Kreport > articles > Πόλεμος για την ενημέρωση ή πόλεμος στην ενημέρωση;

Πόλεμος για την ενημέρωση ή πόλεμος στην ενημέρωση;

Του Τάκη Καμπύλη

Βλέποντας τις εικόνες από το βομβαρδισμένο μαιευτήριο και το παιδιατρικό νοσοκομείο της Μαριούπολης η αγανάκτηση είναι τέτοια ώστε ενστικτωδώς, σαν αυτοπροστασία, έρχεται ένα ερώτημα: «Κι αν δεν είναι αλήθεια; Κι αν πρόκειται για fake news της ουκρανικής πλευράς»;

Εκλογικεύοντας, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο πολύπλοκα: «Γιατί; Τι θα κέρδιζαν οι Ρώσοι από έναν τέτοιο βομβαρδισμό; Δεν θα καταρρακωθεί ό,τι από το κύρος τους απέμεινε; Δεν θα λειτουργήσει συσπειρωτικά στους αποκλεισμένους κατοίκους της Μαριούπολης»;

Ωστόσο: Πόσες τέτοιες εκλογικεύσεις δεν απέτυχαν όχι να κατανοήσουν αλλά ούτε καν να αποδεχτούν την ικανότητα του είδους μας στην υπερπαραγωγή φρίκης; Πώς θα μπορούσε κανείς να εκλογικεύσει τα κρεματόρια, τους μεγάλους λιμούς ελέω πλάνου ή τις μαζικές σφαγές αμάχων στην Ιστορία μας;

Μια γρήγορη  έρευνα δείχνει ότι οι φωτογραφίες και τα video που μεταδόθηκαν απ’ τα έγκυρα μεγάλα μίντια  δεν προέρχονται  από ξένους ανταποκριτές. Το σύνολο των ξένων ανταποκριτών στην Ουκρανία βρίσκεται πολύ μακριά από τη Μαριούπολη, στο Κίεβο στο Λβιβ και ελάχιστοι στην Οδησσό. (Σημειώστε: Οι ανταποκρίσεις τους  ξεκινούν με το  «Ukrania says» ή κάτι αντίστοιχο. Και αναφέρουν την, μακρινή, έδρα του ανταποκριτή τους. Ως οφείλουν).

Η σημασία της παρουσίας του πολεμικού ανταποκριτή στο πεδίο είναι σύνθετη και πολυσήμαντη: Οι πηγές του είναι τα μάτια του, η πρεσβεία της χώρας του, οι αρχές της χώρας που τον φιλοξενεί, οι επαφές με τοπικούς δημοσιογράφους, η εμπειρία του και η τύχη.

Ο πολεμικός ανταποκριτής είναι  αδύνατο να έχει το σύνολο της  μεγάλης εικόνας. Πολεμικές επιχειρήσεις όπως αυτές σε βάρος της Ουκρανίας σε πολλά μέτωπα, δεν βοηθούν σε ασφαλείς εκτιμήσεις ούτε όσον αφορά  τις καθαυτές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο πόλεμος στο πεδίο, έχει ένα κύριο χαρακτηριστικό: Το χαοτικό τοπίο. Εκρήξεις, πυροβολισμοί, θόρυβοι, φήμες, μισές  πληροφορίες,  αποσπασματικές στρατιωτικές κινήσεις, σόσιαλ που αλληλοαναιρούνται, κλειστά στόματα. 

Η μεγάλη εικόνα ενός πολέμου συντάσσεται στα κεντρικά γραφεία των μίντια, όπου συγκλίνουν ανταποκρίσεις και πληροφορίες από πάμπολλες πηγές.      

Όμως ο πολεμικός ανταποκριτής είναι αυτός που θα δώσει την πολύτιμη μαρτυρία για τον πόλεμο πίσω από τον πόλεμο, αυτόν που συνήθως κρίνει τις ιστορικές στιγμές. Για παράδειγμα στην Ουκρανία μέρες πριν από την 24η Φεβρουαρίου οι ανταποκριτές των διεθνών μίντια έδιναν ένα πολύ διαφορετικό κλίμα από αυτό που έδιναν τα ρωσικά ΜΜΕ ή που διέρρεαν με απαισιοδοξία ακόμη και αξιόπιστες  δυτικές διπλωματικές πηγές : «Θα υπάρξει αντίσταση αν οι Ρώσοι επιτεθούν» έγραψαν πρώτοι οι πολεμικοί ανταποκριτές.

