Kreport > articles > Το φημισμένο «Ι WANT YOU» και ο πόλεμος της Ουκρανίας

Το φημισμένο «Ι WANT YOU» και ο πόλεμος της Ουκρανίας

Του Σταύρου Δρακουλαράκου (*)

Διαχρονικά , οι βασιλιάδες και οι βασίλισσες των παλατιών βασιζόντουσαν στην έλλειψη πρόσβασης, στην αίσθηση της απόστασης και στο μεγαλείο του μυστηρίου που αυτή δημιουργούσε για να κυβερνήσουν. Αυτό άλλαξε τον Αύγουστο του 1914, τη μέρα που η Μεγάλη Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία, η οποία έχοντας μόλις προελάσει από το Βέλγιο ετοιμαζόταν να εισβάλλει στη Γαλλία.

Τη στιγμή εκείνη, ο οργανωμένος στρατός των Βρετανών απαριθμούσε 80.000 επαγγελματίες στρατιώτες, ένας αριθμός που λίγα χρόνια πριν είχε οδηγήσει τον Ότο φον Μπίσμαρκ να χαριτολογήσει λέγοντας ότι αν η Αγγλική στρατιά έρθει στη Γερμανία, θα στείλει την… αστυνομία να τους συλλάβει.  Για σύγκριση, ο Γερμανικός στρατός  αριθμούσε 4.5 εκατομμύρια στρατιώτες, περιλαμβανομένων των εφέδρων, και ερχόταν φορτσάτος και αήττητος μετά από δεκαετίες σημαντικών επιτυχιών στο πεδίο της μάχης.

Συνειδητοποιώντας την επικινδυνότητα της κατάστασης, ο νεοπροαχθείς υπουργός Πολέμου, Λόρδος Κίτσενερ, υλοποίησε  την πρώτη μαζική και ολοκληρωμένη καμπάνια επικοινωνίας με σκοπό την προσέλκυση εθελοντών  στην ιστορία. Με καταχωρήσεις σε εφημερίδες και με αφίσες σε κάθε γωνιά των δρόμων, το μήνυμα «ΚΑΛΕΣΜΑ ΣΤΑ ΟΠΛΑ – Ο Βασιλιάς και η Χώρα Σε Χρειάζονται» γύρω από το -σχετικά αναγνωρίσιμο- πρόσωπο του Λόρδου Κίτσενερ είχε ως αποτέλεσμα 30.000 άντρες να εγγράφονται ημερησίως και μέσα σε δυόμιση μήνες ο Βρετανικός Στρατός να διαθέτει 750.000 νεοσύλλεκτους.

Ήταν μια καλή αρχή, διαβλέποντας όμως ότι ο πόλεμος θα τραβούσε εις βάθος χρονικά, ακολούθησε μια ακόμα καλύτερη  συνέχεια. Συστάθηκε μια Μόνιμη Επιτροπή Στρατολόγησης που έκανε την καμπάνια ακόμα πιο μαζική με πόστερ όχι πλέον μόνο σε τοίχους και εφημερίδες αλλά και σε λεωφορεία, τρένα, βανάκια, αγάλματα, μνημεία καθώς και στα παράθυρα σχεδόν κάθε σπιτιού της χώρας. Με μηνύματα σε θέατρα, κινηματογράφους, κέντρα μουσικής και φυσικά με το -τεχνολογικό θαύμα εκείνης της εποχής- ραδιόφωνο.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ισχυροποίησε το μήνυμά της ακολουθώντας τη συνταγή της αναδυόμενης τότε Σύγχρονης Τέχνης που ήθελε, μεταξύ άλλων νεωτερισμών, τους καλλιτέχνες της εποχής μα ενισχύουν το μήνυμα τους με το να αφαιρούν μέρη του έργου αντί να προσθέτουν. H αντιεμπορική φάτσα του Λόρδου Κίτσενερ στην αφίσα πήγε προς τα πίσω, το χέρι με τον προτεταμένο δείκτη που έδειχνε εσένα, ναι εσένα, απ’ όπου και να το κοιτούσες, πήγε προς τα εμπρός ενώ το μήνυμα έγινε «(εγώ) ΘΕΛΩ ΕΣΕΝΑ» (Αγγλικά: I WANT YOU).

Ήταν η πιο επιτυχημένη καμπάνια στρατολόγησης καθώς, παρά τις συνεχείς αναφορές για τις 50/50 πιθανότητες επιβίωσης στο μέτωπο του πολέμου, σε ένα χρόνο κατατάχθηκαν οι μισοί από τους 5.5 εκατομμύρια άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας. Το κουτί της Πανδώρας που άνοιξε η Βρετανική Κυβέρνηση το αξιοποίησαν με αντίστοιχα δραματικά αποτελέσματα οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ένωσης, της Κίνας και φυσικά της ναζιστικής Γερμανίας.

