Kreport > articles > Αναζητώντας τον Χάμιλτον

Αναζητώντας τον Χάμιλτον

Του Αλέκου Κρητικού (*)

Οι Γάλλοι ήταν ανέκαθεν, και παραμένουν, λάτρεις των συμβολισμών. Έτσι και τώρα, σε μια στιγμή από τις πιο κρίσιμες στη μεταπολεμική ιστορία της Ευρώπης, διάλεξαν ως τόπο συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την Αίθουσα των Κατόπτρων του ανακτόρου των Βερσαλλιών, εκεί δηλαδή όπου υπεγράφη η ομώνυμη συνθήκη που έθετε τέρμα στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. Δυστυχώς όμως, ο ισχυρός αυτός συμβολισμός δεν στάθηκε ικανός να προσδώσει στις αποφάσεις που λήφθηκαν το απαιτούμενο από τις περιστάσεις μέγεθος.

Πολλά και κρίσιμα τα θέματα που είχε να αντιμετωπίσει – αν και άτυπο – αυτό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όλα σχεδόν απότοκα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και του εξ αυτής συνεχιζόμενου μέχρι σήμερα πολέμου. Έτσι, οι συμμετέχοντες αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων καταδίκασαν έντονα και ομόφωνα τη ρωσική εισβολή και κάλεσαν τη Ρωσία να αποσύρει αμέσως και χωρίς όρους τις δυνάμεις της από το σύνολο του ουκρανικού εδάφους, δηλώνοντας την αποφασιστικότητά τους να εντείνουν τη λήψη μέτρων κατά της Ρωσίας και της Λευκορωσίας. Στο ίδιο μήκος κύματος ανέλαβαν τη δέσμευση πολιτικής, οικονομικής, υλικής και ανθρωπιστικής υποστήριξης προς τον αγωνιζόμενο ουκρανικό λαό και τη στήριξή τους στην ανοικοδόμηση μιας δημοκρατικής Ουκρανίας.

Πρόκειται αναμφίβολα για σημαντικές πολιτικές δεσμεύσεις των οποίων η σημασία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ανακύπτουν όμως τα εύλογα ερωτήματα: Είναι οι αποφάσεις αυτές ικανές να σταματήσουν τον πόλεμο και να επουλώσουν τις πληγές που θα έχει προκαλέσει; Η απάντηση είναι όχι. Μπορεί η Ευρώπη να κάνει κάτι περισσότερο γι’ αυτό, χωρίς συνέπειες επώδυνες για τους ίδιους τους λαούς της; Η απάντηση είναι, δυστυχώς, και πάλι όχι.

Όπως ήταν αναμενόμενο, η πλειοψηφία των ηγετών δεν ενέδωσε στις πιέσεις των ανατολικών κρατών μελών της ΕΕ για fast track ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, πράγμα που θα ήταν ούτως ή άλλως διαδικαστικά ανέφικτο. Ο Σλοβένος πρωθυπουργός δήλωσε με πικρία ότι «κάποιοι σκέπτονται ότι οι Ουκρανοί μάχονται για τη ζωή τους και αξίζουν ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα και άλλοι συζητούν ακόμη για διαδικασίες» ενώ, στον αντίποδα, ο Ολλανδός πρωθυπουργός δήλωσε εμφατικά ότι «δεν υπάρχουν γρήγορες διαδικασίες ένταξης», στηριζόμενος ίσως και στην εμπειρία από τη μάλλον βιαστική και χωρίς επαρκή προετοιμασία μαζική ένταξη των ανατολικών χωρών το 2004 – όσο και αν η βιασύνη εκείνη δικαιώνεται μερικώς σήμερα. Ανάλογη είναι η θέση και του Εμμ. Μακρόν. Έδωσε ωστόσο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην Επιτροπή την εντολή να δώσει τη γνώμη της επί της σχετικής αίτησης της Ουκρανίας, όπως και τις αντίστοιχες αιτήσεις της Μολδαβίας και της Γεωργίας, σύμφωνα όμως με τις προβλεπόμενες από τη Συνθήκη διαδικασίες.