Δεν είναι τυχαίο ότι το κύριο μέλημα κάθε επιτιθέμενου είναι να πλήξει την αξιοπιστία των μίντια της άλλης πλευράς. Οι επιτιθέμενοι δεν τους θέλουν στα πόδια τους. Οι πρώτοι βομβαρδισμοί σε αστικές περιοχές έχουν δύο στόχους: Να καμφθεί το ηθικό από την αμυντική ανεπάρκεια των αμυνομένων και να εγκαταλείψουν  την περιοχή μαζί με τους άμαχους οι ξένοι ανταποκριτές. Μετά μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν και να το αποδίδουν στην προπαγάνδα της άλλης πλευράς. Ποντάρουν, δικαίως, στο γεγονός ότι τα μίντια δεν θα ρισκάρουν τη ζωή των ανθρώπων τους.  

Όπως συνέβη στη Μαριούπολη ή  δέκα μέρες πριν  στο Χάρκοβο. Με μια διαφορά: Όσο υπάρχουν επικοινωνίες υπάρχουν εγκλωβισμένοι έτοιμοι να μιλήσουν. Όπως και στη Μαριούπολη. Γεγονότα, όπως ότι το παιδιατρικό νοσοκομείο είχε εκκενωθεί πριν τον αποκλεισμό, πόσο μπορούν να αλλάξουν τη μεγάλη εικόνα; Οι βόμβες σε κατοικημένες περιοχές σκοτώνουν αμάχους. Στον πόλεμο δεν πηγαίνεις πάντα με το υποδεκάμετρο της δημοσιογραφικής ορθότητας -ιδίως αν μπορείς να συμβάλλεις στο ελάχιστο για να αποφευχθούν τα χειρότερα.   

Οι πολεμικοί ανταποκριτές δεν επιλέγουν ιδεολογικά την πλευρά  στην οποία θα βρεθούν. Η επιλογή εξαρτάται από πού θα βρουν πρόσβαση για να είναι όσο πιο κοντά στα γεγονότα, στοιχειώδεις διευκολύνσεις για να μεταδώσουν τη μαρτυρία τους και οδό διαφυγής.

Οι ανταποκριτές, ιδίως των μεγάλων μίντια, είναι ο ορισμός του επαγγελματία: Και μόνο ο εξοπλισμός των αμερικανών ή των ευρωπαίων δημοσιογράφων  προκαλεί δέος. Στον πόλεμο χρειάζονται δύο πράγματα: Δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας και χρήματα. Οι τιμές σε συνθήκες πολέμου πολλαπλασιάζονται και οι ανάγκες ασφάλειας μεγαλώνουν. Χιλιάδες δολάρια για λίγες μέρες στο μέτωπο ή στην πόλη που απειλείται. Το κόστος σε βάθος χρόνου, λίγα μίντια μπορούν να το αντέξουν.  

Ο πολεμικός ανταποκριτής είναι η σημαία  του πρακτορείου ή της εφημερίδας ή του καναλιού. Είναι η παρουσία κάθε μεγάλου ή μικρότερου δημοσιογραφικού οργανισμού  εκεί όπου γράφεται η Ιστορία. Είναι παράλληλα, μην το ξεχνάμε,  η μεγάλη στιγμή στον μιντιακό ανταγωνισμό. Και εκεί οι  πραγματικές  δημοσιογραφικές επιχειρήσεις  δεν παίζουν.

Στην Ουκρανία ζούσαν αρκετές εκατοντάδες αφρικανοί σπουδαστές και εργαζόμενοι. Ακολούθησαν κι αυτοί τις προσφυγικές ροές στα σύνορα. Εκεί δέχτηκαν ρατσιστική συμπεριφορά και απειλές από Ουκρανούς συνοριοφύλακες. Οι δημοσιογράφοι των NYT, του Guardian και άλλοι, έκαναν τη δουλειά τους.