πούτιν, αλλά θα πρέπει επίσης να κάνει συγκεκριμένες ενέργειες για να αποτρέψει πιθανές περιπέτειες του Πούτιν. Η Κίνα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο με αυτή την ικανότητα, και πρέπει να χρησιμοποιήσει στο έπακρο αυτό το μοναδικό πλεονέκτημα. Αν ο Πούτιν στερηθεί την υποστήριξη της Κίνας, πιθανότατα θα τερματίσει τον πόλεμο ή τουλάχιστον δεν θα τολμήσει να τον κλιμακώσει. Ως αποτέλεσμα, η Κίνα σίγουρα θα κερδίσει άφθονους διεθνείς επαίνους για την προστασία της παγκόσμιας ειρήνης, κάτι που μπορεί να την βοηθήσει να αποφύγει την απομόνωση αλλά και να βρει την ευκαιρία να βελτιώσει τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση.

* O Χου Γουέι είναι αντιπρόεδρος του think tank πολιτικής έρευνας της κυβέρνησης του Πεκίνου

Ολόκληρο το άρθρο του κινέζου αξιωματούχου,  U.S.-China Perception Monitor