****

24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία ξεκινάει την εισβολή της Ουκρανίας, στη μεγαλύτερη στρατιωτική επίθεση σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επικεφαλής της Ουκρανίας ένας άνθρωπος που το 2019 είχε ψηφιστεί σαρωτικά ως Πρόεδρος της χώρας. Ένας άνθρωπος που, χωρίς να το γνωρίζει, θα βίωνε άμεσα το ρητό που λέει ότι όταν πέφτει η πρώτη σφαίρα του πολέμου, κάθε άνθρωπος συναντάει το πεπρωμένο του. Παρά το πτυχίο Νομικής, το «ηθοποιός» είναι η ιδιότητα που ξεχωρίζει στο βιογραφικό του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και εν τέλει ίσως αποτελεί τον καταλύτη μια αναμφίβολα σπουδαίας προσωπικότητας.

Την πρώτη ημέρα του πολέμου φέρεται να απαντάει στην πρόσκληση των Συμμάχων να τον βοηθήσουν να φύγει ότι «Θέλω πυρομαχικά, όχι να φύγω», αλλάζει την εμφάνιση του στο μονόχρωμο χακί και ξεκινάει τη δική του μάχη.

Συνειδητοποιεί, σαν άλλος Λόρδος Κίτσενερ, ότι όσο περισσότερους προσεγγίσει και όσο μαζικότερα το κάνει, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες της υποστήριξης του διεθνώς, με ό,τι αυτό σημαίνει σε όπλα-χρόνο-αντοχή-ηθικό.

Διευρύνει ταχύτατα το δυνητικό του κοινό, από Επικεφαλής Κυβερνήσεων και Κοινοβούλια χωρών μέχρι τους απλούς πολίτες ανά τον πλανήτη και τους συμπατριώτες του κάθε ηλικίας. Έχοντας κατακτήσει την ουσία, να μείνει δηλαδή και να δώσει τη μάχη, δίνει πλέον έμφαση στη διάδοση της ουσίας και αυτό το πετυχαίνει χάρη στη συνεχή μετάδοση της στιγμής του.

Η προϋπηρεσία του σε θέσεις που επέβαλλαν την έμφαση σε κάτι παραπάνω από τις λέξεις, δηλαδή στη χροιά της φωνής, στη γλώσσα του σώματος, στην εμφάνιση, στο περιβάλλον πίσω του, οδηγεί ενστικτωδώς τον Ζελένσκι να συναντήσει το πεπρωμένο του, επικοινωνώντας καθημερινά με τρόπους που καταγράφονται στα ιστορικά βιβλία και θα μνημονεύονται για χρόνια.

Παρακολουθήστε τα πρώτα 24 δευτερόλεπτα της επικοινωνίας που κάνει από το αρχηγείο του στο Κίεβο, με μια ροή και σκηνοθεσία μονοπλάνου που θα ζήλευε και ο Σαμ Μέντες στο φημισμένο «1917» εδώ.

Προσεκτική χροιά φωνής, γνώριμες λέξεις (πρώτος πληθυντικός αρχικά, “Στο γραφείο μας”, “Συνηθίζαμε να λέμε”), χαμηλός φωτισμός, αδέξια -άρα αυθεντική- κίνηση, μεταφορά πλάνου/ήχου στο γραφείο που κάθεται και κατόπιν, τώρα που έχει την αμέριστη προσοχή μας, 7 λεπτά όπου επικοινωνεί όσα είναι σημαντικά για εκείνον και τον Ουκρανικό λαό.

Οι πόλεμοι κρίνονται στα πεδία της μάχης, στην έκβαση τους όμως η επικοινωνία έχει κι εκείνη τον σημαντικό ρόλο που της αναλογεί. Αυτό είναι κάτι που ο Ζελένσκι αποδεικνύει συνεχώς πόσο το αντιλαμβάνεται.

Εάν ψάχναμε για κάποιο εγχώριο αντίστοιχο παράδειγμα, η «Προειδοποίησις εις τας Ευρωπαϊκάς Αυλάς» επιστολή, με τη υπογραφή του Πέτρου Μαυρομιχάλη και την εμπνευσμένη πένα του γραμματικού του, παραδίδει αντίστοιχα μαθήματα. 

Σε κάθε περίπτωση και ανεξαρτήτως του πως θα εξελιχθούν τα πράγματα και τι θα φέρει το αμείλικτο μέλλον, η συμπεριφορά και η στάση του Ουκρανού προέδρου θα διδάσκονται στο μέλλον δίπλα στα μεγάλα παραδείγματα ηγεσίας και επικοινωνίας. Και αυτό είναι κάτι περισσότερο από απλά λόγια. 

 Πηγές: 

  • The Attention Merchants – Tim Wu
  • The First World War – John Keegan
  • Η Ελληνική Επανάσταση – Mark Mazower
  • Washington Post: Fact Checkers
  • Telegram: @V_Zelenskiy_official

(*) Ο Σταύρος Δρακουλαράκος είναι στέλεχος με μακρά θητεία σε διοικητικές θέσεις επικοινωνίας, τεχνολογίας και ΜΜΕ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι Γενικός Διευθυντής Επικοινωνίας στην εταιρεία Παπαστράτος.