Kreport > articles > Ο Πούτιν, τα σενάρια ανατροπής του και οι σιλοβίκι

Ο Πούτιν, τα σενάρια ανατροπής του και οι σιλοβίκι

Του Στίβεν Χολ* 

Αναλυτές και παρατηρητές της Ρωσίας αναρωτιούνται αν ο Πούτιν έχει γίνει ψυχικά ασταθής. Φέρουν ως παράδειγμα τις οργισμένες ομιλίες του, όπου ο Πούτιν φαίνεται να επινοεί δική του εκδοχή της ιστορίας, ή τον δημόσιο εξευτελισμό ενός από τους αρχηγούς των υπηρεσιών πληροφοριών του. Έπειτα, υπάρχουν οι άξιες για meme φωτογραφίες του να κάθεται στην άκρη γελοία μεγάλων τραπεζιών, απέναντι στους συνομιλητές του. (…) Άλλοι λένε ότι φοβάται τον Covid-19 και παίρνει δρακόντειες προφυλάξεις. Ο Πούτιν όντως φοβάται, αλλά όχι τον Covid. Φοβάται ένα πραξικόπημα.
Δεν θα στραφούν οι ολιγάρχες εναντίον του Πούτιν. (…) Ούτε ο μυθικός Ρώσος «απλός άνθρωπος στο δρόμο» θα ξεσηκωθεί για να τον εκθρονίσει. (…) Η πραγματική απειλή Πούτιν προέρχεται από τους σιλοβίκι, μια ρωσική λέξη που περιγράφει την ελίτ των υπηρεσιών ασφαλείας και του στρατού της Ρωσίας. Πρόκειται για άτομα όπως ο Νικολάι Πατρούσεφ, επί του παρόντος γραμματέας του ρωσικού συμβουλίου ασφαλείας, και ο Αλεξάντερ Μπορτνίκοφ, επικεφαλής της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB), που όχι μόνο διαθέτουν σκληρή δύναμη, αλλά επίσης ξέρουν πώς να τη χρησιμοποιούν και έχουν την τάση να το κάνουν (αποτελεσματικά και με κάθε μυστικότητα). Ο Πούτιν το καταλαβαίνει καλύτερα από τον καθένα: Κάποτε διηύθυνε την οργάνωση ο ίδιος.
Οι σιλοβίκι είναι πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν αυτό το θανατηφόρο μείγμα σκληρής δύναμης και μυστικότητας όταν εμφανιστεί μια σοβαρή απειλή για το ρωσικό κλεπτοκρατικό σύστημα. Αυτό συμβαίνει επειδή η ελίτ ασφαλείας αντλεί τη δύναμή της από το σύστημα.
(…)
Ο Πούτιν και οι σιλοβίκι είναι κατά βάθος όλοι τσεκιστές. Η Τσεκά ήταν η πρώτη οργάνωση ασφαλείας των Μπολσεβίκων, που τελικά εξελίχθηκε στην KGB. Αλλά το όνομα ή η δομή της οργάνωσης είναι λιγότερο σημαντική από τη νοοτροπία των Τσεκιστών, η οποία έχει τις ρίζες της στον Βλαντιμίρ Λένιν και αργότερα στον Ιωσήφ Στάλιν.
(…)
Ίσως αυτό που κάνει τον Πούτιν να χάνει τον ύπνο του είναι η απόπειρα πραξικοπήματος κατά του Σοβιετικού ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1991. Εκείνη την εποχή, η Σοβιετική Ένωση διαλυόταν. Τα εργοστάσια έκλεισαν όταν οι εργαζόμενοι απλώς σταμάτησαν να εμφανίζονται για δουλειά – επειδή οι εργοδότες τους είχαν σταματήσει να τους πληρώνουν.
Όταν οι σοβιετικές δημοκρατίες γύρω από το κεντρικό κράτος άρχισαν να αποσχίζονται, κηρύσσοντας αυτονομία ή ακόμη και ανεξαρτησία, οι σιλοβίκι  επενέβησαν, συλλαμβάνοντας τον Γκορμπατσόφ ενώ εκείνος έκανε διακοπές σε μια από τις ντάτσες του. Τελικά, η απόπειρα πραξικοπήματος απέτυχε, αλλά σηματοδότησε την αρχή του τέλους του καθεστώτος του Γκορμπατσόφ — και ολόκληρης της Σοβιετικής Ένωσης.
Ο Πούτιν, με το παρελθόν του στην KGB, πρέπει να βλέπει τους προφανείς παραλληλισμούς. Η Δύση, με εντυπωσιακή ομοφωνία, επέβαλε συντριπτικές κυρώσεις στη Ρωσία και το κλεπτοκρατικό σύστημα αρχίζει να αισθάνεται την πίεση. Οι πρώτοι που ένιωσαν τις κυρώσεις είναι οι ολιγάρχες (ενώ και) οι απλοί Ρώσοι έχουν ήδη αρχίσει να αισθάνονται το πλήγμα.
(…)
Ο Πούτιν δεν απειλείται είτε από ολιγάρχες είτε από τον απλό Ρώσο. Έχει μηχανισμούς για να καταστείλει και τους δύο, και το έχει κάνει αποτελεσματικά στο παρελθόν. Κανένας ολιγάρχης δεν θα ξεχάσει τη μοίρα του Μιχαήλ Χοντορσκόφσκι, ο οποίος πέρασε 10 χρόνια στη φυλακή επειδή αμφισβήτησε πολιτικά τον Πούτιν και τώρα είναι εξόριστος στο Λονδίνο.
Οι σιλοβίκι αποτελούν πολύ πιο σοβαρό κίνδυνο για τον Πούτιν. Εάν η ελίτ ασφαλείας αντιληφθεί ότι το σύστημα σαπίζει, θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο για να προστατεύσει τα συμφέροντά της. Έχουν όπλα και προσωπικό για να απειλήσουν τον Πούτιν. Ξέρουν πώς να λειτουργούν χωρίς να τους πιάνει το ραντάρ του Πούτιν, γιατί εκείνοι είναι το ραντάρ. Και ενώ είναι λογικό να υποθέσουμε ότι ο Πούτιν έχει κάποια μέσα για να παρακολουθεί τους σιλοβίκι, δεν θα μπορεί να παρακολουθεί τις ενέργειές τους συνεχώς και με μεγάλη ακρίβεια.
Η εισβολή στην Ουκρανία έχει πυροδοτήσει μια απειλή  στην βιωσιμότητα του ρωσικού κράτους. Όπως και το 1991, η χώρα βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο. Οι σιλοβίκι, βλέποντας την αργή διάλυση της κλεπτοκρατικής απολυταρχίας που τους κράτησε στην εξουσία τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, έχουν την ικανότητα να τερματίσουν το καθεστώς του Πούτιν. Μπορεί να αποφασίσουν να δράσουν.
Ο Πούτιν καλό θα ήταν να θυμάται τα λόγια που είπε πριν από 100 χρόνια ο Φέλιξ Ντζερζίνσκι, ο βάναυσος αρχηγός της Τσεκά: «Υποστηρίζουμε την οργανωμένη τρομοκρατία – αυτό πρέπει να το παραδεχτούμε ειλικρινά. Ο τρόμος είναι απόλυτη ανάγκη σε περιόδους επανάστασης». Το ερώτημα είναι αν οι σιλοβίκι θεωρούν ότι τώρα είναι μια τέτοια εποχή.

*O Στίβεν Χολ είναι πρώην επικεφαλής των προγραμμάτων της CIA για τη Ρωσία