Εκτός από τη στάση της ΕΕ έναντι της Ουκρανίας, συζητήθηκαν και οι μεγάλες μεταβολές που επιβάλλει η νέα πραγματικότητα στην Ένωση και συγκεκριμένα η ανάγκη για ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας μέσω της ενίσχυσης της αμυντικής της ικανότητας , της μείωσης της εξάρτησής της από ρωσικές πηγές ενέργειας και της δημιουργίας μιας πιο στέρεης οικονομικής βάσης.

Στο πλαίσιο αυτό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί από την Επιτροπή αναλύσεις και προτάσεις για κάλυψη των αμυντικών αναγκών (της ΕΕ ή των κρατών μελών;..), σχέδια ενεργειακής απεξάρτησης και της μεγαλύτερης δυνατής αυτάρκειας σε ενεργειακούς πόρους, μέτρα ενίσχυσης πληττομένων από την παρούσα κρίση πολιτών και επιχειρήσεων, ενίσχυση της διαθεσιμότητας υλικών κρίσιμων για την παραγωγή και την τεχνολογία (ημιαγωγών κλπ), μέτρα για την αναβάθμιση της υγειονομικής προστασίας και για την προστασία των καταναλωτών από τις αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, επανάληψη (για μια ακόμη φορά) των δεσμεύσεων για προτεραιότητα στην ψηφιακή μετάβαση στην ΕΕ.

Συνεχίζοντας την ανάγνωση της δεκασέλιδης «Δήλωσης» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (δεν είναι «Συμπεράσματα» επειδή το Συμβούλιο ήταν άτυπο), θα βρούμε δηλώσεις προθέσεων για μια αποτελεσματικότερη εμπορική πολιτική, για δημιουργία περιβάλλοντος προσέλκυσης επενδύσεων και για καλύτερη χρήση των χρηματοδοτικών πόρων της ΕΕ.

Με την τελευταία –και αρκούντως γενικόλογη – παρότρυνση κλείνει (προσωρινά;) η πόρτα για έκδοση νέου αμοιβαίου χρέους για την αντιμετώπιση των συνεπειών του πολέμου, παρά το πολύ μελάνι που χύθηκε τελευταίες μέρες για την ιδέα αυτή. Όλα δείχνουν ότι ο Εμμ. Μακρόν αναγκάστηκε να υποχωρήσει μπροστά στην άκαμπτη αντίρρηση του Ολλανδού πρωθυπουργού (αναμενόμενη) αλλά και του καγκελαρίου Όλαφ Σολτς (πιο λυπηρή, αν θυμηθούμε ότι ο ίδιος υπήρξε ο άτυπος αρχιτέκτονας της πρότασης και εν συνεχεία της ιστορικής απόφασης για τη δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης). Η ευφορία που επικράτησε όταν για πρώτη φορά στην ιστορία της η ΕΕ διέθεσε πόρους από τον προϋπολογισμό της για διάθεση στρατιωτικού υλικού στην Ουκρανία, ενέργεια που ερμηνεύθηκε ως προανάκρουσμα θέσπισης μιας κοινής πολιτικής άμυνας, δίνει τη θέση της στην απογοήτευση από τις μη-αποφάσεις των Βερσαλλιών.

Η «δήλωση» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μοιάζει με σύνηθες ετήσιο πρόγραμμα και πολύ λιγότερο με κατεπείγουσα απάντηση στη μεγαλύτερη μεταπολεμική κρίση στην ήπειρό μας. Αν βέβαια τη δούμε υπό το πρίσμα της εμπειρίας προηγούμενων μεγάλων διαπραγματεύσεων, πρόκειται πιθανότατα για μια ενδιάμεση στάση και όχι για το τέλος του ταξιδιού. Πάντως, με τα μέχρι τώρα δεδομένα, φαίνεται ότι ο Χάμιλτον δεν θέλει ακόμη να έλθει στην Ευρώπη, παρά την προοπτική που είχε ανοίξει με τις ιστορικές αποφάσεις του Ιουλίου 2020. Ας ελπίσουμε ότι σε δυο εβδομάδες, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 24-25 Μαρτίου, θα μάθουμε περισσότερα για τις προθέσεις του.

(*) Ο Αλέκος Κρητικός είναι πρώην στέλεχος ΕΕ, πρώην Γεν. Γραμματέας στα υπουργεία Ανάπτυξης και Εσωτερικών, Ειδικός Σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